Есептеуіш техниканың даму тарихы Ең алғашқы пайда болған есептеу құралы есепшот болып табылады
Есептеуіш техниканың даму тарихы
Есептеуіш техниканың бастауында ең алғашқы есептеу құралы — есепшот тұр. Кейбір деректерге сүйенсек, есепшоттың жасы шамамен 2000–5000 жыл, ал оның шыққан жері ретінде ежелгі Қытай, ежелгі Египет немесе тіпті көне Греция да аталады.
Атаулары
Гректер мен Батыс Еуропада — абак, қытайлықтар — суан-пан, жапондықтар — серобян деп атаған.
Жұмыс істеу принципі
Есептеулер шұңғыл тақтадағы тастарды жылжыту арқылы орындалған. Тастар піл сүйегінен, түрлі-түсті шыныдан немесе қоладан жасалған.
Мұндай есепшоттар қайта өркендеу дәуіріне дейін кең қолданылды. Оның жетілдірілген түрі бүгінге дейін кездеседі.
Логарифм және инженерлік есептеулер
XVII ғасырдың басында шотландиялық математик Джон Непер логарифм ұғымын енгізіп, логарифм кестелерін жариялады. Кейін, 1761 жылы ағылшын Д. Робертсон навигациялық есептеулерге арналған жүгіртпесі бар логарифм сызғышын жасады. Бұл идеяны 1660 жылдары Исаак Ньютон ұсынған болатын.
Неге маңызды болды?
Логарифм сызғышы ұзақ уақыт бойы инженерлер үшін негізгі есептеу құралы қызметін атқарды. Алайда XX ғасырдың екінші жартысында электронды калькуляторлардың пайда болуы бұл құралды біртіндеп қолданыстан ығыстырды.
Механикалық есептеу машиналары: Паскальдан арифмометрге дейін
1642 жылы француз математигі Блез Паскаль небәрі он тоғыз жасында жетектер мен дөңгелектерден тұратын, әлемдегі алғашқы механикалық есептеу құрылғыларының бірі — «қосу машинасын» құрастырды. Бұл құрылғы көпорынды сандарды қоса алатын.
1694 жылы атақты неміс математигі Готфрид Лейбниц Паскаль идеясын дамытып, арифмометрді жасады. Мұнда дөңгелектің орнына цифрлар жазылған цилиндр қолданылды. Арифмометр қосу мен азайтудан бөлек, көбейту мен бөлуді, тіпті квадрат түбірін табуды да орындай алатын деңгейге жетті.
Жетілдіру жұмыстары
Кейін арифмометр бірнеше рет жетілдірілді. Бұл бағытта орыс өнертапқыштары П. Л. Чебышев пен В. Т. Однер үлкен еңбек сіңірді.
Қазіргі техникаға ықпалы
Арифмометр бүгінгі калькуляторлардың қалыптасуына негіз болды: есептеудің әрекеттер тізбегін адам өзі анықтап, басқарды.
Есептеу жұмыстарын механикаландырудың бұл кезеңі өте маңызды болды. Дегенмен есептеуіш техниканың қарқынды дамуы XIX ғасырдан бастап ерекше серпін алды.
Программамен басқарылатын құрылғылар: Бэббидж және алғашқы бағдарламалаушы
Келесі ірі қадам — алдын ала жасалған программа бойынша, адамның тұрақты қатысуынсыз есептеулер орындайтын құрылғыларды жасау болды. 1821 жылы ағылшын математигі Чарльз Бэббидж өзінің аналитикалық машинасы арқылы программалық басқарылатын есептеу машинасын құрастыру идеясын ұсынды.
Аналитикалық машинаның жаңалығы
- Бастапқы сандар мен аралық нәтижелерді сақтайтын жад.
- Сандармен амалдар орындайтын арифметикалық құрылғы.
- Есептеу барысын қадағалайтын басқару құрылғысы.
- Енгізу және басып шығару құрылғылары.
- Басқару программасы перфокарта арқылы кодталды.
Бұл идея өз уақытынан озық болды: құрылғы техникалық жағынан аса күрделі еді, ал оны жасауға қажетті өндірістік база сол кезеңде жеткіліксіз болды. Сондықтан Бэббидждің жобасы ұзақ уақыт бойы қағаздағы сызба күйінде қалды. Дегенмен оның негізгі қағидалары XX ғасырда алғашқы компьютерлерді құрастыруда бағдар болды. Осы себепті аналитикалық машинаны қазіргі компьютерлердің «арғы атасы» деуге болады.
Бэббидж машинасына қажетті программаны 1846 жылы ағылшынның әйгілі ақыны Джордж Байронның қызы Ада Лавлейс жазғаны айтылады. Сондықтан Ада Лавлейсті алғашқы бағдарламалаушы деп те атайды.
Электрондық дәуір: ЭЕМ-нің пайда болуы
XX ғасырда электронды-есептеуіш машиналардың (ЭЕМ) пайда болуы есептеуіш техниканың дамуын бұрын-соңды болмаған жылдамдыққа жеткізді. Қысқа мерзім ішінде (шамамен 50 жылда) бұл сала түбегейлі өзгерістерге ұшырады. Осыған байланысты ЭЕМ дамуын кезеңдерге бөліп қарастыру қалыптасты.
I кезең (1945–1955)
XX ғасырдың бірінші жартысында радиотехника қарқынды дамыды. Сол кездегі радиоқабылдағыштар электронды-вакуумды шамдармен жұмыс істейтін. Алғашқы ЭЕМ-дерді құрастыруда да дәл осы вакуумдық шамдар қолданылды.
Электронды шамдармен жұмыс істейтін алғашқы электрондық есептеуіш машина 1946 жылы Америка Құрама Штаттарында құрастырылды.