Қысқа мерзімді активтердің құрамын талдау
Қысқа мерзімді активтердің құрамы мен құрылымын талдау
Бұл материалда қысқа мерзімді активтердің (ағымдағы активтердің) құрамы мен құрылымындағы өзгерістер қарастырылады. Талдау WASABI ЖШС-нің қаржылық есептілік деректеріне сүйеніп жасалған.
Негізгі қорытындылар (қысқаша)
- Ақша қаражаттары мен олардың баламалары 335 622 теңгеге өсті, үлесі +8,0 т.п..
- Қысқа мерзімді дебиторлық берешек 2 006 241 теңгеге артты, үлесі +47,6 т.п..
- Өзге де қысқа мерзімді активтер есепті кезең басында болғанымен, кезең соңында толық жойылған.
- Қысқа мерзімді активтердің жалпы сомасы 200 734 теңгеге азайды (-4,4%).
Қысқа мерзімді активтердің құрамын талдау (Кесте 7)
Ескерту: WASABI ЖШС-нің қаржылық есептілік мәліметтері.
| Көрсеткіштер | Есепті кезең басы | Есепті кезең аяғы | Өзгерісі (+ / −) | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Сомасы | Үлес салмағы, % | Сомасы | Үлес салмағы, % | Сомасы | Үлес салмағы, % | |
| Ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері | 284 473 | 6,2 | 620 095 | 14,2 | +335 622 | +8,0 |
| Қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар | — | — | — | — | — | — |
| Қысқа мерзімді дебиторлық берешек | 1 744 422 | 38,2 | 3 750 663 | 85,8 | +2 006 241 | +47,6 |
| Қорлар | — | — | — | — | — | — |
| Ағымдағы салықтық активтер | — | — | — | — | — | — |
| Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер | — | — | — | — | — | — |
| Өзге де қысқа мерзімді активтер | 2 542 597 | 55,6 | — | — | -2 542 597 | -55,6 |
| Барлығы | 4 571 492 | 100 | 4 370 758 | 100 | -200 734 | -4,4 |
Құрамдық өзгерістер
Есепті кезеңде қысқа мерзімді активтердің негізгі бөлігін қысқа мерзімді дебиторлық берешек құрайды. Ақша қаражаттарының көлемі де айтарлықтай ұлғайған.
Құрылымдық өзгерістер
Ақша қаражаттарының үлесі 14,2%-ға дейін өссе, дебиторлық берешектің үлесі 85,8%-ға жеткен.
Тәуекел аймағы: дебиторлық берешек
Дебиторлық берешектің үлесінің тым жоғары болуы ұйым үшін тәуекелді арттырады. Егер берешек уақтылы өндірілмесе, бұл өтімділік тапшылығына және қаржылық қиындықтарға әкелуі мүмкін.
Ақша қаражаттарының өсуіне ықпал ететін факторлар
- Банк және басқа да қаржылық мекемелерден қарыз алу.
- Мемлекет тарапынан субсидия ретінде қаржы бөлінуі.
- Ақшалай түрде меншікті капиталға салымдардың көбеюі.
- Өнім (қызмет, жұмыс) үшін алынған аванстар.
- Бағалы қағаздарды сатудан түскен түсім және өзге де кірістер.
Айналым қаражаттарының ауыспалы айналымы
Айналым қаражаттары үнемі қозғалыста болады және бір өндірістік цикл ішінде нысанын өзгерте отырып, үш сатыдан тұратын ауыспалы айналым жасайды. Бұл процесс өндірістің үздіксіздігін қамтамасыз етеді.
1-саты: Ақша → қорлар
Кәсіпорын ақша қаражаттарын еңбек заттарын (айналым қорларын) сатып алуға және жеткізушілермен есеп айырысуға жұмсайды. Осы кезеңде айналым қорлары айналыс аясынан өндіріс саласына өтеді.
