Қазақстан ғылыми - сыйымды өнімдер нарығында

Мемлекеттік әлеуетті толық іске асыру және тәуелділікті төмендету

Қазақстан Республикасының халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіндегі орнын нығайту үшін мемлекеттік ресурстық әлеуетті толық жүзеге асыру қажет. Сонымен бірге, өнеркәсібі дамыған елдерге тәуелділікті азайту мақсатында дайын өнім өндіретін салалардың рөлін күшейту маңызды. Бұл міндеттер жаңа серіктестерді тарту, экспорттық-импорттық саясатты жақсарту және Қазақстанды ғылыми сыйымды өнімдер нарығына енгізу арқылы орындалады.

Жаңа серіктестіктерді тарту: инвестиция және технология

Қазақстан үшін капитал тарту — технологиялық артта қалуды еңсерудің және жүйелік кедергілерді жоюдың негізгі факторы. Сондықтан қысқа мерзімді келісімдерден гөрі, ұзақ мерзімге есептелген тұрақты инвесторларды іздеу қажет.

Энергетика және инфрақұрылым жобалары

Қазіргі кезде Қазақстанда мұнайлы аймақтарды игеруге қатысты шамамен 30 жоба бар. Теңізден Қара теңіз порттарына дейін мұнай құбырларын салу жұмыстары жүргізілуде. Сондай-ақ Иран Ислам Республикасының аумағы арқылы өтетін бағыттар және ел ішінде мұнай құбырларын салу мәселелері қарастырылуда.

Мұнайды терең өңдеу бағытында да маңызды қадамдар бар: түрлі мұнай өнімдерін шығаратын өндірістерді құру және қолданыстағы зауыттарды жаңғырту бойынша келіссөздер жүргізілуде.

Өнеркәсіпті жаңғырту және құрылымдық өзгеріс

Экономика құрылымын едәуір өзгертіп, қалыптасқан сәйкессіздіктерді ішінара жоюға қабілетті қадамдардың бірі — Қарағанды металлургия комбинаты сияқты ірі объектілерді жаңғырту және қайта құру.

Экспорттық-импорттық стратегия: теңгерім және нақты нарыққа бейімделу

Экспорттық-импорттық стратегияны «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасына сәйкес әзірлеу қажет. Бұл құжат экспорт пен импорт саласында Қазақстан Республикасының халықаралық еңбек бөлінісіндегі орнын күшейтетін бағыттарды айқындайды.

Экспорт: нарық конъюнктурасын дәл бағалау

Экспорттық стратегия нақты нарықтардың ерекшеліктерін ескеруі тиіс. Сондықтан жаңа әлемдік нарықтарға шығу мүмкіндігін зерттегенде ең алдымен конъюнктуралық зерттеулерді ұйымдастыру маңызды.

Импорт: өндірісті күшейтетін таңдаулы саясат

Қазақстанның ғылыми сыйымды өнімдер нарығына шығуы

Ғылыми сыйымды өнімдермен айырбас — қызмет көрсетуді, тауар саудасын, лицензиялар мен патенттерді сатып алу-сатуды қамтитын күрделі жүйе. Бұл нарықтың субъектілері мемлекеттер, фирмалар, университеттер, қорлар, жеке тұлғалар, ғалымдар мен мамандар болып табылады.

Нарық объектілері: материалдық және материалдық емес нәтижелер

Халықаралық маманданған ұйымдардың терминологиясына сәйкес, материалдық емес формадағы технологиялық айырбастың басты объектісі — өнеркәсіптік меншік: өнертабыс, тауарлық белгі және өнеркәсіптік үлгі.

Әлемдік нарыққа шығу үшін қажет қадамдар

• Әлемдік деңгейге сай жаңа технологиялардың тізімін жасау.
• Әлемдік нарықта бәсекеге төтеп бере алатын жоғары технологиялы өнім түрлерінің тізімін қалыптастыру.
• Жоғары технологиялар нарығын зерттеу және әлемдік конъюнктураны түсіну.
• Бәсекеге қабілетті өнімдер мен технологияларды нарыққа шығару және сату стратегиясын құру.

Бастапқы кезеңде жоғары сапалы өнім өндіретінін дәлелдейтін тұрақты имидж қалыптаспайынша, жаңа жеткізушіге нарықта төмен баға ұсынылуы мүмкін. Бұрын жапон тауарларының арзан болғанын, кейіннен Оңтүстік Корея өнімдері осындай кезеңнен өткенін ескерген жөн. Бұл межеден өтпейінше, әлемдік нарықта берік орнығу қиын.

Ғылыми орта және институттардың рөлі

Екінші ірі бағыт — ғылыми жұмыстар нәтижелі орындалатын орта қалыптастыру. Бұл тұрғыда Ғылым және жаңа технологиялар саласындағы мемлекеттік институттардың рөлі зор. Қазақстанда әлемдік тәжірибеде сирек кездесетін ғылыми идеялар мен технологиялар жоқ деп кесіп айтуға болмайды: бастысы — оларды жүйелеу, тізімдеу және өндіріске енгізудің жолдарын нақтылау.

Жоғары технологиялар: экономикалық қауіпсіздік және жаһандық бәсеке

Қазақстанды жоғары дамыған мемлекетке айналдыру сыртқы нарыққа тиімді қатысуға және халықаралық мамандануды ұтымды таңдауға тікелей байланысты. Экспортты ұлғайтудың негізгі көздерінің бірі — ғылыми сыйымды бұйымдар мен жоғары технологиялар.

Қазіргі әлемде технологиялық әлеует әр мемлекеттің экономикалық және қорғаныс қуатының өзегіне айналды. Сондықтан Солтүстік Америка, Батыс Еуропа және Жапония арасындағы экономикалық бәсекеде технологиялық көшбасшылық үшін күрес шешуші рөл атқарады.

Қазақстанның мүмкіндіктері және аймақтық интеграция

ТМД елдерін (Ресей, Украина, Өзбекстан, Қазақстан, Беларусь) қамтыған экономикалық дағдарыс жағдайында Қазақстанның болашақ мүмкіндіктері салыстырмалы түрде жоғары. Экономика құрылымында аграрлық сектордың үлесінің басым болуы, басқарудың жинақылығы және табиғи ресурстардың молдығы экономиканы қалпына келтіруге негіз бола алады.

Батыс мұнай-газ корпорацияларының ірі инвестициялары жеке капиталдың келуін күшейтеді. Сонымен қатар, Қазақстанның шаруашылық жағдайы жоғары экономикалық интеграция деңгейінде Ресеймен қарым-қатынастың сипатына да тәуелді болады. Осыған байланысты экономикалық және технологиялық саясат жетекші технологиялық елдермен тең құқылы әріптестікті дамытып, ғылыми сыйымды секторды өсудің «қозғаушы күшіне» айналдыруы тиіс.

Экспортқа шығудың институционалдық шарттары

Ғылыми сыйымды өнімдерді сыртқы нарыққа шығару кәсіпорындардан, біріншіден, сыртқы экономикалық құзыреттілікті арттыруды; екіншіден, жоғары технологиялар әлемдік нарығының ерекшеліктерін терең түсінуді талап етеді. Сонымен бірге технологиялармен айырбас жөніндегі келісімшарттардың қатаң сақталуын және өнеркәсіптік меншік иелерінің құқықтарын қорғайтын жүйе қажет.

Бұл мәселеде Зияткерлік меншік жөніндегі дүниежүзілік ұйымның қолдауы мен Халықаралық сауда палатасының тәжірибесіне сүйенуге болады.