Қазақша рефераттар

Күнделікті тәжірибеге неке шарты

Неке шарты: ұғымы және құқықтық табиғаты

Ресей Федерациясындағы неке шарты (брачный договор) — ерлі-зайыптылардың (немесе некеге тұруды жоспарлап отырған тұлғалардың) мүліктік құқықтары мен міндеттерін айқындайтын азаматтық-құқықтық келісім. Ол отбасы құқығының шеңберінде қолданылғанымен, мазмұны жағынан келісімге тән жалпы ережелерге сүйенеді: шарт бұзылуы мүмкін, сондай-ақ белгілі бір негіздер бойынша жарамсыз деп танылуы мүмкін.

Неке дегеніміз не?

Құқықтық әдебиеттерде кең тараған анықтама бойынша, неке — ерікті, тең құқықты, ер мен әйел арасындағы өмірлік одақ. Ол заңда белгіленген тәртіппен жасалып, ерлі-зайыптылардың өзара жеке және мүліктік құқықтары мен міндеттерін туындатады.

Махаббат, құрмет, моральдық-этикалық негіздер некенің әлеуметтік мазмұнын айқындайды, бірақ олардың бәрі бірдей құқықтық реттеуге жатпайды.

Отбасы құқығы нені реттейді?

Заң «отбасы» ұғымын әрдайым нақты әрі әмбебап түрде анықтай бермейді. Оның үстіне, отбасы құқығымен реттелетін қатынастар кей жағдайларда «отбасы» деп аталатын адамдар қауымдастығының әлеуметтік шеңберінен де шығып кетеді. Отбасы жеке құқық субъектісі ретінде қарастырылмайды: әр құқық саласы өз міндетіне сәйкес отбасыға әртүрлі өлшеммен қарайды.

Тұрғын үй құқығында

Ортақ шаруашылық жүргізу, бірге тұру сияқты белгілер маңызды болуы мүмкін, ал туыстық байланыс кейде шешуші фактор болмайды.

Отбасы құқығында

Негізгі назар мүшелер арасындағы құқықтар мен міндеттердің пайда болуы мен тоқтатылуына, сондай-ақ оларды қорғау тәсілдеріне аударылады.

Құқықтарды қорғау тәсілдері

Отбасы қатынастары қатысушыларының заңды мүдделері мен құқықтарын қорғау дегеніміз — құқық бұзушыға ықпал ететін мәжбүрлеу сипатындағы материалдық-құқықтық шаралар. Мақсат — құқықты қалпына келтіру, бұзылғанын тану немесе дауды шешу.

Ерлі-зайыптылардың құқықтары: жеке және мүліктік қырлары

РФ Отбасы кодексінде ерлі-зайыптылардың мүліктік емес қатынастарына қатысты ережелер салыстырмалы түрде аз. Соның ішінде:

Отбасындағы мәселелерді ерлі-зайыптылардың теңдігі қағидасына сүйеніп шешу.

Некеге дейінгі тегін сақтау-сақтамау сияқты тегін таңдау мүмкіндігі.

Әр жұбайдың қызмет түрін және тұратын орнын еркін таңдау құқығы (жалпы құқық қабілеттілігі қағидаларымен үндес).

Неке — келісім ретінде

Неке қатынастарына белгілі бір деңгейде келісімдерге тән логика қолданылуы мүмкін: неке бұзылуы ықтимал, ал ерекше жағдайларда жарамсыз деп танылуы да мүмкін. Дегенмен, кеңестік кезеңдегі кейбір құқықтық көзқарастарда неке қатынасындағы «тараптардың келісімі» түсінігі толыққанды көрініс таппаған.

Неке шартының пайда болуы және экономикалық қажеттілік

1996 жылғы 1 наурызда РФ Отбасы кодексі күшіне енгенге дейін отбасылық мүліктік және жеке мүліктік емес қатынастар 1969 жылғы неке және отбасы туралы кодекс үлгісіндегі нормалармен реттелді. Нарықтық экономикаға көшу көптеген бұрынғы императивті тәсілдерді қайта қарауды талап етті: отбасы қатынастары да экономиканың өзгерісінен тыс қала алмады.

Кәсіпкерлік тәуекел

Неке кезінде жиналған мүлікті тең бөлу қағидасы кәсіпкер үшін тәуекелді арттырады: ажырасу барысында жұмыс істеп тұрған кәсіпорынға, үлеске, акцияларға байланысты күрделі даулар туындауы мүмкін.

