Жеке адамды дамытудағы басты факторлардың бірі
Тәрбиенің тұлға дамуына ықпалы
Жеке адамды дамытудағы басты факторлардың бірі — тәрбие. Тәрбие баланың жеке және дербес ерекшеліктеріне, дайындығы мен даму деңгейіне сай ұйымдастырылып, оның іс-әрекетін мақсатты түрде бағыттайды.
Бұл үшін тәрбиеші алдын ала жасалған жоспарға сүйеніп, тәрбие жұмысын жүйелі түрде ұйымдастырады: құралдарын, әдістерін және формаларын таңдап, оларды тиімді пайдаланудың жолдарын іздестіреді.
Педагогика тарихындағы көзқарастар
Педагогика тарихында тәрбиенің рөлін тым асыра бағалаған көзқарастар да болды. Мысалы, Д. Локк (1632–1704) тәрбиені адамның көзқарасы мен адамгершілік қасиеттерін қалыптастыратын негізгі құрал деп санап, «адам тәрбие арқылы жақсы болады» деген сыңаржақ пікір айтты.
Негізгі ой
Локк баланы өмірге келгенде «таза парақ» деп қарастырып, тәрбие арқылы кез келген адамды «жасауға болады» деген тұжырымға жақындады. Осы арқылы ол тұқым қуалаушылық пен әлеуметтік ортаның ықпалын жеткілікті дәрежеде ескермеді.
Ал революционер-демократ В. Г. Белинский (1811–1848) баланың жаны «таза тақтай» емес екенін атап өтті: тақта да сапалы, жазу да әдемі болуы керек деді. Белинский тәрбиенің маңызын жоғары бағалай отырып, адам дамуында тұқым қуалаушылық пен ортаның әсерін де қатар ескеру қажет екенін көрсетті.
Тәрбиенің қоғамдағы қызметі
Д. Локк және басқа да ұқсас көзқарастар бойынша, тәрбие арқылы адамды дәрменсіздік пен кемістіктен арылтуға болады. Осыдан олар тәрбиенің көмегімен халықтың тұрмысын жақсартуға және сананы өзгертуге болады деген ойға келді.
Тұлғалық дамуға ықпал
Тәрбиеші баланың әртүрлі іс-әрекеттерін тиімді ұйымдастырып, оның жақсы дамуына қажетті материалдарды іріктейді. Сонымен бірге баланың табиғи және әлеуметтік ортаға көзқарасын дамытуға ықпал етеді.
- ой-өріс кеңейеді;
- эстетикалық сезім мен талғам артады;
- адамгершілік сапалар қалыптасады.
Мектеп пен ақпараттық кеңістік
Мектеп мемлекет иелігіндегі ақпарат құралдарының (баспа сөз, радио, теледидар) ықпалымен де оқушыларға тәрбие береді әрі мемлекеттік саясаттың жүзеге асуына қатысады.
Бұл жағдай тәрбиенің тек жеке тұлғаға емес, қоғамдық өмірдің бағытына да әсер ететінін көрсетеді.
Тәрбие — негізгі күш
Баланың жеке басының дамуы мен қалыптасуына ықпал ететін факторлардың ішінде тәрбие орасан зор күшке ие. Ол баланың даму бағытын қоғам талаптарына сай айқындап, өмірі мен іс-әрекетін белгілі мақсатқа сәйкес ұйымдастырады; ортадан тұлға дамуына қажетті ықпалдарды таңдап, ал теріс, зиянды әсерлерді мүмкіндігінше шектейді.
Қоғамдық тәжірибені жеткізу
Осы тұрғыдан алғанда, тәрбие — аға ұрпақтың қоғамдық-тарихи тәжірибені жаңа ұрпаққа беру процесі. Жаңа ұрпақты өмірге және еңбекке дайындау арқылы ол қоғамның ілгері дамуын қамтамасыз етеді.
Қорытынды
Тәрбие бала дамуын бағыттайды және басқарады, сондықтан ол — баланы қалыптастырудағы негізгі күш. Тәрбиенің жеткіліксіздігі немесе әлсіздігі баланың қалыптасуына кері әсер етеді.