Тамақ құрамында кездесетін уыттардың әсерінен улану
Тағамнан улану: негізгі себептер
Кейбір саңырауқұлақтарды (мысалы, боз арамқұлақ, шыбынжұт, жерқұлақ сияқты улы түрлерді), жабайы өсімдіктерді, сондай-ақ құрамында улы заттар мен ауыр металлдар болуы мүмкін азық-түліктерді тағамға пайдаланғанда адам ағзасы уланады.
Улану түрлері
Инфекция
Ауру тудыратын тірі микробтардың (мысалы, сальмонелла) тағам арқылы ағзаға түсуі.
Интоксикация
Тағамдағы уыттардың әсерінен улану. Көбіне стафилококк пен ботулинус таяқшасының уыттарына байланысты.
Сальмонеллез: қайдан шығады және қалай сақтанамыз?
Сальмонелла қоздырғыштары адам ағзасына көбіне тағам арқылы түседі. Сальмонеллез көбінесе ет өнімдерінен, пісірілмеген (шикі) сүттен жасалған тағамдардан және сапасыз салаттарды пайдаланғанда пайда болуы мүмкін.
Сальмонеллалар қаз бен үйрек жұмыртқаларында да кездеседі.
Алдын алу шаралары
- Санитариялық ережелерді, әсіресе жеке бас гигиенасын қатаң сақтау.
- Аспаздық өнімдерді қажетті деңгейде жылумен өңдеу.
Интоксикация: стафилококк және ботулизм қаупі
Стафилококк уыты
Стафилококк адам ағзасына әртүрлі жолмен түсуі мүмкін. Егер азық-түлікпен жұмыс істейтін адамда тері іріңдесе, ауыз қуысы мен жұтқыншақ қабынса немесе баспа ауруы болса, стафилококк тағамға түсіп, кейін адамды уландыруы ықтимал.
Қолайлы орта болатын тағамдар
Сүт, сүзбе, ірімшік, құймақ, балмұздақ және жылы жерде сақталған басқа да өнімдер.
Сақтану
- Сүтті қайнату.
- Жұмыртқаның сапасын мұқият тексеру.
- Еріген балмұздақты қайта қатырып пайдаланбау.
Ботулизм (ботулинус уыты)
Ботулинус микробы жүйке жүйесін зақымдайтын уыт бөліп, ботулизм ауруын тудырады. Ол әсіресе тұрып қалған балықта және дұрыс зарарсыздандырылмаған консервілерде тез көбейеді.
Сонымен қатар дұрыс өңделмеген ет өнімдерін пайдаланғанда да осыған ұқсас ауыр жағдайлар туындауы мүмкін.
Маңызды қағида
Күдікті консервілерді, ұзақ тұрып қалған балықты және дұрыс сақталмаған өнімдерді қолданбау — ең сенімді қорғаныс.
Жалпы алдын алу
Жоғарыда аталған және басқа да аурулардың алдын алу үшін жеке бас гигиенасы мен жалпы санитариялық талаптарды қатаң сақтау қажет.
Ас үйдегі қауіпсіздік: күнделікті ережелер
Тамақ дайындауда мұқияттылықты талап ететін маңызды қырдың бірі — қауіпсіздік ережелері. Ас үйдегі тәртіп күнделікті тұрмыспен тығыз байланысты, өйткені бұл ережелер күн сайын кездесетін қарапайым әрекеттерден тұрады.
Дайындық және құрал-сайман
- Ас дайындамас бұрын қажетті құрал-жабдықты алдын ала дайындап алу.
- Құралдардың жай-күйін тексеру.
- Кесу құралдарының ұшы өткір болғаны дұрыс: өтпейтін құрал әрі ыңғайсыз, әрі қауіпті.
- Өтпейтін құрал тағамның көркін кетіріп қана қоймай, қолды не саусақты кесіп алу қаупін арттырады.
Пісіру кезіндегі сақтық
- Қызған майға су тигізбеу: су тиісімен май шашырап, қол мен бет күйіп қалуы мүмкін.
- Тағам қалдықтарын уақытылы қоқысқа арналған ыдысқа тастау.
Тұрмыстық техника және электр қауіпсіздігі
ХХІ ғасыр — ғылым мен техника қарқынды дамыған кезең. Қазіргі ас үйде тағамды жылдам жылытуға, суытуға, ерітуге арналған қысқа толқынды пештер, электрлі ет тартқыштар, тағамды турап-кесуге көмектесетін құрылғылар (мысалы, «Мейджик-Буллет») және басқа да көптеген техникалар қолданылады.
Бұл құралдар тұрмысты жеңілдеткенімен, олардың техникалық қауіпсіздік ережелері бар. Өкінішке орай, кейбір құрылғылардың сапасы төмен болып, розеткалардың қызуы не балқуы сияқты жағдайлар кездеседі. Мұндайда адамның электр тогына түсіп қалу қаупі артады.
Қауіпсіз қолдану бойынша әдеттер
- Құралды қоспас бұрын өндіруші берген нұсқаулықпен танысу.
- Сымның, ашаның, розетканың жағдайын тексеру.
- Күмәнді ақау байқалса, қолдануды тоқтатып, маманға көрсету.