Тоқтатылған қызмет есебі
Кіріспе
Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік-экономикалық жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басып отыр. Ел жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамуда: әлемдік тәжірибедегі жаңа әрі озық тәсілдерді қабылдап, дүниежүзілік шаруашылықта өз орны бар, сонымен бірге өзгермелі экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге ұмтылатын мемлекетке айналуда.
Елімізде нарықтық қатынастар жүйесі жылдан жылға күрделеніп, дамып келеді. Нарықтық экономиканы әрі қарай жетілдіру, экономикалық қатынастарға қатысушыларды сапалы ақпаратпен қамтамасыз ету, жан-жақты талдау жүргізу және тиімді басқарушылық шешім қабылдау процесінде бухгалтерлік есептің рөлі ерекше.
Негізгі ұғым
Қаржылық есеп беру — кәсіпорынның есепті кезеңдегі қаржы-шаруашылық қызметін сипаттайтын, белгілі нысандар бойынша топтастырылған көрсеткіштер жүйесі.
Қаржылық есеп — шаруашылық қызмет нәтижелерін сипаттайтын көрсеткіштердің тәртіпке келтірілген жүйесі; ол ағымдағы бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Қаржылық есептің мақсаты — пайдаланушыларды қажетті ақпаратпен қамтамасыз ете отырып, кәсіпорынның қаржылық жағдайын шынайы көрсету.
Қаржылық есеп кәсіпорын (ұйым) қызметі барысында орындалған жұмыстар мен шаруашылық операцияларының түпкілікті қаржылық нәтижесін айқындайды. Қаржылық жағдай элементтері әдетте активтер, міндеттемелер және меншікті капитал ретінде топтастырылады. Бұл топтастыру қолда бар экономикалық ресурстарды, сондай-ақ субъектінің оларды тиімді пайдалану және бақылау мүмкіндігін ашып көрсетеді.
Нарықтық қатынастар қалыптасқан жағдайда кәсіпорынның шаруашылық қызметін қаржыландыру шектеулері күшейеді. Осыған байланысты шынайы әрі объективті қаржылық есептіліктің маңызы арта түседі: есептілік көрсеткіштерін талдау кәсіпорынның нақты мүліктік және қаржылық жағдайын анықтауға мүмкіндік береді.
Шаруашылық жүргізу жағдайлары өзгерген сайын есеп беру нысандары да жетіле түседі. Қазіргі кезеңде есептілік халықаралық стандарттардың талаптарына барынша сәйкестендірілуде. Қаржылық есеп беру — есеп процесінің соңғы сатысы: онда кәсіпорынның мүліктік және қаржылық жағдайын сипаттайтын жиынтық деректер және қызмет нәтижелері көрсетіледі.
Бұл жұмыстың нысаны
Осы курстық жұмыста халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының бірі — ХҚЕС (IFRS) 5 «Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер және тоқтатылған қызмет» қарастырылады. Стандарттың мақсаты — сатуға арналған активтерді есепке алуды анықтау, сондай-ақ тоқтатылған қызмет туралы ақпаратты ұсыну және ашып көрсету тәртібін белгілеу.
1. Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер мен тоқтатылған қызмет: түсінігі және регламенттелуі
1.1. ХҚЕС 5 бойынша түсініктер және регламенттелуі
ХҚЕС 5 екі негізгі бағытты реттейді: сатуға арналған активтерді (немесе шығаруға арналған топты) есепке алу және тоқтатылған қызмет туралы ақпаратты ұсыну.
Өлшеу талабы
Сатуға арналған ретінде жіктеу критерийлеріне сәйкес келетін активтер баланстық құн мен сатуға шығатын шығындарды шегергендегі әділ құнның ең азы бойынша өлшенеді.
Амортизация
Сатуға арналған ретінде жіктелген активтер бойынша амортизация есептеу тоқтатылады.
Ұсыну талаптары
- Сатуға арналған ретінде жіктелген активтер баланста бөлек ұсынылуы тиіс.
- Тоқтатылған қызметтің нәтижелері пайда немесе залал туралы есепте бөлек көрсетіледі.
Осы стандарттағы жіктеу және ұсыну талаптары барлық танылған ұзақ мерзімді активтерге, сондай-ақ кәсіпорынның шығаруға арналған топтарына қолданылады.