2-саты: Өндіріс
Сатып алынған ресурстар өндіріс процесіне түсіп, әуелі өндірістік босалқы қорларына және шала фабрикаттарға, кейін аяқталған өндіріс нәтижесінде дайын өнімге айналады.
3-саты: Дайын өнім → ақша
Дайын өнім сатылады да, айналым қаражаттары қайтадан ақшалай нысанға келеді. Бұл қаражат жаңа циклді бастау үшін қайтадан өндірістік ресурстарды сатып алуға бағытталады.
Маңызды ескерту
Айналым қаражаттары сатылар арасында қатаң кезекпен ғана өтеді деген түсінік дұрыс емес: олар бір мезетте айналымның барлық сатыларында белгілі көлемде болады. Дәл осы ерекшелік өндірістің тоқтаусыз жүруіне және өнімнің тұрақты сатылуына жағдай жасайды.
Ауыспалы айналымның формуласы
А – Қ … Д – А1
- А
- Авансталған ақша қаражаттары
- Қ
- Өндіріс құралдары (ресурстар)
- Ө
- Өндіріс процесі
- Д
- Дайын өнім
- А1
- Сатудан түскен түсім және қосылған пайда түріндегі ақша қаражаттары
Айналым қаражаттарын тиімді басқару
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның тұрақты дамуы үшін айналым қаражаттарымен оңтайлы қамтамасыз ету ерекше маңызды. Бұл өндірістік бағдарламаны орындауға, шығындарды бақылауға және жоспарланған пайданы алуға тікелей әсер етеді.
Айналымдылық көрсеткіші
Айналым қаражаттарының айналымдылығын сипаттайтын көрсеткіштердің ішіндегі ең қарапайымы — айналымдылық коэффициенті:
Өк = белгілі бір кезеңде өткізілген өнімнің құны (немесе өткізуден алынған түсім)
Ок = сол кезеңдегі айналым қаражатының орташа қалдығы
Егер түсім жылдық есепте берілсе, онда айналым қаражаттарының орташа қалдығы да сол жыл бойынша алынады.
Қажеттілікті дұрыс анықтау
Айналым капиталын тиімді пайдалану көбіне оның қажетті мөлшерін дәл анықтауға байланысты. Дұрыс жоспарлау өндірістің берілген көлемінде пайданы ең төменгі шығынмен алуға мүмкіндік береді.
Шектен ауытқу салдары
Төмендетілген мөлшер
Айналым қаражатының жетіспеуі кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын әлсіретіп, өндіріс процесінің іркілісіне әкелуі мүмкін. Нәтижесінде өндіріс көлемі мен пайда төмендейді.
Көтеріңкі мөлшер
Артық айналым қаражаты қаражатты айналымнан шығарып, өндірісті кеңейтуге бағытталатын инвестициялық мүмкіндіктерді шектеуі ықтимал.
Жоспарлау қағидаты
Айналым қаражатының қажеттілігін анықтау кәсіпорынның өндірістік жоспары және өндіріс шығындарының сметасымен өзара үйлестірілуі тиіс. Бұл үшін өнімнің нақты түрлері бойынша қажетті көлемді және оларды белгіленген мерзімде шығаруды негіздеу қажет.
Жеке айналым қаражатын есептегенде ескерілетін жағдайлар
Жеке айналым қаражаттары өндірістік бағдарламаны орындауда тек негізгі өндірістің қажеттілігін өтеумен шектелмейді. Сонымен қатар, кәсіпорынның негізгі қызметіне жатпайтын бағыттар да қамтылады:
- қосалқы және көмекші өндірістер;
- тұрғын үй және коммуналдық шаруашылықтар;
- дербес баланста тұрмайтын өзге де құрылымдық бөлімшелер.
Талдау нәтижелері қысқа мерзімді активтердің құрылымында дебиторлық берешектің басым екенін көрсетеді. Бұл жағдай төлемқабілеттілікті басқаруда дебиторлық берешекті бақылау мен өндіріп алуды күшейтудің маңызын арттырады.