Салық салу объектісі
Салықтардың жіктелуі: тікелей және жанама
Салық салу объектісіне қарай салықтар тікелей және жанама болып жіктеледі.
Тікелей салықтар
- Жер салығы
- Мүлік салығы
- Көлік құралдарына салынатын салық
- Әлеуметтік салық
- Жер қойнауын пайдалануға байланысты салықтар мен төлемдер
- Корпоративтік табыс салығы
- Жеке табыс салығы
Жанама салықтар
- Қосылған құн салығы (ҚҚС)
- Акциз
Жер салығы: санаттар, төлеушілер және есептеу тәртібі
Жер санаттары (салық салу мақсатында)
Салық салу үшін барлық жерлер олардың арналуына және тиесілілігіне қарай төмендегі санаттарға бөлінеді:
- Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер
- Елді мекендер жерлері
- Өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге де ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер (өнеркәсіп жерлері)
- Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер
- Орман қорының жерлері
- Су қорының жерлері
- Запастағы жерлер
Жердің белгілі бір санатқа жатуы Қазақстан Республикасының жер туралы заңнамасына сәйкес айқындалады.
Елді мекендер жерлері: екі топ
- Тұрғын үй қоры орналасқан жерлерді қоспағандағы елді мекендер жерлері
- Тұрғын үй қоры, сондай-ақ оған іргелес құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер
Салық салынбайтын және шартты түрде салық салынатын жерлер
Төмендегі санаттар, әдетте, жер салығына жатпайды: ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлері, орман қорының жерлері, су қорының жерлері және запастағы жерлер.
Алайда аталған жерлер (запастағы жерлерді қоспағанда) тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда, салық салынуы мүмкін.
Жер салығын есептеу: негізгі қағидат
Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне тәуелді емес.
Жер салығы мына деректер негізінде есептеледі:
- Меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын немесе өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар
- Уәкілетті органның әр жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебі
Жер салығын төлеушілер
Салық салу объектілері бар жеке және заңды тұлғалар, егер жер учаскесі төмендегі құқықтардың бірінде болса, жер салығын төлеушілер болып танылады:
- Жеке меншік құқығында
- Тұрақты жер пайдалану құқығында
- Бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығында
Заңды тұлғалардың салық салынатын объектілері бар құрылымдық бөлімшелері де жер салығын төлеуші деп танылады.
Жер салығын төлеуден босатылатындар (негізгі тізім)
Заңнамада кейбір санаттар жер салығын төлеуден босатылған. Негізгілері:
- Арнайы салық режимі қолданылатын қызметте пайдаланылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеуші шаруа (фермер) қожалықтары
- Мемлекеттік мекемелер
- Салық салу арнайы үлгісі бойынша салық салынатын жер қойнауын пайдаланушылар
- Қылмыстық жазаларды атқару саласындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары
- ҰОС қатысушылары және соларға теңестірілген адамдар, мүгедектер, сондай-ақ бала кезінен мүгедектің ата-анасының бірі
- Тұрғын үй қоры және оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жер учаскелері
- Үй маңындағы жер учаскелері
- Жеке қосалқы шаруашылық, бау-бақша шаруашылығы үшін берілген және құрылыс орналасқан жер учаскелері
- Гаражға арналған жер учаскелері
- «Ардақты ана» атағы бар, «Алтын алқа» және өзге де наградалары бар көп балалы аналарға қатысты кейбір объектілер
- Діни бірлестіктер
Ескерту: жер учаскесі пайдалануға немесе жалға берілген болса да, бұл өздігінен салық төлеуден босатпайды.
Төлеу және есептілік
- Жер салығы бюджетке жер учаскесі орналасқан жері бойынша төленеді.
- Заңды тұлғалар салық сомасын тиісті ставка мен салық базасын қолдану арқылы өздері есептейді және жыл ішінде ағымдағы төлемдер төлейді.
- Ағымдағы төлемдер: 20 ақпан, 20 мамыр, 20 тамыз, 20 қарашаға дейін.
- Жеке тұлғаларға салықты салық органдары 1 тамыздан кешіктірмей есептейді.
- Жеке тұлғалар жер салығын 1 қазаннан кешіктірмей төлейді.
- Декларация: есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызына дейін тапсырылады.
