МЕМЛЕКЕТТІК БИЛІКТІҢ ТҮСІНІГІ
Кіріспе
Мемлекеттік билік органдарының тарихи тамыры, қалыптасуы және даму сабақтастығы — қазіргі құқықтану ғылымындағы, әсіресе мемлекет және құқық теориясындағы ең күрделі әрі өзекті мәселелердің бірі.
Зерттелу деңгейі және уақыт факторы
Қазақстандық құқық және мемлекет теориясында мемлекеттік билік органдары мәселесі ғылыми тұрғыдан толық әрі жан-жақты зерттеліп болды деу қиын. Мұның басты себебі — Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасу тарихының салыстырмалы түрде жас болуы. Тәуелсіздік кезеңінде билік институттары құрылып, орныға бастады, ал олардың тұрақты жүйе ретінде бекінуі кейінгі жылдары айқынырақ көрінді.
Сондықтан отандық ғылымда бұл тақырып бойынша іргелі зерттеулердің аздығын біржақты кемшілік ретінде бағалаудан гөрі, қалыптасу кезеңінің заңды нәтижесі ретінде түсінген орынды.
Негізгі ой
Мемлекеттік билік органдары — күрделі құқықтық құбылыс. Оны түсіну үшін ұғымын нақтылап, түрлерін айқындап, қызметтік ерекшеліктерін жүйелі талдау қажет.
Жұмыстың мақсаты мен тәсілі
Бұл еңбекте мемлекеттік билік органдарының түсінігі мен түрлерін ашып көрсету мақсат етіледі. Авторлық ұстаным ғылыми пікірлерді салыстыра отырып жүйелеуге, жинақталған материалдарды саралауға және тақырыпты тереңірек пайымдауға бағытталған.
Мемлекеттік билік органдары туралы зерттеулер мен пікірлер аз емес: ғалымдар, заңгерлер, студенттер бұл тақырыпқа жиі жүгінеді. Дегенмен мәселе толық шешімін тапты деуге әлі ерте, себебі билік институттары қоғаммен бірге үздіксіз дамып, жаңарып отырады.
БАҒЫТ
Мемлекеттік биліктің құқықтық табиғатын түсіндіру және билік тармақтарының үйлесімін талдау.
НӘТИЖЕ
Қазақстандағы мемлекеттік билік органдарының құрылымын жүйелі түрде қарастыру және ұғымдық аппаратты нақтылау.
Пайдаланылған дереккөздер
Тақырыпты ашу барысында ресейлік және қазақстандық авторлардың еңбектеріндегі тұжырымдар мен ғылыми пікірлер қолданылды. Атап айтқанда, төмендегі зерттеулер назарға алынды:
- Ғ. Сапарғалиев — «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы».
- А. М. Барнашев — «Теория разделения властей: становление, развитие, применение».
- А. А. Гаранов — «Парламент и законодательная власть Казахстана» (монография).
- Тақырыпқа қатысты өзге де бірқатар ғылыми еңбектер мен мақалалар.
Қоғамдық талқылау және реформаларға сұраныс
Дамыған мемлекеттерде билік органдарының құрылымы, қызметі және реформалануы тұрақты түрде талданып, қоғамдық пікірдің өзегіне айналып отырады. Мұндай саяси-құқықтық мәдениет Қазақстан үшін де маңызды.
Мәселен, 2003 жылғы 16 мамырда «Жас Алаш» газетінде жарияланған «Ақ жол» партиясының саяси реформалар бағдарламасы билік институттарын нығайтуға ықпал етуі мүмкін бастамалардың бірі ретінде қарастырылды. Сонымен бірге, барлық саяси партиялардың өз реформалық бағдарламаларын әзірлеп, қоғам талқысына ұсынуы — жүйелі жаңғыруға серпін беретін қадам болар еді.
Ұсыныс
Саяси реформалар бағдарламалары кең талқыланып, қорытындыланған жағдайда, мемлекеттік билік органдарының құрылымына қажетті өзгерістер енгізіліп, тиімді тәжірибелер орнығуы мүмкін.
Еңбектің құрылымы
Бұл жұмыс «Мемлекеттік билік органдары: түсінігі және түрлері» тақырыбы аясында жазылды. Негізгі назар Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдарына аударылады.
I. Мемлекеттік биліктің құқықтық табиғаты
Тарауда мемлекеттік биліктің мәні, мазмұны және билікті бөлу теориясы қарастырылады.
- I.1 Билік — жалпы әлеуметтік категория
- I.2 Мемлекеттік биліктің түсінігі
- I.3 Мемлекеттік билікті бөлу теориясы
II. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік билік органдары
Тарауда Қазақстандағы билік жүйесі толық әрі жан-жақты сипатталады.
- II.1 Президент — мемлекеттік биліктің кепілі және рәмізі
-
II.2 Заң шығарушы органдар
- II.2.1 Парламент
- II.2.2 Жергілікті өкілді органдар
-
II.3 Атқарушы органдар
- II.3.1 Үкімет
- II.3.2 Орталық атқарушы органдар
- II.3.3 Жергілікті атқарушы органдар
- II.4 Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік сот билігі
Әдебиеттердің шектеулілігі белгілі бір дәрежеде қиындық тудырғанымен, жұмыс барысында мемлекеттік биліктің бүгінгі көрінісі туралы тұжырым жасауға және қойылған мақсатқа жақындауға талпыныс жасалды.
Қорытынды
Мемлекеттік билік органдарының мәнін ашу — тек теориялық міндет емес, сонымен бірге тәжірибелік маңызы бар бағыт. Бұл жұмыс билік органдарының ұғымын айқындап, түрлерін жүйелеуге және Қазақстан Республикасындағы билік жүйесін түсіндіруге талпыныс жасайды. Билік институттарын ғылыми тұрғыдан талдау мен қоғамдық талқылау дәстүрінің күшеюі құқықтық мемлекетті нығайтуға ықпал етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы.
- Барнашев А. М. Теория разделения властей: становление, развитие, применение.
- Гаранов А. А. Парламент и законодательная власть Казахстана (монография).
- Тақырыпқа қатысты өзге ғылыми еңбектер мен мақалалар.