Еліміздегі мемлекеттік жастар саясатының негізгі мақсаттары

Мемлекеттік жастар саясатының негізгі мақсаттары

Мемлекеттік жастар саясаты жастардың әлеуметтенуін, білімін, денсаулығын, еңбекке араласуын және қоғамдық белсенділігін жүйелі түрде қолдауға бағытталады. Негізгі мақсаттар төмендегідей:

• қазақстандық патриотизмді қалыптастыру және азаматтық жауапкершілікті күшейту;

• жастардың шығармашылық және интеллектуалдық әлеуетін дамыту;

• салауатты өмір салтын орнықтыру және құқықбұзушылықтың алдын алу;

• жұмыспен қамтуды ынталандыру, жастар кәсіпкерлігін қолдау;

• жастардың әлеуметтік-экономикалық мәртебесін көтеріп, жан-жақты мүмкіндік жасау.

«Жастар» ұғымы және демографиялық салмақ

Әлеуметтанулық анықтама

Әлеуметтануда жастар — жас ерекшеліктері мен соған байланысты әлеуметтік қызмет түрлерінің негізінде қалыптасатын әлеуметтік-демографиялық топ. Қысқаша айтқанда, бұл — қоғам құрылымындағы орны, ерекше құндылықтары мен мүдделері арқылы дараланатын жас адамдар жиынтығы.

Жас шегі және статистикалық деректер

Бұл жас тобы ел тұрғындарының елеулі бөлігін құрайды және қоғамдық дамуда шешуші ресурс ретінде қарастырылады. Сондықтан жастар мәселесі — тек бір саланың емес, мемлекет пен қоғамның ортақ күн тәртібі.

Еңбек нарығындағы негізгі түйткілдер

Жастар жұмыссыздығы неліктен қауіпті?

Жастардың тұлға ретінде қалыптасуы, кәсіби біліктілік алуы және еңбек нарығына орнығуы — елдің ұзақ мерзімді тұрақтылығы үшін маңызды. Егер жас буын тұрақты еңбекке араласа алмаса, әлеуметтік қорғансыздық сезімі күшейеді, ал өмір сапасын кез келген жолмен көтеруге ұмтылыс қауіпті үрдістерге әкелуі мүмкін.

Құрылымдық себептер

• өндірістің автоматтандырылуы мен механикаландырылуы нәтижесінде кейбір жұмыс орындарының қысқаруы;

• әлемдік және ішкі дағдарыстар кезеңінде кәсіпорындардың тоқтауы немесе жабылуы;

• мамандық таңдауда біржақтылық және еңбек нарығы сұранысымен сәйкессіздік;

• жұмыс берушілердің тәжірибе талабын тым қатайтуы (жаңа түлектер үшін тосқауыл).

Бағдарламалар тәжірибесі: жергілікті мысалдар

Жастар тәжірибесі: нәтижелілік мәселесі

Жастар тәжірибесі сияқты құралдар еңбек нарығына алғашқы қадамды жеңілдетуге арналған. Алайда тәжірибенің тұрақты жұмыспен аяқталуы — басты көрсеткіш. Мәселен, бір өңірлік мысалда жарты жыл ішінде 103 жас алты айлық жұмысқа тартылып, соның тек 3-уі ғана тұрақты жұмысқа орналасқан. Бұл көптеген қатысушылардың қайтадан жұмыссыздар қатарына қосылу тәуекелін көрсетеді және бағдарламаның құқықтық әрі институционалдық жақтарын күшейтуді талап етеді.

«Дипломмен ауылға»: жас мамандарды ынталандыру

Ауылдық жерлерге жас мамандарды тарту — кадр тапшылығын азайтудың маңызды тетігі. «Дипломмен ауылға» бағдарламасы аясында денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет және спорт салаларына келген жас мамандарға көтерме жәрдемақы төлеу және тұрғын үй алуға бюджеттік кредит беру сияқты қолдаулар көрсетіледі.

Еңбек нарығы ұғымдары: қысқа анықтамалар

Шешім жолдары: нақты ұсыныстар

1) Техникалық және кәсіптік білімнің беделін арттыру

Орта буын мамандар тапшылығын азайту үшін колледждер мен кәсіптік лицейлердің әлеуетін күшейту, оқу бағдарламаларын өңірлік еңбек нарығының сұранысына жақындату қажет. Мектептерде кәсіби бағдар берудің тиімді тәсілдерін жүйелі түрде жаңғырту да маңызды.

2) «Тәжірибе» мен «тұрақты жұмыс» арасындағы алшақтықты қысқарту

Жастар тәжірибесі бағдарламалары тек уақытша жұмыспен шектелмей, тұрақты жұмысқа өтуді қамтамасыз ететін нақты тетіктермен толықтырылуы тиіс: жұмыс берушіге ынталандыру, тәлімгерлік жүйесі, түлекті жұмыс орнында бекітуге арналған келісімдер және құқықтық нормаларды нақтылау.

3) Жастарға цифрлық дағды беретін инфрақұрылым құру

«Ақпараттық Қазақстан» бағытымен сабақтастыра отырып, аудан орталықтарында немесе оқу орындары жанынан заманауи компьютерлермен және қажетті бағдарламалармен жабдықталған Жастар интернет орталықтарын ашу ұсынылады. Мұндай орталықтар тек оқу кеңістігі ғана емес, сонымен бірге шығармашылықты дамытатын және жұмыс іздеуге көмектесетін орта бола алады.

4) Жастар кәсіпкерлігін және қайта даярлауды кеңейту

Еңбек нарығында сұранысы бар дағдыларға қысқа мерзімді оқыту, тегін тренингтер, кәсіптік бағыттағы жобалар (тігін, сервис, агротехнологиялар) арқылы жаңа жұмыс орындарын ашуға болады. Ауыл шаруашылығына жаңа технология енгізу — өңірлер үшін қосымша мүмкіндік.

Қорытынды

Жастар жұмыссыздығы — қоғамның экономикалық қана емес, әлеуметтік қауіпсіздігіне әсер ететін күрделі мәселе. Ол білім беру жүйесінің сапасына, кәсіптік бағдарға, еңбек нарығындағы сұранысқа, жұмыс берушілер талаптарының шынайылығына және мемлекеттік бағдарламалардың нәтижелілігіне тікелей байланысты.

Жастар — елдің болашағы. Сондықтан жастарды әлеуметтік қолдау, жұмыспен қамту, кәсіби және цифрлық дағдыларын дамыту, жастар кәсіпкерлігін ынталандыру — бүгінгі күннің шешуші міндеттері.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту — Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан халқына Жолдауы. «Егемен Қазақстан», 27 қаңтар 2012 жыл.
2. ҚР Ұлттық статистика агенттігінің жылдық жинағы.
3. Усенова Г. «Жұмыспен қамту және экономикалық өсу». «Ақиқат», №2, 2009.
4. «Жұмыспен қамту–2020» бағдарламасы.
5. Есенғалиев Қ.С. «Экономика негіздері» оқу құралы. Алматы, 2011.
6. Оразәлі Сәбден. «Бәсекелестік экономика» оқу құралы. Алматы, 2007.