Қазақша рефераттар

Қазақстандағы бірлескен басқару мен менеджментті дамытудағы мәселелерді зерттеу бойынша мемлекеттік гранттар бөлуі

Бірлескен (кооперативті) басқару бүгінгі таңда меншікті басқарудың тиімді құқықтық-экономикалық тетіктерінің бірі саналады. Әлемдік шаруашылық жүйесінде трансұлттық компаниялар (ТҰК) ерекше орын алады: олар халықаралық еңбек бөлінісін ұйымдастырудың маңызды құралы, ал жекелеген елдердің экономикалық табысы көбіне әлемдік технологиялық тізбектегі орнына байланысты.

Бірлескен басқарудың басты мақсаты — салалық, салааралық және трансұлттық білім мен нарықтық белсенділіктің мүмкіндіктерін пайдалану арқылы нәтижеге жету, сондай-ақ интеграциялық-сервистік жүйелерді қалыптастыру.

Қазақстандағы бірлескен басқару құрылымдары

Қазақстанда көлемі, меншік құрылымы, ұйым типі және басқару жағдайы әртүрлі 100-ден астам ірі бірлескен бірлестіктер қалыптасқан. Олардың қатарына ұлттық және мемлекеттік компаниялар, мемлекет қатысуымен жекешелендірілген жобалар негізіндегі акционерлік қоғамдар, жеке бірлескен құрылымдар және Қазақстандағы ТҰК бөлімшелері кіреді.

Нақты сектордағы ірі құрылымдар

  • ҚазМұнайГаз, KEGOC
  • Қазақмыс, Қазмырыш
  • Қазақстан алюминийі, Өскемен титан-магний комбинаты
  • Қазхром және басқа да компаниялар

Қаржылық сектордағы көшбасшылар

  • Казкоммерцбанк
  • Қазақстанның Халық банкі
  • ТұранӘлем Банкі

Кооперативті басқарудың негізгі принциптері мен белгілері

Бірлескен басқару жүйесін сипаттайтын маңызды белгілер ұйымның ішкі тепе-теңдігін, мүдделер үйлесімін және шешім қабылдау сапасын айқындайды. Мұндай жүйеде қатысушылар ауқымы кең болуы мүмкін: акционерлер, менеджерлер, банктер, кәсіподақтар, мемлекет және өзге де мүдделі тараптар.

Негізгі өлшемдер

Ашықтық және есептілік

Бірлестік қызметінің ашықтығы, ақпараттың қолжетімділігі және бақылау тетіктері.

Меншік құрылымы

Акциялардың шоғырлануы, ірі акционерлер рөлі және бақылау үлесінің ықпалы.

Қатысушылардың балансы

Банктердің акция иелену құқығы, мемлекеттің қатысу деңгейі және серіктестік форматы.

Стратегия және ұзақмерзімді мақсат

Ұлттық идеямен ұштасқан даму бағыты, стратегиялық мақсаттарға жақындығы.

Ішкі коммуникация және бақылау

Менеджмент пен қызметкерлер арасындағы байланыс, акционерлер тарапынан менеджмент жұмысына бақылау, сондай-ақ нарықтық орта мен капитал нарығының ықпалы.

Қатысушылар құрамы басқарудың моделін өзгертеді: егер тек акционерлер ғана шешуші рөл атқарса, бір құрылым қалыптасады; ал мемлекет басқа қатысушылармен тең дәрежеде активтерге иелік етсе, басқару жүйесінің логикасы мен жауапкершілік тетігі өзгеше болады.

Қазіргі проблемалар: ашықтық, тиімділік және мүдделер қақтығысы

Қазақстандық бірлестіктерді талдау көп жағдайда меншік құрылымының тиімсіздігін, бірлескен басқарудың әлсіздігін және инвестициялық мүмкіндіктердің шектеулі екенін көрсетеді. Акционерлер мен менеджмент арасындағы мүдделер қақтығысының күшеюі бәсекеге қабілетті компания үшін басқарушылық және интеллектуалдық ресурстардың жоғалуына әкелуі мүмкін.

Нормативтік база тәуекелі

Қалыптасудың бастапқы кезеңінде нормативтік-құқықтық базаның жеткіліксіздігі екінші деңгейлі банктерге нақты сектор активтерін сатып алуға кең мүмкіндік берді.

Құндылықтар дағдарысы

Ұлттық іскерлік идеологияның, корпоративтік нормалар мен құндылықтардың жетіспеуі кейбір жағдайларда басқаруды тар мүдделерге қызмет ететін құралға айналдыру қаупін күшейтті.

Мемлекеттік басқару мен бюджеттік ұйымдар мысалында да ұқсас заңдылық байқалады: сәтсіздіктің негізгі себептері — менеджмент сапасының төмендігі және кадрлық жұмысты ғылыми негізделмеген тәсілдермен жүргізу. Көп жағдайда бірінші басшының рөлі табыстың шешуші факторы ретінде толық бағаланбайды.

Дамытудың басым бағыттары

Қазақстанның бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына ену стратегиясы аясында басқару жүйесін жетілдіру үшін бірқатар жүйелі қадамдар өзектілігін сақтайды. Мұндағы мақсат — басқару мәдениетін күшейту, жауапкершілікті нақтылау және компаниялардың ұзақмерзімді тиімділігін арттыру.

Ұсынылатын шаралар

Төмендегі тармақтар басқарудың сапасын институционалдық деңгейде көтеруге бағытталған.

  • Мемлекеттің меншік иесі ретіндегі рөлін нақтылай отырып, бірінші басшыны менеджмент табысының жетекші факторы ретінде жүйелі мойындау.

  • Бірінші басшы лауазымына тағайындауда менеджмент теориясы мен практикасы бойынша біліктілік минимумын енгізу.

  • Ұйымдастырушылық аудитті күшейтіп, басқару сапасын бағалайтын аудиттің басқарушылық бағытын енгізу.

  • Бірлескен басқару мен менеджментті дамыту мәселелерін зерттеуге арналған мемлекеттік гранттарды бөлу.

  • Жаңа нарықтарға шығуды жеделдету үшін ірі бизнес пен мемлекеттің серіктестігін күшейту.

  • Еңбек бөлінісінің халықаралық жүйесіне тиімді кірігу үшін ТҰК үдерістерімен үйлесіп, әлемдік технологиялық тізбектегі позицияны нығайту.

  • Елдегі компаниялардың бірлескен басқару жағдайын терең зерттеу және жүйелі салыстырмалы талдау тәжірибесін қалыптастыру.

  • Нормативтік-құқықтық базаны, акционерлік құрылымды, ашықтық деңгейін, банктердің акция иелену құқықтарын, әлеуметтік серіктестікті және бірлескен басқарудың стратегиялық мақсаттарын дамыту.

Қорытынды

Менеджмент саласындағы мәселелерді жүйелі талдау бірлескен басқарудың әлеуетін айқындайды: тиімді институционалдық орта қалыптасса, ол компаниялардың бәсекеге қабілетті өсуіне ықпал етеді және Қазақстан экономикасының әлемдік бәсекеде орнығуына қызмет етеді.