1.2. Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтердің жіктелуі
Кей жағдайларда кәсіпорын активтер тобын бір операция шеңберінде, онымен тікелей байланысты кейбір мән-жайлармен қоса шығаруы мүмкін. Мұндай құрылым шығаруға арналған топ ретінде қарастырылады.
Ескерту
Шығаруға арналған топ ақша қаражатын құрайтын бірліктер тобы, жеке ақша қаражатын құрайтын бірлік немесе оның бір бөлігі болуы мүмкін. Топ құрамына қысқа мерзімді активтер, сондай-ақ осы стандарттың өлшеу талаптарынан алынып тасталмаған активтер мен міндеттемелер кіруі ықтимал.
1.3. Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтерді өлшеу
Егер ұзақ мерзімді актив шығаруға арналған топтың бөлігі болса және оған ХҚЕС 5 өлшеу талаптары қолданылса, онда талаптар бүкіл топқа оның баланстық құны мен сатуға шығатын шығындарды шегергендегі әділ құнының ең азы бойынша өлшенуін қамтамасыз ететіндей түрде қолданылады.
Бұл ретте топ құрамында жекелеген активтер мен міндеттемелер болуы мүмкін, алайда стандарттың логикасы — сатуға шығару сценарийінде өлшеуді біртұтас экономикалық объект ретінде қарастыру.
2. Тоқтатылған қызмет жағдайындағы ұзақ мерзімді активтердің есебі және есептілікте көрсетілуі
2.1. Сатуға арналған ретінде жіктелген ұзақ мерзімді активтің немесе шығаруға арналған топтың есебі
Сатуға арналған ретінде жіктелген ұзақ мерзімді актив (немесе шығаруға арналған топ) бойынша есеп жүргізу кезінде негізгі назар: өлшеу негізін дұрыс таңдауға, амортизацияны тоқтатуға және есептілікте бөлек ұсынуға аударылады.
2.2. Тоқтатылған қызмет есебі
Тоқтатылған қызмет туралы ақпаратты бөлек көрсету пайдаланушыларға кәсіпорынның жалғасатын операциялық нәтижелерін және қызметтің тоқтатылуына байланысты нәтижелерін айқын ажыратуға мүмкіндік береді.
2.3. Тоқтатылған қызметті есептілікте көрсету
ХҚЕС 5 талаптарына сәйкес: сатуға арналған ретінде жіктелген активтер (немесе шығаруға арналған топ) баланста жеке баптармен ұсынылады, ал тоқтатылған қызметтің нәтижелері пайда немесе залал туралы есепте бөлек жолдармен көрсетіледі.
3. Қаржылық есептілік бойынша ұсыныстар және жетілдіру жолдары
Қаржылық есептіліктің сапасын арттыру үшін есеп саясаты мен ішкі бақылау рәсімдерінің ХҚЕС талаптарына сәйкестігін жүйелі түрде бағалау, сондай-ақ сатуға арналған активтер мен тоқтатылған қызметті жіктеу өлшемшарттарын уақтылы қолдану маңызды.
Назар аударатын бағыттар
- Сатуға арналған ретінде жіктеу критерийлерін құжаттық дәлелдермен негіздеу.
- Әділ құнды бағалау тәсілдерін (және сату шығындарын) ашып көрсету сапасын күшейту.
- Тоқтатылған қызмет нәтижелерін жалғасатын қызмет нәтижелерінен айқын бөлу арқылы талдауға қолайлылықты арттыру.
Қорытынды
Нарықтық экономика жағдайында қаржылық есептіліктің шынайылығы мен ашықтығы кәсіпорынның нақты мүліктік және қаржылық жағдайын бағалауда шешуші рөл атқарады. ХҚЕС 5 сатуға арналған ұзақ мерзімді активтерді және тоқтатылған қызметті тану, өлшеу және ұсыну талаптарын нақтылап, пайдаланушылар үшін ақпараттың салыстырмалылығы мен түсініктілігін арттыруға бағытталған.
Курстық жұмыс көлемі: 24 бет.
Қолданылған дереккөздер
Мәтінде дереккөздерге сілтемелер (мысалы, [6], [9]) көрсетілгенімен, толық библиографиялық тізім берілмеген. Қажет болса, дереккөздер тізімін стандартты форматқа келтіру үшін толық мәліметтерді (автор, атауы, жыл, баспа/URL) қосыңыз.