Қазақша рефераттар

Аристотельдің адамға берген анықтамасыны

Жоспар

  • Кіріспе
  • Негізгі бөлім
  • Аристотельдің өмірбаяны
  • Аристотельдің адамға берген анықтамасы
  • Қорытынды

Кіріспе

Аристотель (б.з.д. 384–322) — антикалық дәуірдің ең ықпалды ойшылдарының бірі, Платонның шәкірті және Ұлы Александрдың ұстазы. Ол философияны ғана емес, сонымен қатар жаратылыстану мен өнер теориясын қамтитын кең ауқымды еңбектер жазып, кейінгі ғылыми дәстүрдің қалыптасуына ерекше ықпал етті.

Негізгі бағыттары

Физика Метафизика Логика Этика Саясат Биология Поэтика

Негізгі бөлім

1) Аристотельдің өмірбаяны

Аристотель Халкидика түбегіндегі Стагейра қаласында б.з.д. 384 жылы дүниеге келді. Әкесі Македония патшасы Аминтастың жеке дәрігері болған. Осыған байланысты ол ақсүйектерге тән тәрбие мен білім алды.

Шамамен он жасында Афиныға келіп, Платонның Академиясында оқи бастады. Ол Академияда жиырма жылға жуық уақыт болып, б.з.д. 347 жылы Платон қайтыс болғанға дейін сонда қалды.

Маңызды кезеңдер

  1. 1 Афиныда Платон Академиясында білім алуы (шамамен 20 жыл).
  2. 2 Кіші Азияға сапар: Һермиас патшаның иеліктерінде болуы, кейін Лесбос аралында өсімдіктер мен жануарлар әлемін зерттеуі (Теофрастпен бірге).
  3. 3 Македония патшасы Филипптің шақыруымен Александрға тәлімгер болуы.
  4. 4 Афиныға оралып, Лүкейон (Ликей) мектебін ашуы (б.з.д. 335 жылдар шамасы).

Кіші Азияда жүрген кезінде Аристотель Һермиастың қызы (кей деректерде қарындасы) Питияға үйленеді. Олардың қызы да Пития деп аталды. Кейін Афиныда Пития қайтыс болған соң, ол Стагейралық Һерпиллидамен бірге тұрып, ұл сүйеді. Баласының есімін әкесінің құрметіне Никомах деп қояды.

Аристотельдің бізге жеткен еңбектерінің басым бөлігі трактат түрінде, шәкірттеріне арналған оқу материалы ретінде жазылған. Сондықтан олардың көбі кең аудиторияға тарату мақсатында емес, оқыту мен талқылауға арналған мәтіндер болған.

Негізгі еңбектері

  • «Физика» — табиғат пен қозғалыс туралы пайым.
  • «Метафизика» — болмыс пен себептер мәселелері.
  • «Никомахтың этикасы» — ізгілік, мақсат және бақыт ұғымдары.
  • «Жан туралы» — жан, таным және тіршілік қабілеттері.
  • «Поэтика» — өнер, трагедия және көркем бейнелеу қағидалары.

Бұл еңбектер тақырыптары мен баяндау стилі жағынан әртүрлі болғанымен, олардың арасында ішкі байланыс пен ортақ әдіснамалық үндестік бар.

2) Аристотельдің адамға берген анықтамасы

Түйін

Аристотель адамды «саяси жануар» (қоғамда өмір сүруге бағытталған тіршілік иесі) ретінде қарастырады. Бұл көзқарас оның мемлекет, қоғам және азаматтық өмір туралы тұжырымдарының өзегіне айналды.

Дегенмен, ол мемлекеттің пайда болу себептерін қоғамдық өмірдің ішкі қайшылықтарынан ғана емес, ең алдымен адамның табиғаты мен мүдделерінен іздейді. Аристотель құл иеленуші қоғам жағдайындағы мемлекет формаларын (монархия, демократия, олигархия) талдап, олардың ішінде тарихи тұрғыдан алғашқы форма ретінде монархияны алдыңғы орынға қояды. Оның пайымдауынша, билікті қолына алған «кемеңгер адам» қоғамның материалдық әрі моральдық өркендеуіне елеулі ықпал ете алады.

Аристотельдің этикалық көзқарасы адам туралы ұғымымен тығыз байланысты: этикалық идеялар тек қоғамда, адамдар арасындағы қатынаста іске асады. Платонның адамды сезімнен тыс «өзге әлемге» тәуелді деп қарастыруына қарсы, Аристотель адам табиғатына белсенділік тән екенін атап көрсетеді.

Азамат тұлғасы туралы көзқарасы

Оның пікірінше, мемлекеттің азаматы шынайы сезімдері басылып-жаншылған күйде емес, керісінше жер бетіндегі «сыртқы игіліктерді» игеруге, сонымен бірге адамгершілік пен ғылымға ұмтылысын дамытуға мүмкіндік алған жағдайда қалыптасады.

Аристотель өз ілімінде адамгершілік пен этиканы адамның аса маңызды сипаттамаларының бірі деп таниды. Адам — табиғилық пен қоғамдықтың бірлігі; бұл екі қыры бір-бірінсіз толық өмір сүре алмайды.

Адамның биологиялық және қоғамдық болмысы

Адам биологиялық тіршілік иесі ретінде жануарлар дүниесімен ортақ тағдырды бөліседі: туады, ауырады, қоректенуге мұқтаж болады, ұрпақ қалдырады, ақырында өмірден өтеді. Алайда адамның биологиялық табиғаты оны жануарлармен жақындастырып қана қоймай, сонымен бірге одан айқын ерекшелендіретін жетілген қабілеттерді де білдіреді.

Анатомиялық ерекшеліктер

  • Тік жүруі — қоршаған ортаны жақсы бағдарлауға мүмкіндік береді.
  • Икемді саусақтары бар епті қол — еңбек пен құрал қолдануға бейім.
  • Алға қарап орналасқан қырағы көз — кеңістікте дәл бағдар ұстауға көмектеседі.

Психикалық және тілдік мүмкіндіктер

  • Үлкен ми және күрделі жүйке жүйесі — ойлау мен үйренуге негіз.
  • Дауыс аппаратының бай мүмкіндігі — ырғақ пен интонацияны түрлендіруге жағдай жасайды.
  • Көмей мен еріннің орналасуы — тілді дамытуға қолайлы.

Қорытынды

Аристотельдің өмірі мен еңбектері философия, ғылым және мәдениет тарихында ерекше орын алады. Оның адамды «саяси жануар» ретінде түсіндіруі қоғам, мемлекет және азаматтық болмыс мәселелерін талдауға кең мүмкіндік берді. Сонымен бірге ол адам табиғатын биологиялық және қоғамдық өлшемдердің бірлігі ретінде қарастырып, этиканы қоғамдық өмірде іске асатын практикалық ілім деңгейіне көтерді.