Мемлекеттің бюджеттен тыс қорларының әлеуметтік - экономикалық мәні, мағынасы
Бюджеттен тыс қорлардың әлеуметтік-экономикалық мәні
Бюджеттен тыс қорлар — мемлекеттік органдардың қарамағындағы және нақты мақсаттарға бағытталып пайдаланылатын ақшалай ресурстардың жиынтығы. Олар мемлекеттік қаржы жүйесінің құрамдас бөлігі болып саналады.
Негізгі мазмұны
Өз мәні бойынша бюджеттен тыс қорлар мемлекеттің кейбір қоғамдық қажеттіліктерін қаржыландыру үшін тартылатын және кейін жедел, кешенді түрде жұмсалатын қаржылық ресурстарды пайдалану мен қайта бөлудің нысаны болып табылады.
Құқықтық реттелуі
Бұл қорлардың дұрыс құрылуы мен пайдаланылуы қаржылық құқық нормаларымен реттеледі. Яғни қаражаттың жиналуы, мақсатты жұмсалуы және есептілігі заңнамалық талаптарға бағынады.
Жіктелуі және көздері
- Мақсатына қарай: экономикалық және әлеуметтік.
- Басқару деңгейіне қарай: мемлекеттік және аймақтық.
- Көздері: тұрақты (бірқалыпты) және уақытша болуы мүмкін.
Мемлекеттік несиенің мәні, нысандары және әдістері
Мемлекеттік несие — бос ақша қаражаттарын мемлекеттік билік органдарының қарамағында жұмылдыру және оларды мемлекеттік шығындарды қаржыландыру кезінде мемлекет пен заңды әрі жеке тұлғалар арасында туындайтын қаржылық қатынастар жүйесі.
Неліктен қажет?
Мемлекеттік бюджет тапшылығы оны жабу үшін бос қаржы ресурстарын тарту қажеттігін туғызады. Мұндай ресурстар ел ішінде (үкімет, қаржы-несие ұйымдары) және халықаралық қаржы-несие институттарында шоғырлануы мүмкін.
Қаражат тартудың негізгі тәсілдерінің бірі — мемлекеттік несие. Оның рөлі халықтың, кәсіпорындардың және ұйымдардың уақытша бос қаражаттарын шоғырландырып, оларды мемлекеттің бірінші кезектегі қажеттіліктерін қаржыландыруға бағыттаумен айқындалады.
Мемлекеттік несиенің негізгі нысандары
- Мемлекеттік займдарды (қарыздарды) шығару.
- Тұрғындардың коммерциялық банктердегі салымдарының бір бөлігін мемлекеттік займға айналдыру.
- Қазыналық ссудалар.
Мемлекеттік қарыз: түсінігі, түрлері және басқарылуы
Мемлекеттік қарыз — белгілі бір күнде немесе белгілі бір мерзімнен кейін пайыздарымен бірге өтелуі тиіс, бірақ әлі өтелмеген шығарылған мемлекеттік займдардың сомасы.
Қаржы жүйесіндегі орны
Мемлекеттік қарыз қаржы жүйесінің құрылымдық элементі болып табылады. Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарызды реттеуге қатысатын органдар ҚР Ұлттық Банкі мен Қаржы министрлігі құрылымында жұмыс істейді.
Қызмет ету логикасы
Мемлекеттік қарыздың қызмет етуі жаңа займдарды тарту және бұрынғы қарыздарды өтеуге байланысты қатынастардың жиынтығымен сипатталады.
Мемлекеттік және мемлекет кепіл берген займдар мен қарыздардың алдағы 10 жылдағы жағдайы мен болжамына жыл сайын баға беріліп отырады.
Басқару және өкілеттілік
ҚР Қаржы министрлігі ҚР Үкіметінің займ алу шарттары мен нысандарын, көлемін, үкіметтік қарызды өтеу мен қамтамасыз етудің көлемі және шектерін, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдар қарызының шегін айқындайды.
Мемлекеттік қарыздың негізгі түрлері
1) Займ алушыға қатысты
- Үкіметтің займы
- ҚР Ұлттық Банкінің займы
- Жергілікті атқарушы органның займы
2) Ссудалық капитал нарығы бойынша
- Ішкі мемлекеттік займдар
- Сыртқы мемлекеттік займдар
3) Займ алу нысаны бойынша
- Мемлекеттік бағалы қағаздардың эмиссиясы
- Займ туралы келісімшарт жасасу