Баланың сөз әдебін қалыптастыру жолдары Бала тәрбиесі - баршаның ісі
Бала тәрбиесі — баршаның ісі. Отбасының да, балабақшаның да, мектептің де мақсат-мүддесі бір: болашақ ұрпақты тәрбиелеу. Болашақ ұрпақ тәрбиеленетін алғашқы ұя — отбасы, ата-ана құшағы.
Жас сәби өмір табалдырығын аттағанда ең алдымен еститіні — анасының мейірбан сөзі, көретіні — аялы алақаны. «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны ілер», «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» деген сөздер де осының дәлелі. Демек, ата-әженің, әке-шешенің өнегесі мен іс-әрекеті балаға үлгі болады; үйде берілген игі тәрбие кейін де сарқылмас қазынаға айналады.
Халқымыздың «Балаңа бес жасқа дейін патшаңдай қара» деуі — тәрбиенің ең терең іргетасы дәл осы кезеңде қаланатынын аңғартады. Бүгінде дені сау ұрпақ тәрбиелеу, сәбидің жан-жақты дамуын қолдау, жеті жасқа дейінгі педагогикалық мүмкіндіктерді айқындап, ата-анамен бірлесе әрекет ететін ынтымақты тәрбие жүйесін қалыптастыру маңызды.
Көрнекті ақын, ойшыл философ Ғұмар Қараштың «Су басынан тұнады, өрт алдынан сөнеді» деген тұжырымы да тәрбиенің уақытылы басталып, дұрыс бағытта жүргізілуі керектігін меңзейді. Сол тұнық судай мөлдір, пәк те таза сәбилердің тәрбиесіне мұқият көңіл бөліп, олардың сөз әдебін қалыптастыру және салауатты өмір салтына дағдыландыру — әрбір ата-ананың борышы.
Тіл — ұлттық мәдениеттің қайнар көзі
Тіл арқылы әр халықтың ұлттық дәстүрі, сана-сезімі, сөйлеу мен ойлау тәсілі, мінез-құлқы, мәдениеті мен әдебиетінің айрықша белгілері көрінеді. Тіл — адамның өмірлік қажетін өтейтін негізгі қатынас құралы. «Жүректен шыққан сөз жүрекке жол табады». Сондықтан баланың өз ойын дұрыс жеткізіп, өзгелермен дұрыс қарым-қатынас жасай білуі үшін ең алдымен сөз әдебін үйрету қажет.
Қазіргі заманда әр отбасында дүниеге келген сәбиді ана тілінде сөйлету — ұлттық қасиеттеріміздің дамуының ең тиімді жолдарының бірі. Мектепке дейінгі тәрбие жүйесінде ұлттық тәрбиенің маңызды міндеті — халқымыздың салт-дәстүрлерін ана тілінде жаңғырта отырып, баланың тілін дамыту. Әрбір бөбектің ана тілінде сөйлеп, сол тілде ойлау қабілетінің жетілуі — ұлттық мінез-құлықтың қалыптасуына бастайтын жол.
Негізгі ой
Ана тілінің қадір-қасиетін жастайынан түсініп өскен баланың жақсылыққа жаны құмар, таза, пәк, инабатты, биязы, сыпайы болып өсетініне өмір тәжірибесі куә.
Сөз — тілдің негізі: сөз қорын байыту және ойды дамыту
Сөз — тілдің негізі. Сондықтан бүлдіршіндерге үйретілетін сөздер дәл, анық, әсерлі болуы керек: сөйлеуді жандандырып, ойлаудың икемділігі мен жылдамдығын дамытып, баланың сөздік қорын молайтатындай қызмет атқаруы шарт.
Сөйлеу арқылы қарым-қатынас жасау баланың білімді меңгеруіне, қажетті білік пен дағдыларды қалыптастыруына мүмкіндік береді. Баланың ойын түсінікті, ұғымды жеткізе білуі ең алдымен отбасында қалыптасады: алғашқы ұстазы — ата-анасы, тетелес ағалары мен әпкелері. Күнделікті араласу мен әңгімелесу баланың тілін күн санап жетілдіреді.
Тіл байлығы мен ой кеңдігі
Баланың тілі неғұрлым бай болса, ойы да соғұрлым кең болады. Сондықтан тілін кішкентайынан байытып, ой өрісін кеңейту — отбасы мен балабақшаның бірлескен қажырлы еңбегінің нәтижесі.
Сөз әдебі — қарым-қатынасты реттейтін құрал
«Сөз этикеті» ұғымы тек «сыпайы сөйлеу» немесе «мәдениетті сөйлеу» мағынасымен шектелмейді. Ол — адамдар арасындағы қарым-қатынасты реттеп отыратын тұрақты сөздер, сөз тіркестері, қалыптасқан орамдар және басқа да тілдік тәсілдердің жүйесі.
Сөз әдебінің негізгі түрлері
Сөз әдебі бүлдіршіндердің адамдармен қарым-қатынасын сыпайы, жарасымды етуге және көңіл күйге жағымды әсер беруге қызмет етеді. Әлеуметтік ортада, ұжымда, мәдени-көпшілік орындарда және басқа да жағдайларда қарым-қатынас түрлері сан алуан болғанымен, олардың типтік үлгілері бар.
- 1 Сәлемдесу
- 2 Қоштасу
- 3 Танысу
- 4 Кешірім сұрау
- 5 Жұбату
- 6 Құттықтау
- 7 Тілек айту
- 8 Ризалық білдіру
- 9 Өтініш жасау
Бұл тізім тұйықталған емес: бала өсіп, әлеуметтік кеңістігі ұлғайған сайын қарым-қатынастың басқа да тақырыптық топтары қалыптасады.