Құс бегі - құстың қияғына қарар
Саятшылық даналығы: қыран, құсбегі және мінез
Төмендегі нақылдар құсбегілік мәдениетінің өзегін — еңбектің өтеуі, шеберліктің өлшемі, мінездің салмағы мен таңдаудың құнын — қысқа да нұсқа бейнелейді. Мұнда әр құс пен әр қимыл тек аңшылықты емес, адам болмысының қырларын да аңғартады.
Еңбек пен нәтиже
Қаршыға салғанның қанжығасы тоқ, ителгі салғанның етегі боқ.
Саятшының сұңқары салған жерден іледі.
Тауындағы түлкіні бабындағы бүркіт қана алады.
Қиядағы қызыл түлкіні қияннан соққан бүркіт алады.
Шеберлік өлшемі және көрегендік
Құсбегі аттың тұяғына қарамайды — құстың қияғына қарайды; шын бағалау ұсақтан емес, өзектен басталады.
Қиядағыны қыран ғана көреді, ұядағыны жылан ғана көреді.
Құсбегі келіссе, күйкентай құс та қаз алар.
Мінез, қауіп және табиғат заңы
Қыран қияда өледі, қияда түлейді.
Топтанып ұшқан торғайға тұрымтай да бата алмас.
Ажалды қарға бүркітпен ойнайды.
Ит иесі үшін алады, бүркіт жемі үшін алады.
Адам туралы астар
Қыран жүйрік пе, қиял жүйрік пе?
Жылдамдық тек қанатта емес — ойда да. Кейде биікке ұмтылыс адамның қиялынан басталады.
Доссыз — өмір тұл. Махаббатсыз — өмір тұл.
Күш пен шеберлік қанша мықты болса да, тіршіліктің сәні — байланыс, жан жылуы, сенім.
Қолмен бергенге құс тоймас.
Қамқорлық шегі бар: өз күшімен алған олжа ғана мінезді бекітеді, дағдыны қалыптастырады.
Талас, олжа және әркімнің орны
Екі сұңқар таласса, бір қарғаға жем түсер.
Құстың бәрі сұңқар болмас, аттың бәрі тұлпар болмас.
Сұңқар орманға тартар, тұлпар қорғанға тартар.
Ителгінің баласы ілмей қалмас.
Қаршыға мен ителгі: күш, салмақ, салдары
Қаршыға қазан қайнатар, ителгі иығыңды талдырар.
Қаршыға қаз алса, ителгі етек қабады.
Қорытынды ой
Құс бағу да қызық, құс салу да қызық: бірінде шыдам сыналады, бірінде батылдық танылады. Бұл нақылдар қыранның қиясын ғана емес, адамның ниетін, таңдауы мен тәртібін де таразылайды.