Қазақша рефераттар

Орыс философиясының ерекшелігі

Негізгі мақсат және ұғымдар

Бұл тақырыптың негізгі мақсаты — славян философиясының бастауы саналатын орыс философиясының қалыптасуы мен дамуын түсіндіру.

Негізгі түсініктер

  • славянофилшілдік
  • батысшылдық
  • космизм
  • христиандық экзистенциализм
  • діни-идеализм
  • мистикалық философия
  • еретикалық философия

Қарастырылатын бөлімдер

  1. 1 Ресейдегі философияның қалыптасу ерекшеліктері және дамуы.
  2. 2 XIX ғасырдағы орыс философиясы.
  3. 3 Діни-философиялық дәстүрлер.

XIX ғасыр ортасындағы Ресей: қоғамдық ахуал және идеялық бұрылыс

XIX ғасырдың орта шеніне қарай Ресейде буржуазиялық-демократиялық қозғалыс күшейді. 1861 жылы басыбайлық құқықтың жойылуы бұл қозғалыстың әлеуметтік негізін нығайтып, оның ауқымын кеңейтті. Қозғалыстың алдыңғы қатарына қоғамның зиялы қауымы шықты.

Осы кезеңде капиталистік қоғамдық қатынастар қалыптасып, дамудың алғашқы сатысына өтті. Орыс мәдениеті, қоғамдық ой және философия жаңа бағыттарға бет бұрды. Алайда әлеуметтік қайшылықтар тым шиеленісіп, өндірістік қатынастар дағдарыстық сипат алды.

Тарихи факторлар

  • 1853–1856 жылдардағы Қырым соғысындағы жеңіліс қоғамдық көңіл күйге және саяси бағдарларға ықпал етті.
  • Польшада, Финляндияда, Кавказда, Орта Азия мен Қазақстанда патшалық езгіге қарсы көтерілістер орын алды.
  • Қазақстандағы ұлт-азаттық сипаттағы қарулы көтерілістерге Исатай Тайманұлы, Махамбет Өтемісұлы, Кенесары Қасымұлы, Жанқожа Нұрмұхамедұлы бастаған қозғалыстар жатады.

Н.Г. Чернышевский: материалистік бағыттың орнығуы

1849 жылы Л. Фейербахтың «Христиандықтың мәні» еңбегімен танысқаннан кейін Н.Г. Чернышевский материалистік философияны дұрыс бағыт деп толық мойындап, бұрын әсер еткен гегельдік дәстүрден біржола алыстайды. Кейін ол өзін Фейербахтың шәкірті ретінде де атайды.

1856–1862 жылдары Чернышевский «Замандас» журналын басқарды және оны төңкерісшіл демократтардың мінберіне айналдырды. Оның материалистік көзқарастары А.И. Герцен мен В.Г. Белинский ұсынған бағытты жалғастырып, Фейербах философиясын нақтылау және ілгері дамыту барысында қалыптасты.

Идеализмге қарсы ұстаным

Идеализмге қарсы күрес Чернышевский үшін өмірлік мұрат болды. Ол философия тарихын терең меңгеріп, Платон, Кант, Гегель секілді идеалистердің негізгі қағидаларын сынға алды.

Гегельге сыни көзқарас

Ол гегельдік диалектиканың тұжырымдары мен Гегельдің саяси көзқарастары арасындағы қайшылықты нақты көріп, осы тұста Гегельді қатты сынады.

«Философиядағы антропологиялық қағида» және таным мәселесі

Чернышевскийдің негізгі философиялық еңбектерінің бірі — «Философиядағы антропологиялық қағида». Бұл шығармасында ол үстем тап арасында кең тараған идеалистік теорияларды, сондай-ақ орыс зиялылары арасында күшейе бастаған позитивизмді қатаң сынға алды.

Оның еңбектерінде болмыстың санаға қатынасы туралы негізгі мәселе материалистік тұрғыдан шешіледі. Әсіресе, Кантты агностицизмі үшін және адамзат білімін «өзіндік заттан» шығара алмағаны үшін өткір сынайды.

Чернышевский материалистік таным теориясын дамыту арқылы практиканы ақиқаттың өлшемі ретінде таным теориясының құрамына енгізді. Ол практиканы жай ғана сезімдік тәжірибе емес, адамның табиғатты өзгертуге бағытталған іс-әрекеті деп қарастырды.

Сонымен бірге ол шығармаларында басыбайлыққа қарсы күрескен қалың шаруалар бұқарасының арман-тілегін бейнеледі.

Славянофилдер және XIX ғасырдағы діни-идеалистік бағыт

XIX ғасырдағы Ресейдегі идеалистік философия Иван Киреевский, Алексей Хомяков және басқа да славянофилдермен тығыз байланысты. Олардың христиандықты «орысша түсіндіруге» негізделген идеалистік философиясы философияны түсіндірудің неміс типі Ресей үшін пайдалы емес екенін дәлелдеуді мақсат етті.

Бұл ұстанымда олар орыс рухани өмірінің ұлттық ерекшеліктеріне және Шығыс шіркеуінің белсенді діни ойшылдарының мұрасына сүйенуге тиіс болды. Киреевский де, Хомяков та толыққанды философиялық жүйе қалдырмағанымен, олар философиялық қозғалысқа серпін беретін бағдарламалық көзқарастар ұсынды. Бұл сол кезеңдегі орыс ойының христиандық дүниетанымды насихаттаудағы маңызды жетістіктерінің бірі болды.

Қазіргі зерттеу бағдарлары және философияның үздіксіз дамуы

Жалпы алғанда, бүгінгі ресейлік философтар практика мен қазіргі заманғы ғылыми танымның байланысын зерттеуге ден қояды. Сонымен қатар материалистік диалектиканың құрылымын тұтастай қарастыру мәселесі де күн тәртібінде.

Философия әрдайым қозғалыста болады: ол өткеннің тарихи тәжірибесін, бүгінгі күннің шындығын және болашақтың қажеттіліктерін ескере отырып дамиды. Сондықтан философия бір орында тұрмайды және алға қарай үнемі өзгеріп, толығып отырады.

Тақырыпты пысықтау сұрақтары

  1. 1 Орыс философиясының ерекшелігі қандай?
  2. 2 XIX ғасырдағы орыс философиясының маңызы неде?