Кредиторлар тәуекелі

Белгілі бір құқықтық режимдерде кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру кезінде отбасының басқа мүшелерінің мүлкіне жанама әсер ету қаупі туындауы мүмкін. Бұл мәселе әсіресе кәсіпкерлік қызметпен байланысты.

Осы жағдайларда неке шарты ерлі-зайыптыларға мүліктің режимін өздері айқындауға мүмкіндік береді: ортақ үлестік меншік немесе бөлектенген (жеке) меншік тәртібін таңдау сияқты құралдар соның нәтижесі.

Неке шарты не үшін керек?

Тәжірибеде ажырасу деңгейі жоғары болған жағдайда, неке шарты мүлікті бөлу мәселесін алдын ала айқындап, сот дауларының уақыт, қаржы және эмоциялық шығынын азайтады. Мүлікті бөлу туралы даулар көбіне күрделі санатқа жатады: бағалау сараптамалары, ұзақ процесс, жоғары шығын және қатты эмоциялық қысым қатар жүреді.

Дауды «мәдени» ету

Неке шарты мүліктік бөлуді келісім арқылы шешуге мүмкіндік беріп, дауды құқықтық арнаға ертерек түсіреді.

Жоспарлау және болжамдылық

Активтер, үлестер, қарыздар бойынша алдын ала ереже бекіту — әсіресе кәсіпкерлік кірісі бар отбасылар үшін маңызды.

Қорытынды ретінде, неке шарты — ажырасу жағдайында бір жұбайдың мүлкін екіншісінің қол сұғуынан қорғаудың сенімді құқықтық тәсілдерінің бірі. Әрине, үйлесімді отбасында оған қажеттілік туындамауы мүмкін, бірақ құқық нақты өмірдегі тәуекелдер мен статистиканы да ескереді.

Мүліктік режимдер және ортақ мүліктің құрамы

Некенің маңызды құқықтық салдарының бірі — ерлі-зайыптылар арасында мүліктік құқықтар мен міндеттердің пайда болуы. Мүліктік қатынастар тек заттарды ғана емес, кейбір жағдайларда міндеттемелерді (қарыздарды) да қамтиды. Мәселен, РФ Отбасы кодексінің ережелеріне сәйкес ортақ қарыздар ерлі-зайыптылар арасында, әдетте, үлестеріне пропорционалды бөлінеді.

Маңызды ажырату

Ортақ бірлескен меншік

Көбіне заттарға қатысты: ақша, бағалы қағаздар және басқа да мүлік объектілері.

Ортақ мүлік (кең мағынада)

Актив пен пассивті қамтуы мүмкін: белгілі жағдайларда талаптар мен қарыздар да есепке алынады.

Шарттық режимнің артықшылығы

Неке шарты арқылы ерлі-зайыптылар ортақ мүлікті мүлде қалыптастырмауды да таңдай алады (қатаң бөлектенген мүлік режимі). Бұл жағдайда әр жұбайдың қарызы да, мүлкі де, әдетте, жеке есептеледі. Ал үлестік меншік режимі таңдалса, ортақ мүлік сақталады, бірақ ол алдын ала белгіленген үлестер бойынша бөлінеді.

Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкіне, әдетте, не кіреді?

  • Неке кезінде жиналған мүлік — оны кім тапқанына немесе кімнің атына рәсімделгеніне қарамастан.

  • Еңбек қызметінен түсетін кірістер: жалақы, үстемақы, сыйақы және өзге де еңбек төлемдері.

  • Интеллектуалдық қызметтен түсетін кірістер: авторлық қаламақы және ұқсас төлемдер.

  • Кәсіпкерлік қызметтен түсетін кірістер: жеке кәсіптен немесе коммерциялық ұйымдағы қатысудан түсетін табыс.

  • Жәрдемақылар, зейнетақылар және өзге де ақшалай төлемдер (заңда көзделген жағдайларда).

  • Акциялар мен бағалы қағаздардан түсетін дивидендтер және ұқсас кірістер.

  • Ортақ мүлікті сатудан түскен ақша және алмастыру (айырбастау) нәтижесінде алынған мүлік.

  • Ерлі-зайыптылардың екеуіне бірдей сыйға берілген мүлік.

  • Заңда көзделген жағдайларда ортақ мүлік режиміне жатқызылатын өзге де мүлік пен құқықтар.

Қысқа түйін

Неке шарты — ерлі-зайыптылардың мүліктік режимін икемді түрде белгілеуге мүмкіндік беретін құқықтық құрал. Ол мүлік пен қарыздарға қатысты ережелерді алдын ала бекітіп, тәуекелді азайтады және ажырасу жағдайында дауды жеңілдетеді.