Персоналдың квалификациялық деңгейі

Бәсекеге қабілеттілік: Қазақстан экономикасы үшін стратегиялық міндет

Қазақстанның әлемдік бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына енуі отандық кәсіпорындар өнімінің нарықтағы ұстанымын күшейтуді талап етеді. Нарықтық экономика қатаң бәсекелестікпен сипатталады, ал өндірістің және мемлекеттің жалпы ахуалын жақсартудың негізгі тетіктерінің бірі — өндірілетін өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру.

Бұл бағыттағы басты назар тұтынушылардың талғамын қанағаттандыратын, өзгермелі сұранысты және ғылыми-техникалық прогрестің нәтижелерін ескеретін, өндірушінің мүмкіндіктеріне сай әрі тұтынушылық құндылығы жоғары өнім шығаруға аударылуы тиіс.

Өнімнің бәсекеге қабілеттілігі ұғымы

Жүргізілген зерттеулер негізінде өнімнің бәсекеге қабілеттілігі — сапа, баға, әрлендіру және сатудан кейінгі қызмет сияқты параметрлердің тұтынушы үшін қолайлы үйлесімі екені анықталады.

Сондай-ақ бұл түсінік тауардың тұтынушы қажеттілігін жоғары деңгейде қанағаттандырып, соның нәтижесінде нарықта өз орнын табуын білдіреді. Яғни өнімнің бәсекеге қабілеттілігі — көпаспектілі ұғым: ол тек сапалық, экономикалық, техникалық, эстетикалық және эргономикалық сипаттамалармен шектелмей, сонымен бірге коммерциялық және өткізу шарттарының (жеткізу уақыты, баға, өткізу арналары, сервис, жарнама) нарық талаптарына сәйкестігін қамтиды.

Негізгі өзек

Тұтынушыға құндылық беру және нарықта тұрақты сұраныс қалыптастыру.

Бәсекелік артықшылық

Параметрлердің үйлесімі: сапа, баға, дизайн, сервис.

Нарыққа сәйкестік

Техникалық қана емес, өткізу және коммуникация шарттарының да тиімділігі.

Бәсекеге қабілеттілікті анықтайтын факторлар

Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын факторларды келесі топтарға бөлуге болады:

Өнім мен қызмет сапасы

Тұтынушы күткен құндылық пен тұрақты сапа стандарты.
Өнім мен қызмет бағасы

Баға–құндылық арақатынасы және қолжетімділік.
Персоналдың біліктілігі

Кәсіби құзырет, өндіріс мәдениеті, сервистік дағды.
Технологиялық деңгей

Жабдық, автоматтандыру, процестің тұрақтылығы.
Қаржыландыру қолжетімділігі

Инвестиция, айналым капиталы, қаржылық ресурс.
Нарық ахуалы

Қаныққандық, сұраныс пен ұсыныстың теңгерімі.

Бағалау әдістері: дифференциалды және комплексті тәсіл

Қазіргі таңда өнімнің бәсекеге қабілеттілігін бағалаудың бірнеше әдісі бар. Оларды екі базалық топқа біріктіруге болады:

Дифференциалды бағалау

Бұл тәсіл базалық (эталон) техникалық параметрлер деңгейінің жеткіліктілігін анықтауға көмектеседі: қандай параметрлер бойынша өнім талапты қанағаттандыратыны және қай параметрлердің елеулі түрде ауытқитыны айқындалады.

Комплексті бағалау

Бұл тәсіл кәсіпорын өнімін аналог-бәсекелес өнімдерімен топтық, интегралдық және аралас көрсеткіштер арқылы салыстыруға негізделеді.

Жаһандану жағдайындағы талап

Әлемде қарқынды дамып келе жатқан жаһандану үрдісінен ашық әрі демократиялық қоғам құрып жатқан Қазақстан шет қалмауы тиіс. Елдің халықаралық деңгейдегі орны бәсекеге қабілеттілікке тікелей байланысты.

