Нарық қызметтері
Мазмұны
Төмендегі бөлімдер курстық жұмыстың құрылымын көрсетеді.
Курстық жұмыс көлемі: 30 бет.
Кіріспе
Бұл курстық жұмыстың тақырыбы — нарықтық экономиканың мәні, қызметтері және қажеттігі. Тақырыпты таңдаудың басты себебі — оның қазіргі қоғамдағы экономикалық дамумен тікелей байланысты өзекті мәселе болуы.
Нарық — қоғамдық тұтынушылар мен өндірушілерді байланыстыратын тиімді механизм. Ол әлемдік өркениеттің ірі жетістіктерінің бірі ретінде бағаланып, адамзаттың басқа да іргелі ғылыми-техникалық табыстарымен қатар қойылады.
Нарықтық қатынастардың құрылымында мемлекеттік реттеудің орны ерекше. Халық шаруашылығының «экономикалық қан тамыры» іспетті нарықтық байланыстар арқылы өндірістің айналымы жүреді. Нарықтың өміршеңдігі өндірістің табиғатына және әлеуметтік-экономикалық жағдайларға тәуелді болғанымен, оның белгілі бір деңгейде дербестігі сақталады. Сол себепті нарық ұдайы өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесіне және тиімділігіне айтарлықтай ықпал етеді.
Нарық мәселесіне қатысты теориялық пікірталастар әлі де тоқтаған жоқ. Экономикалық әдебиеттер мен зерттеулерде «нарық» ұғымының мазмұны толық әрі бірізді түрде ашылды деу қиын. Сонымен қатар ТМД елдері мен Қазақстандағы экономикалық ой-пікір кеңістігінде нарық туралы ортақ, бірыңғай көзқарас қалыптаспаған. Осыған байланысты курстық жұмыста нарыққа берілетін әртүрлі анықтамалар мен түсіндірулер қарастырылады.
Үйлестіруші тетік
Нарық — ұдайы өндірісті үйлесімді дамытуға мүмкіндік беретін басты тұтқа. Ол экономиканы реттеудің жоспарлы тетіктерімен өзара байланыста әрекет етеді.
Теориялық негіз
Экономикалық теория соңғы екі жүз жылда, әсіресе А. Смит еңбектерінен бастау алған бағытта дамып, нарықтық жүйені түсіндіруді тереңдетті.
Капиталистік қоғам дамуының диалектикасы нарықтық экономиканы ұйымдастыруға әкелетіні белгілі. В. И. Лениннің «айырбас адамдарды нарық арқылы біріктіреді» деген тұжырымы да нарықтың әлеуметтік-экономикалық байланыстарды күшейтудегі рөлін көрсетеді.
Нарықтың қалыптасу негізі
- Айырбастың дамуы
- Қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуі
- Шаруашылық жүргізудің тарихи тәжірибесі мен институттардың қалыптасуы
Нарықтық экономика — ертеден келе жатқан шаруашылық жүргізу тәсілі, оның қалыптасуы мен дамуының өзіндік тарихи жолы бар. Нарықтың даму сипатына қарай ол стихиялы (еркін), монополиялы және реттелмелі түрлерге бөлінеді.
Стихиялы (еркін) нарық
Еркін нарық капитализмнің алғашқы кезеңдеріне тән болды. Оның негізгі белгілері — еркін тауар өндірушілер мен сатып алушылардың болуы, еркін бәсеке және еркін баға қалыптасуы.
Қазақстан сияқты жас тәуелсіз мемлекет үшін толыққанды, жүйелі және әлеуметтік бағдарланған нарыққа көшу экономиканы дағдарыстан шығарудың баламасыз құралы ретінде қарастырылады.
Нарықтық инфрақұрылымның маңызы
Нарықтың маңызды элементтерінің бірі — нарықтық инфрақұрылым. Ол тауар биржаларының, көтерме және бөлшек сауда желілерінің құрылуы мен тұрақты қызмет етуін талап етеді.
Нарықтық экономиканың маңызды ерекшеліктерінің бірі — таңдау жасау қажеттілігі. Нақты жағдайда қолжетімді мүмкіндіктердің бірнеше нұсқасы ішінен тәуекелі аз, нәтижеге жеткізетін балама таңдалады. Бұл тұрғыда балама таңдау шығындары қағидасы өндірушілерді бар ресурстарды тиімді пайдалануға ынталандырады.
Негізгі идея
Нарық — өндіруші мен тұтынушыны байланыстыратын үйлестіруші жүйе.
Реттеу
Мемлекет нарықтық қатынастардың тұрақтылығы мен теңгерімін қамтамасыз етуге қатысады.
Тиімділік
Таңдау мен бәсеке ресурстарды барынша тиімді қолдануға итермелейді.