Психология ғылымының даму тарихы
Мазмұны
- Кіріспе 4
-
1. Психология ғылымының мән-мағынасы және зерттеу саласы 6
- 1.1 Психология ғылымының пәні және міндеттері 6
- 1.2 Қазіргі заман психологиясының міндеттері 9
- 1.3 Психологияның ғылымдар жүйесіндегі орны 10
-
2. Психология ғылым ретінде құрылуының тарихы 14
- 2.1 Психология ғылымының даму тарихы 14
- 2.2 ХХ ғасырдың 20–30 жылдарындағы психология дағдарысы 17
- 2.3 Қазақстанда психология ғылымының даму мәселелері 23
- Қорытынды 25
- Қолданылған әдебиеттер тізімі 26
Кіріспе
Психологиялық ой көптеген ғасырлар бойы күрделі кезеңдерді бастан кешті. Терминдер мен түсіндіру үлгілері өзгеріп, толықтырылып отырса да (жан, сана, психика, іс-әрекет және т.б.), психология пәнінің өзіндік ерекшеліктері сақталды.
Психологияның пәні — субъектінің табиғатпен және әлеуметтік-мәдени әлеммен заңды байланыстары. Бұл байланыстар сезім мен ақыл-ой жүйесінде бекітіледі және олар мотивтер арқылы (яғни әрекетке итермелейтін күштер арқылы) көрініс береді. Сонымен қатар психология іс-әрекеттің өзін, адамның өзіне қатынасын, басқа адамдармен қарым-қатынасын, тұлғалық ерекшеліктер жүйесін де зерттейді.
Психиканың кейбір биологиялық компоненттері жануарларда да кездеседі: ортаны сезіну, жүріс-тұрыстың мотивациясы, инстинктивтік және жүре пайда болған әрекеттер. Алайда адамның психикалық ұйымдасуы биологиялық формалардан едәуір күрделі. Әлеуметтік-мәдени өмір сүру сананың оянуына, тілдің қалыптасуына және адамның өзін психикалық өмірдің субъектісі ретінде тануына мүмкіндік береді.
Адамаралық қатынастар тіл арқылы, сөзбен және бірлескен әрекет барысында орнығады. Индивид өзін өзгелермен салыстыру және өзара ықпалдасу арқылы психикалық өмірдің субъектісі екенін тереңірек ұғынады. Алдын ала мақсат қою және оны әрекетке айналдыру жүріс-тұрысты іштей жоспарлауға әкеледі. Дегенмен мұндай жоспардың барлық компоненттері саналы тілде толық бейнелене бермейді — бұл аймақ санадан тыс (аңғарылмайтын) өріске жатады. Мұндай түсінік, мысалы, елігулердің (құмарлықтардың) қайда және неліктен пайда болатынын талдауға жол ашады.
Аңғарылатын және аңғарылмайтын психикалық фактілер нейрогуморальдік механизмдер арқылы жүзеге асқанымен, оларды түсіндіруде физиологиялық заңдылықтармен қатар психологиялық заңдар да негізгі рөл атқарады.
Жалпы алғанда, психология — психиканың, ал нақтырақ айтқанда адамның тарихи-әлеуметтік дамуы барысында сананың пайда болуы, дамуы және көрініс беру заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Ол психикалық құбылыстарды тек сипаттап, түсіндірумен шектелмей, олардың мәнін талдап, себеп-салдар байланыстарын ашуға және болашақтағы ықтимал көріністерін болжауға мүмкіндік беретін заңдылықтарды анықтауға ұмтылады.
Психика туралы түсінік
Психология ғылымының негізгі зерттеу пәні — психика. Психика — материяның қасиеті әрі мидың қызметі болуымен сипатталатын, бейнелеудің ерекше формасы. Психиканың дамуы — сыртқы дүниені ішкі жоспарға көшірудің, тәжірибені жинақтаудың және мінез-құлықты мақсатқа сай ұйымдастырудың маңызды алғышарты.
Психиканың негізгі қызметтері
- Бейнелеу қызметі: қоршаған дүние заттары мен құбылыстарының қасиеттерін және байланыстарын танып-білу.
- Реттеу қызметі: алынған ақпарат негізінде адамның мінез-құлқы мен іс-әрекетін басқару, бағыттау және үйлестіру.
Курстық жұмыстың бағыты
Бұл курстық жұмыс психология ғылымының мән-мағынасы мен зерттеу саласын жүйелеуге, сондай-ақ психологияның даму жағдайларындағы негізгі ерекшеліктерін талдауға бағытталған.
Мақсаты
Психология ғылымының дамуы жағдайларындағы негізгі ерекшеліктерін зерттеу.
Міндеттері
- Психология ғылымының мән-мағынасы мен зерттеу саласын анықтау.
- Психология ғылымының даму кезеңдерін жүйелеу.
- Психикалық құбылыстарды түсіндіру мен болжаудағы негізгі қағидаларды сипаттау.
Құрылымы
Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жалпы көлемі — 26 бет.