Зерттеу нысаны: «ФудМастер» ЖШС тәжірибесі

Зерттеу нысаны ретінде «ФудМастер» ЖШС алынды. Кәсіпорынның алдында өндірісті жетілдіру және тұтынушыларға пайдалы, сенімді әрі сапалы өнім ұсыну міндеті тұр.

2010–2011 жылдардағы мәліметтер негізінде кәсіпорынның дамуы талданды. Талдау нәтижесі бойынша жалпы жағдайдың жақсару үрдісі байқалады. Бұған төлем қабілеттілігін, қаржылық тұрақтылықты, табыстылықты және қызмет белсенділігін сипаттайтын көрсеткіштердің 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда едәуір өсуі дәлел бола алады.

Бағалау шеңбері және бәсекелестер

Сүт өнімдері нарығында «ФудМастер» ЖШС өнімінің бәсекеге қабілеттілігін бағалау үшін комплексті әдіс қолданылды. Салыстыруға келесі бәсекелестердің өнімдері алынды: Агропродукт, Веселый молочник, Кайсар, Адал, Домик в деревне, Мое, Айналайын, Белое және Мумуня.

Бағаланған өнім санаттары

Сүт, кефир, сүзбе, қаймақ және балмұздақ.

Негізгі қорытындылар

«ФудМастер» ЖШС өнімдері ішкі нарықта бәсекеге қабілетті.
Әсіресе кефир, қаймақ және балмұздақ санаттары жоғары нәтижелер көрсетіп, бәсекеге қабілеттілік көрсеткіштері бойынша алдыңғы орындарға ие болды.
Сүт пен сүзбе өнімдері екінші орын алғандықтан, олардың тартымдылық деңгейін арттыру қажеттілігі байқалады.
Жалпы алғанда, барлық өнімнің сапасы қанағаттанарлық әрі жоғары деген тұжырым жасалды.

Бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары

«ФудМастер» ЖШС өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін күшейту үшін дамыған елдердің, сондай-ақ Ресейдің тәжірибесіне сүйене отырып, төмендегі бағыттарды ұсынуға болады.

Өндіріс пен шикізат базасын күшейту

Өндірісті мамандандыру және концентрация жағдайында сүт мал шаруашылығын интенсификациялау.
Азық өндірісін озық қарқынмен дамыту және табынның генетикалық әлеуетін жүйелі түрде арттыру.
Малды ұстаудың прогрессивті әдістерін енгізу және процестерді механикаландыру (азықтандыру, сауым, қора-жайды тазалау).

Инновация, технология және сапа жүйесі

Инновациялық қызметті дамыту: ғылыми-зерттеу базасын күшейту және қаржыландыру тапшылығы сияқты түйткілдерді шешу.
Сүт өнімдерін өндіру процестерін автоматтандыру және заманауи технологиялық жабдық орнату.
Сүт фермаларының ветеринарлық-санитарлық жағдайын тұрақты бақылау.
Сақталу мерзімін ұзартатын қаптаманың жаңа материалдарын қолдану.

Нарыққа шығу және коммерциялық тиімділік

Экспорт және ұлттық сапа жүйесі

Сыртқы нарыққа шығуды қолдау үшін мемлекеттік сапа жүйесін жетілдіру; Жапония және Еуропа елдерінің тәжірибесін негізге алу.

Технология мен өнім жаңарту

Өнімді дайындау және өңдеуде отандық және шетелдік озық техника мен технологияларды енгізу.

Ассортиментті кеңейту

Тұтынушылардың әртүрлі сегменттеріне сай жаңа өнім түрлерін шығару арқылы ассортиментті ұлғайту.

Сервис және өткізуді ынталандыру

Сервистік қызмет жүйесін және жалпы өткізу ынталандыру құралдарын (сату арналары, коммуникация, қолдау) жетілдіру.