Елді мекендерден тыс өнеркәсіп жерлері: базалық ставка (үзінді)
Елді мекендерден тыс орналасқан өнеркәсіп жерлері бойынша базалық салық ставкалары 1 гектарға шаққанда бонитет балына байланысты белгіленеді. Төменде қысқартылған үзінді берілген (толық кесте нормативтік құжатта көрсетіледі).
| Бонитет балы | Базалық ставка (теңге) | Бонитет балы | Базалық ставка (теңге) |
|---|---|---|---|
| 0 | 48,25 | 50 | 2582,34 |
| 1 | 91,67 | 60 | 3136,25 |
| 10 | 432,50 | 70 | 3715,25 |
| 25 | 1340,29 | 80 | 4319,34 |
| 40 | 2074,75 | 90 | 4921,50 |
| 100 | 5693,50 | 100-ден жоғары | 5790,00 |
Қорғаныс мұқтажы үшін берілген жерлерге, сондай-ақ белгілі жағдайларда басқа жер пайдаланушыларға ауыл шаруашылығы мақсаттары үшін берілген жерлерге салық салынуы тиіс.
Магистральды темір жолдарды бойлай қорғаныштық екпе ағаштар орналасқан темір жол көлігі кәсіпорындарының жерлеріне де салық салынады.
Мүлік салығы: база, ставка және есептілік
Негізгі сипаттама
Мүлік салығы — жергілікті тікелей салық. Ол жергілікті бюджетке түседі (мәтіндегі дерек бойынша, түсімнің елеулі бөлігі осы салыққа тиесілі).
Салық салу объектісі және база
- Заңды тұлғалар үшін: негізгі құралдардың орташа жылдық қалдық құны
- Жеке тұлғалар үшін: әр жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша объектінің құны
Заңды тұлғаларға ставка
Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер (мәтіндегі тұжырымға сай) мүлік салығын, әдетте, 1% ставка бойынша есептейді.
Жеке тұлғалардың мүлкіне салынатын салық ставкалары (құн бойынша)
| Объект құны | Есептеу тәртібі |
|---|---|
| 1 000 000 теңгеге дейін (қоса алғанда) | Құнның 0,1% |
| 1 000 000–2 000 000 теңге | 1000 тг + 1 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,15% |
| 2 000 000–3 000 000 теңге | 2500 тг + 2 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,2% |
| 3 000 000–4 000 000 теңге | 4500 тг + 3 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,3% |
| 4 000 000–5 000 000 теңге | 7500 тг + 4 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,4% |
| 5 000 000–6 000 000 теңге | 11 500 тг + 5 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,5% |
| 6 000 000–7 000 000 теңге | 16 500 тг + 6 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,6% |
| 7 000 000–8 000 000 теңге | 22 500 тг + 7 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,7% |
| 8 000 000–9 000 000 теңге | 29 500 тг + 8 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,8% |
| 9 000 000–10 000 000 теңге | 37 500 тг + 9 000 000 теңгеден асатын сомадан 0,9% |
| 10 000 000 теңгеден жоғары | 46 500 тг + 10 000 000 теңгеден асатын сомадан 1% |
Жеке тұлғалар үшін салықты есептеуді салық органдары салық салу объектісі орналасқан жері бойынша, тиісті ставка мен базаны қолдану арқылы, 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді.
Салық есептілігі
Салық төлеушілер (ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер үшін арнаулы салық режимінде есеп айырысатын заңды тұлғаларды қоспағанда) ағымдағы төлемдер бойынша есеп-қисапты және декларацияны объект орналасқан жері бойынша салық органына тапсырады.
Көлік құралдарына салынатын салық: ставка және түзету коэффициенттері
Есептеу және төлеу тәртібі
- Салық төлеушілер әрбір көлік құралы бойынша салық ставкаларын және түзету коэффициенттерін ескере отырып, салық сомасын дербес есептейді.
- Заңды тұлғалар есепті жылдан кейінгі 31 наурызға дейін есептілікті тапсырады.
- Бюджетке төлеу көлік құралы тіркелген жері бойынша 1 шілдеден кешіктірмей жүргізіледі.
Ставкалар (айлық есептік көрсеткішпен)
| Салық салу объектісі | Ставка (АЕК) |
|---|---|
| Жеңіл автомобильдер: двигатель көлемі 1100 см³-ке дейін | 4,0 |
| 1100–1500 см³ | 6,0 |
| 1500–2000 см³ | 7,0 |
| 2000–2500 см³ | 12,0 |
| 2500–3000 см³ | 17,0 |
| 3000–4000 см³ | 22,0 |
| 4000 см³-тен жоғары | 117,0 |
| Жүк автомобильдері (жүк көтергіштігі): 1 т дейін | 6,0 |
| 1–1,5 т | 9,0 |
| 1,5–5 т | 12,0 |
| Автобустар: 12 орынға дейін | 9,0 |
| 12–25 орын | 14,0 |
| 25 орыннан жоғары | 20,0 |
| Ұшу аппараттары | Әрбір кВт үшін АЕК-тің 4,0% |
Кейбір двигатель көлемі аралықтарында салық сомасы белгіленген шектен асқан әрбір бірлік үшін қосымша ұлғайтылуы мүмкін (мәтіндегі нормаға сәйкес).
