Кадмий элементі туралы қазақша реферат
Кадмийдің жалпы сипаттамасы
Кадмий (Cd) — периодтық жүйенің II тобындағы химиялық элемент. Ол күмістей ақ түсті, жұмсақ металл болып табылады. Табиғатта кадмийдің тұрақты 8 изотобы кездеседі.
Негізгі минералдары
- Гринокит
- Отавит
- Монтепонит
- Сфалерит құрамындағы изоморфты қоспа (көбіне мырышпен бірге)
Химиялық қасиеттері
Құрғақ ауада кадмий салыстырмалы түрде тұрақты. Ал дымқыл ауада оның бетінде оксидтің жұқа қабыршағы түзіліп, әрі қарай тотығуын тежейді.
Кадмий буы сумен әрекеттесіп, сутек бөледі. Минералдық қышқылдармен әрекеттесіп, әртүрлі тұздар түзеді. Оның тұздары ерітіндіде гидролиз нәтижесінде әлсіз қышқылдық қасиет көрсетуі мүмкін.
Жоғары температурада кадмий галогендермен әрекеттесіп, галогенидтер түзеді.
Назар аударатын тұстар
- Құрғақ ауада тұрақтылығы жоғары, бірақ ылғалда қорғаныш оксид қабығы түзіледі.
- Минералдық қышқылдармен әрекеттесіп, тұздар түзеді.
- Жоғары температурада галогендермен қосылып, галогенидтер береді.
Алынуы және өндірісі
Кадмий негізінен қорғасын-мырыш және мыс кендерін өңдеу барысында қосымша өнім ретінде алынады. Әсіресе мырышты кендердегі қоспалар құрамында жиі кездеседі.
Қолданылуы
Коррозиядан қорғау
Металл беттерін коррозиядан қорғау үшін кадмийлеу қолданылады.
Аккумуляторлар
Кейбір түрдегі аккумуляторларды жасауда маңызды материалдардың бірі.
Пигменттер
Түсті пигменттерді өндіруде қолданылады.
Жартылай өткізгіштер және ядролық сала
Жартылай өткізгіш материалдарды дайындауда және ядролық энергетикада белгілі бір технологиялық міндеттер үшін пайдаланылады.
Уыттылығы және әсері
Денсаулыққа ықпалы
Кадмийдің буы және оның қосылыстарын жұтқан жағдайда олар қанға сіңіп, орталық жүйке жүйесіне әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ бүйрек пен бауырды зақымдап, фосфор-кальций алмасуын бұзуы ықтимал.
- Буды және шаңды жұту — ең қауіпті әсер ету жолдарының бірі.
- Қорғаныс құралдарын (респиратор, қолғап) қолдану және өндірістік қауіпсіздікті сақтау қажет.