Көптеген адамдардың ойы бойынша, нарыққа тек ірі капиталы бар кәсіпорындар ғана қол жеткізулері мүмкін, ал шағын және орта кәсіпорындар үшін орын жоқ
Шағын және орта бизнес: нарықта тиімді бәсекелес болудың себептері
Көпшілік нарыққа тек ірі капиталы бар кәсіпорындар ғана шыға алады, ал шағын және орта кәсіпорындарға орын жоқ деп есептейді. Негізгі уәж — шағын бизнестің қуатты компаниялармен бәсекеге түсе алмайтыны. Алайда мәселені дұрыс қырынан қарастырсақ, шағын және орта бизнестің тиімді бәсекелес болуына ықпал ететін нақты себептер бар.
1) Икемділік және жылдам бейімделу
Шағын кәсіпорындар үшін стратегияны 0,5–1 жыл ішінде өзгерту айтарлықтай қиындық тудырмайды. Ал ірі кәсіпорындарға мұндай өзгерістерді жүзеге асыруға көбіне 5–6 жыл қажет болады. Нарық тез өзгеретін жағдайда бұл айырмашылық шешуші артықшылыққа айналады.
2) Инновацияның басты көзі
Инновация тек ірі кәсіпорындардан шығады деген пікір жиі кездеседі. Дегенмен статистика Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін инновациялық технологиялардың 95%-ы шағын және орта бизнес салаларынан шыққанын көрсетеді.
Сонымен қатар шағын кәсіпорындардың капиталының «күйіп кету» тәуекелі салыстырмалы түрде төменірек болады және олар жаңа технологияларды енгізуден қорықпай, тәжірибе жасауға бейім келеді.
3) Жаңа жұмыс орындарын құрудағы рөлі
Шағын және орта бизнес — жаңа жұмыс орындарын қалыптастырудың маңызды көзі. Әсіресе экономикалық дағдарыс пен жұмыссыздық күшейген кезеңде бұл артықшылық айқын көрінеді: ірі компаниялар дағдарысқа тікелей тәуелді болғандықтан, көбіне жаңа жұмыс орындарын ұсынуға қауқарсыз болады.
American Express (1987) деректері бойынша, шағын өнеркәсіптердегі жұмыс орындарының өсу қарқыны тоқыраған ірі компаниялармен салыстырғанда 3 есе жоғары.
4) Тұтынушыға жақындық және ассортиментті тез өзгерту
Шағын және орта бизнеске тән қасиеттер — динамикалылық, икемділік, тұтынушы қажеттілігінің өзгеруіне жедел жауап беру, тауарлар ассортиментін жылдам жаңарту және технология саласына жаңа шешімдерді енгізу мүмкіндігі.
5) Басқарудағы қарапайымдылық: бюрократияның аз болуы
Персоналды басқаруда шағын кәсіпорындарда көбіне бейресмилік басым болады, бюрократия аз, ал қызметкерлердің басқаруға және нәтижеге тікелей қатысу мүмкіндігі жоғары. Бұл ұжымның жауапкершілігін арттырып, шешім қабылдауды жылдамдатады.
6) Қызмет ету саласының ерекшелігі
Ірі кәсіпорындар, әдетте, жаппай өндіріс жағдайында жұмыс істейді: тауар номенклатурасы тұрақты, негізгі әріптестері — көтерме сатып алушылар. Ал шағын кәсіпорындар шағын партиялармен өндіріп, жеке тұтынушының қажеттілігін қанағаттандыруға көбірек бағытталады; тар нарық сегменттеріне кіріп, кей жағдайда екінші реттік шикізат пен өндіріс қалдықтарын да тиімді пайдалана алады.
Мысалы, автомобиль өндіру — ірі кәсіпорындарға тән қызмет, ал автомобиль жөндеу — шағын және орта бизнеске тән бағыт.
7) Командалық еңбек және нәтижеге мүдделілік
Шағын және орта бизнестің тағы бір тиімді ерекшелігі — ұжымдық еңбекке ұмтылыс, жұмыс орнын сақтап қалуға тырысу және пайданы бөлісуге жақын модельдер арқылы жұмыстың нәтижесін барынша арттыруға мүдделілік.
8) Менеджменттегі түсініспеушіліктің азаюы
Ірі компаниялар көбіне кәсіби менеджерлерді жалдайды. Кей жағдайда олар акционерлердің мақсаттары мен басымдықтарының барлық ерекшелігін толық түсінбеуі мүмкін, бұл басқару проблемаларына әкеледі. Ал шағын кәсіпорында құрылтайшының өзі менеджер рөлін атқаратындықтан, мақсат пен шешім бір орталыққа жинақталып, түсініспеушілік тәуекелі төмендейді.
Қорытындылай айтқанда, шағын және орта бизнес — нарыққа сыймайтын әлсіз ойыншы емес. Оның күші — икемділік, инновацияға ашықтық, тұтынушыға жақындық, басқарудың жеңілдігі және жұмыс орындарын құру қабілеті. Дұрыс стратегия мен нақты нарық сегментін таңдаған жағдайда шағын кәсіпорындар ірі компанияларға тиімді балама әрі лайықты бәсекелес бола алады.