Сондай-ақ пайдалану мерзіміне және шығарылған еліне қарай түзету коэффициенттері қолданылады (мысалы, ТМД елдерінде шығарылған көліктер үшін 6 жылдан асқанда төмендетуші коэффициенттер қарастырылған).
Әлеуметтік салық: төлеушілер, объект және ставкалар
Кім төлейді және нені негізге алады?
Әлеуметтік салықты заңды тұлғалар, жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар және адвокаттар төлейді. Салық салу объектісі — жұмыс берушінің қызметкерлерге төленетін шығындары (кірістер түріндегі төлемдер).
- Төлеу мерзімі: есепті айдан кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей.
- Декларация: есепті тоқсаннан кейінгі айдың 15-іне дейін.
Резидент заңды тұлғалар үшін ставкалар (сатылы шкала)
| Қызметкердің салық салынатын табысы | Ставка |
|---|---|
| 15 еселенген жылдық есептік көрсеткішке дейін | Салық салынатын табыс сомасының 20% |
| 15–40 еселенген жылдық есептік көрсеткіш | 15 еселенген ЖЕК бойынша салық + асатын сомадан 15% |
| 40–200 еселенген жылдық есептік көрсеткіш | 40 еселенген ЖЕК бойынша салық + асатын сомадан 12% |
| 200–600 еселенген жылдық есептік көрсеткіш | 200 еселенген ЖЕК бойынша салық + асатын сомадан 9% |
| 600 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен жоғары | 600 еселенген ЖЕК бойынша салық + асатын сомадан 7% |
Шетелдік мамандар үшін (әкімшілік-басқарушы және инженер-техник)
| Қызметкердің салық салынатын табысы | Ставка |
|---|---|
| 40 еселенген жылдық есептік көрсеткішке дейін | 11% |
| 40–200 еселенген жылдық есептік көрсеткіш | 40 еселенген ЖЕК бойынша салық + асатын сомадан 9% |
| 200–600 еселенген жылдық есептік көрсеткіш | 200 еселенген ЖЕК бойынша салық + асатын сомадан 7% |
| 600 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен жоғары | 600 еселенген ЖЕК бойынша салық + асатын сомадан 5% |
Шетелдік маман санаты Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін квота, уәкілетті органның рұқсаты және белгілі лауазымдық өлшемдер бойынша айқындалады (филиал/өкілдік басшылары, ірі инвестициялық жобалардың топ-менеджерлері және т.б.).
Жеке кәсіпкерлер, нотариус, адвокат
Арнаулы салық режимдерін қолданбайтын жеке кәсіпкерлер, сондай-ақ жеке нотариустар мен адвокаттар әлеуметтік салықты өзі үшін 3 АЕК, әрбір қызметкері үшін 2 АЕК мөлшерінде төлейді.
Арнайы ұйымдар үшін
Тірек-қимыл аппараты бұзылған, сондай-ақ есту, сөйлеу, көру қабілеті бойынша мүгедектігі бар адамдар жұмыс істейтін мамандандырылған ұйымдар үшін ставка 6,5% деңгейінде белгіленуі мүмкін.
Жер қойнауын пайдалану: салықтар мен арнаулы төлемдер (қысқаша)
Негізгі міндеттемелер
Жер қойнауын пайдалану бойынша салықтық міндеттемелер келісімшарттардан туындайды және, жалпы алғанда, мына төлемдер мен есептеулерді қамтиды:
- Үстеме пайда салығы
- Жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері
- Бонустар: қол қою бонусы және коммерциялық табу бонусы
- Роялти
- Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін есептеу және төлеу
Пайдалы қазбаларды өндіруді келісімшарт жасалғанға дейін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар республикалық бюджет кірісіне Үкімет белгілейтін мөлшерде аударымдар жүргізуі мүмкін; мұндай төлемдердің объектісі мен мерзімдері, әдетте, роялтиге ұқсас тәртіппен айқындалады.
Қол қою бонусы бойынша декларация төлеу мерзімі басталатын айдан бастап тіркелген жері бойынша салық органына ұсынылады (мәтіндегі норма үзінді күйінде берілген).