Құжат мазмұнының өзгеру түрі

Жалған бланкілер: қалай жасалады және қалай танылады

Құжаттың жалған бланкілері көбіне сурет салу немесе клише арқылы басу әдістерімен дайындалады. Клише түрлі жолмен жасалуы мүмкін: баспаханалық шрифт теру, фотоцинкографиялық тәсіл, қолмен ойып жасау және басқа технологиялар. Әр тәсілдің өзіндік криминалистикалық белгілері болады.

Сурет салу арқылы қолдан жасалған бланкілер

Штрихтардың және бірдей әріптердің өлшемдерінің біркелкі болмауы.
Суреттің стандартқа сәйкес келмеуі.
Мәтінде грамматикалық қателер мен логикалық қайшылықтардың болуы.
Қарындашпен сызылған іздер және қара қағаз арқылы көшірілген белгілер.

Қолмен ойып жасалған клише

Стандартқа сай емес шрифт.
Белгілердің созыңқы элементтеріндегі түзуліктің бұзылуы.
Сөз жолдарының иірімділігі және жалпы геометрияның тұрақсыздығы.

Фотоцинкографиялық клише: тән белгілер

Штрих шеттерінде бояу қабатының қалыңдауы және әріп штрихтарының тым қатты басылуы.
Масштаб сақталмауынан таңба өлшемінің түпнұсқадан айырмашылығы.

Ұсақ штрихтар мен бөлшектердің анық шықпауы.
Штрих шеттерінің тегіс болмауы, үзілуі және қышқылмен өңдеу салдарынан бұрыштардың дөңгеленуі.

Құжат мазмұнын өзгерту: негізгі әдістер

Құжаттың бастапқы мазмұны өзгертілгенін анықтау көбіне тазарту, химиялық өңдеу немесе шаю белгілерін табуға сүйенеді.

Тазарту (механикалық өшіру)

Механикалық әсер

Тазарту — бастапқы мазмұнды өзгерту мақсатында штрихтарды механикалық жолмен жою. Бұл әрекет қағаздың беткі қабатын бүлдіреді және бірқатар айқын із қалдырады.

Жарыққа тосып қарағанда қағаздың үстіңгі қабатының құрылымы бұзылып, жері жұқарып әрі кедір-бұдырланады.
Қасындағы жазба белгілері мен қорғаушы тор элементтері зақымданады.
Жойылған мәтін орнында рельеф сақталады: бет жағында басылған, теріс жағында томпиған із байқалады.
Қағаздың бояуды сору қабілеті артқандықтан, қайта жазылған әріптер мен сандардың шеттері тегіс болмайды.
Кейде бастапқы мәтін штрихтарының қалдықтары өзге түсті бояу сияқты көрініп қалады; тегістеу кезінде қолданылған құралдардың трассалық іздері байқалады.

Химиялық өңдеу (уландыру)

Қышқыл/сілті/тотықтырғыш

Химиялық өңдеу — жазуды немесе оның бөліктерін реактивтер арқылы (қышқылдар, сілтілер, тотықтырғыштар) әдейі түссіздендіріп жою.

Тән белгілер

Қағаздың желімделген қабатының бұзылуы.
Өңделген жердің күңгірттенуі немесе түсінің өзгеруі (жиі сарғыштану).
Реактив әсерінен микрожарықтардың пайда болуы.
Жазудың өңсізденуі, көрші штрихтардың өшуі.
Алғашқы мәтіннің көмескі штрихтары, түрлі-түсті іздер және өңделген аймақ пен қағаздың қалған бөлігінің люминесценциялық айырмашылықтары байқалуы мүмкін.

Мұндай белгілерді лупа, микроскоп, ультракүлгін сәуледе бақылау арқылы, сондай-ақ контрастылық түсіріліммен және көрінетін/инфрақызыл диапазонда фотосуретке түсіру арқылы анықтайды.

Шаю (жуып кетіру)

Ерітінділер

Шаю — құжат бетіндегі штрихтарды әртүрлі ерітінділермен жуып жою. Көп жағдайда шаюдың белгілері химиялық өңдеуге тән белгілермен ұқсас болады және сол тәсілдермен анықталады.

Қосып жазу: мазмұнды «жасырын» толықтыру

Қосып жазу — құжаттың бос жерлеріне жаңа әріптер, сандар, сөздер немесе сөз тіркестерін енгізу арқылы бастапқы мазмұнды өзгерту.

Нені салыстыру керек

Бастапқы және жаңа штрихтардың түсі, реңі, шеттері және штрих ені.
Жазу мәнері (қолтаңба/қолжазба ерекшеліктері) мен өлшем айырмашылықтары.
Әріптер, сөздер және жолдар арасындағы арақашықтықтың әдеттен тыс тар/кең болуы.
Бір штрихта бояудың басқа түске ауысуы немесе құрамының біркелкі болмауы.

Маңызды ескерту

Кейде қосып жазу құжатты оқығанда байқалатын логикалық қайшылықтар арқылы да әшкереленеді. Тексеру үшін құжатты шашыраңқы немесе қиғаш түскен жарықта лупа не микроскоппен қарайды.

Фотосуретті алмастыру және монтаж

Фотосуреттерді көбіне жеке тұлғаны куәландыратын құжаттарда, құнды қағаздарда және өзге де қорғалған бланкілерде ауыстырады. Таралған тәсілдер бірнеше түрге бөлінеді.

Кең тараған тәсілдер

Фотосуретті толық ауыстыру.
Монтаж: мөр таңбасы бар бұрынғы фото бөлігін қалдырып, үстіне басқа тұлғаның суретін жапсыру.
Ескі фото бетіне басқа фотосуреттің эмульсия қабатының бөлігін қондыру.
Құнды қағаздың фрагментін алмастыру.
Нөмірлерді жапсыру.

Анықтау белгілері

Толық ауыстыруда: мөр мәтінінің немесе мөр элементтерінің үйлеспеуі.
Монтажда: фотоқағаздың сәйкессіздігі, кесу ізі, мөр сызықтарының жалғаспауы.
Ескі фото астына жапсыруда: қағаз сорттарының айырмашылығы, жапсырудың тегіс болмауы.

Парақтарды ауыстыру: көппарақты құжаттардағы қауіп

Парақтарды ауыстыру еңбек кітапшаларында, төлқұжаттарда және басқа да бірнеше парағы бар құжаттарда кездеседі. Ауыстырылған парақтарды келесі айырмашылықтар арқылы анықтауға болады.

Тексеру үшін негізгі нүктелер

Бір құжат ішіндегі қағаз сапасы мен реңінің әртүрлілігі.
Бет нөмірлерінің сәйкес келмеуі.
Сериялар мен нөмірлердің, парақ өлшемдерінің және шет формаларының үйлеспеуі.
Ауыстырылған парақтың типографиялық орындалуының басқа парақтардан ерекшеленуі.

Қысқаша қорытынды

Құжаттағы қолдан жасау белгілері көбіне материалдың (қағаз, бояу), баспа/жазу техникасының және мәтін логикасының сәйкессіздігінен көрінеді. Сондықтан тек бір белгіге сүйенбей, бірнеше тәсілмен қатар тексеру (жарық, үлкейткіш, спектрлік бақылау, фототіркеу) ең нәтижелі жол болып саналады.