Ауру - астан
Фаст-фуд мәдениеті және оның кең таралуы
Өткен ғасырдың 80–90 жылдарында «жүгіріп жүріп қоректену» дағдысы кең таралып, фаст-фуд мәдениеті бүкіл әлемге жайылды. Алайда соңғы жылдары ғалымдар дабыл қағып, қоғамдық ұйымдар зиянды тағамға қарсы белсенді үн қата бастады. Мамандардың айтуынша, фаст-фуд тәуелділік тудыруы мүмкін, әсіресе балалар мен жасөспірімдер арасында.
Гамбургер, чипсы, пицца, қуырылған картоп және газдалған тәтті сусындар көптеген баланың сүйікті асына айналды. Нәтижесінде артық салмақ, гастрит, жалпы әлсіздік сияқты мәселелер жиілеп отыр.
Фаст-фуд деген не және неге «ыңғайлы» көрінеді?
Бүгінде бигмак, шаурма (донер-кебаб), сэндвич, чебурек, пицца, чипсы, картоп фри және түрлі газдалған сусындар өте көп. Бұл тағамдардың бәрі фаст-фуд — яғни тез әзірленетін, жылдам сатылатын ас қатарына жатады.
Көп адам үйде асықпай тамақ дайындауға әрдайым мүмкіндік таба бермейді. Сондықтан фаст-фуд қолжетімді, тез әрі салыстырмалы түрде арзан сияқты көрінеді. Бірақ дәл осы «ыңғайлылық» оның қауіпін жоққа шығармайды.
Маңызды ой
Баланы кішкентайынан фаст-фудқа үйретпеу — кейінгі денсаулық тәуекелдерін азайтудың ең тиімді қадамдарының бірі.
Құрамындағы қауіп: май, консервант және транс майлар
Мамандардың пікірінше, фаст-фуд тағамдарын тұрақты тұтыну зиян. Себебі мұндай өнімдерде май мен консервант көп, ал дәрумен мөлшері өте аз немесе мүлде болмайды.
Ерекше қауіп — маргариннің жиі қолданылуы. Маргарин құрамында жасанды транс майлар көп болуы мүмкін. Транс майлар зат алмасуға кері әсер етіп, жүрек-қан тамыр жүйесі ауруларының қаупін арттырады.
Тәуелділік әсері
Дәм күшейткіш қоспалар адамның қайта-қайта жеуіне түрткі болып, психологиялық және «дәмге» тәуелділік қалыптастыруы мүмкін.
Калориясы жоғары
Дәрумен аз болғанымен, қуаттылығы (калориясы) жоғары. Бұл артық салмақ жинауға тез әкеледі.
Құрам тұрақсыздығы
Өлшемі мен рецептурасы бірдей сақталмайтын өнімдер мөлшерден тыс тұтынуға және теңгерімсіз тамақтануға соқтырады.
Семіздікке апаратын тағамдар: диетологтар не дейді?
Диетолог дәрігерлер семіздікке жиі әкелетін қауіпті тағамдарды атап көрсетеді. Алдыңғы қатарда — тәтті газдалған сусындар. Олар шөлді басқаннан гөрі, керісінше қайта шөлдетіп, жиі ішуге итермелейді. Құрамындағы қант мөлшері өте жоғары.
Қант мөлшеріне қатысты мысал
- 1 стақан колада шамамен 5 шай қасық қант болуы мүмкін.
- 1 литр колада шамамен 25 шай қасық немесе 125 г қант болуы ықтимал.
Сонымен қатар балалар жақсы көретін картоп чипсылары да қауіпті топқа жатады: олар көбіне өңделген шикізаттан жасалып, жасанды май мен түрлі хош иістендіргіштер қосылуы мүмкін. Бұл адамды «тағы да жей түсуге» ынталандырады.
Сосиска, пісірілген шұжық, паштет секілді өнімдер еттен жасалғандай көрінгенімен, құрамының едәуір бөлігі майға және дәмін жасыратын қоспаларға келуі ықтимал. Сондай-ақ қуырылған майлы ет, шоколад, кондитер өнімдері, арзан әрі калориясы жоғары нан-тоқаш та артық салмаққа әкеледі.
Неге фаст-фуд тойдырмайды?
Фаст-фуд көбіне қысқа уақытқа ғана аштықты басады. Біраз уақыттан кейін адам қайтадан тамақтанғысы келіп тұрады. Бұл артық жеуге және күндік калория мөлшерін тез асырып жіберуге әкеледі.
Мысалы, орташа гамбургер мен бір стақан тәтті сусынның өзі тәуліктік қажеттіліктің едәуір бөлігін жауып тастауы мүмкін. Ал тәжірибеде көп адам бір ғана өніммен шектелмейді.
Денсаулыққа ықтимал салдары
Сыртқы белгілер
- Тері құрғауы, безеудің көбеюі
- Шаштың әлсіреуі
- Целлюлит белгілерінің күшеюі
Ішкі жүйелерге әсері
- Гипертония, иммунитеттің төмендеуі
- Холестериннің артуы және тамырлардағы өзгерістер
- Ас қорыту жолдары ауруларының қаупі
Балалар үшін қауіп неге жоғары?
Әлі толық қалыптаспаған бала ағзасы зиянды элементтерді тез қабылдауы мүмкін. Соның салдарынан қант диабеті, эндокриндік және иммундық жүйе бұзылыстары, жүрек-қан тамыр аурулары сияқты мәселелердің қаупі артады.
Жоғары температурада дайындалатын тағамдар және акриламид
Зерттеулерде өте жоғары температурада дайындалатын тағамдар құрамынан денсаулыққа зиянды болуы мүмкін акриламид заты анықталғаны айтылады. Мұндай өнімдерге шаурма (донер), гамбургер, хот-дог, гриль өнімдері, попкорн, чипсы, кириешки, картоп фри, қақталған шұжық секілді тағамдар жатады.
Бұл тағамдарды ұзақ уақыт бойы жиі тұтыну асқазан жарасы, созылмалы гастрит, өттің іркілуі, ұйқы безінің қабынуы, жүрек-қан тамыр аурулары және семіздік қаупін күшейтуі ықтимал. Әсіресе ас қорыту жолдарына кері әсері жиі аталады.
Тиімді тамақтану: балама көзқарас
Денсаулық үшін тиімді тамақтану өте маңызды. Тиімді тамақтану дегеніміз — ағзаны қажетті қоректік заттармен толық қамтитын, уақтылы әрі теңгерімді ас мәзірін қалыптастыру.
Қорытынды ескерту
Көшеде әзірленетін тағамды таңдағанда өте сақ болған жөн. Қазақтың «Ауру — астан» деген сөзі бекер емес. Дәрігерлердің деректеріне сүйенсек, асқазан-ішек ауруларымен келетін науқастар саны да артып отыр, ал тез тамақтану ас қорыту жүйесіне қосымша салмақ түсіреді.
Фаст-фудқа үйір адамдарда асқазан және жүрек аурулары, қан қысымының жоғарылауы, қант диабеті секілді созылмалы дерттердің күшеюі жиі байқалады.