Бизнес - табыс әкелетін кез келген қызметтің түрі
Кәсіпкерлік: мәні, айырмашылығы және тарихи дамуы
Кәсіпкерлік — адам қызметінің ерекше саласы; ол еңбектің басқа түрлерінен айқын ерекшеленеді. Бұл мәселеге әйгілі неміс экономисі, Гарвард профессоры Иозеф Шумпетер (1883–1950) ерекше мән берген. Оның кең тараған ойы эпиграф ретінде жиі келтіріледі: «Кәсіпкер болу — басқаның істегенін істемеу».
Кәсіпкерлік, ең алдымен, өндірісті ұйымдастыруға бағытталған іс-әрекет. Француз экономисі Жан Батист Сей (1767–1832) кәсіпкерді: «адамдарды өндірістік үдеріс аясында ұйымдастыратын адам» деп сипаттаған.
Терминнің пайда болуы және тәуекел факторы
«Кәсіпкерлік» терминін алғаш рет ағылшын экономисі Ричард Контильон (1650–1758) енгізді. Ол бұл ұғымды нарықтық тәуекел жағдайында табыс табу мақсатымен өндірісті ұйымдастырудағы адамның белсенділігі ретінде қарастырды.
Бизнес пен кәсіпкерлік: ұқсастық және айырмашылық
Экономикалық әдебиеттерде кәсіпкерлік пен бизнес ұғымдарын балама ретінде қолдану жиі кездеседі. Алайда бұл екеуі жақын болғанымен, оларды толық теңестіруге болмайды.
Табыс әкелетін кез келген қызмет түрі. Кәсіпкерлікпен тығыз байланысты болуы мүмкін, бірақ міндетті түрде жаңашылдықты талап етпейді.
Новаторлық іс. Нағыз кәсіпкер — өнертапқыш, яғни жаңалық табатын және оны тиімді іске асыратын тұлға.
Осы көзқарас тұрғысынан алғанда, бизнеспен айналысатын әр адамды кәсіпкер деу дұрыс емес: кәсіпкерліктің өзегінде жаңалық енгізу және өзгеріс жасау жатады.
Нарық жағдайындағы кәсіпкерлік түрлері
Нарықтық экономикада кәсіпкерлік қызмет әртүрлі нышанда көрінеді. Оны төмендегіше жіктеуге болады:
- Шағын кәсіпкерлік
- Орта кәсіпкерлік
- Ірі кәсіпкерлік
Кәсіпкерліктің субъектілері экономикалық қызметтің әртүрлі қатысушылары бола алады: жеке тұлғалар; келісімшарт міндеттемелері мен ортақ экономикалық мүдделер арқылы біріккен адамдар тобы (ұжымдық кәсіпкерлік); серіктестіктер; кооперативтер; акционерлік қоғамдар; холдингтер; сондай-ақ белгілі бір нысанда мемлекеттік кәсіпкерлер.
Кәсіпкерлік — шаруашылық жүргізудің әдісі
Кәсіпкерлік — шаруашылық жүргізудің бір әдісі әрі өз бетімен жұмыс істеуге негізделген экономикалық ойлаудың ерекше типі. Кәсіпкерлікті дамытудың маңызды шарты — нарықтық экономикада бәсекелестік ортаны қалыптастырумен қатар, еркін кәсіпкерлікке жол ашатын мемлекет иелігінен алу және мемлекеттік меншікті жекешелендіру үдерістері.
Кәсіпкерлік түсінігінің тарихи қалыптасуы
Әрбір құбылыстың өзіне тән қалыптасу және даму тарихы болады. Сол сияқты кәсіпкерліктің даму тарихы да талай ғасырларды қамтиды. Дегенмен қазіргі мағынадағы түсініктің орнығуы капитализмнің қалыптасуы мен даму кезеңімен тығыз байланысты.
Буржуазиялық саяси экономияда кәсіпкерлік түсінігі XVIII ғасырда айқын көрініс тауып, сонымен бірге меншік иесі деген ұғыммен қатар дамыды.
Кәсіпкерлік теориясының 4 бағыты
Бұл бағыт кәсіпкердің болашақ мүмкіндіктерді болжап, табыс табу мақсатымен сол мүмкіндіктерді жүзеге асыратынын атап өтеді. Сұраныс пен ұсыныс арақатынасын ескере отырып, кәсіпкер тауарды арзанға сатып алып, қымбатқа сатады.
Бұл көзқарас бойынша кәсіпкер өндіріс факторларын рационалды түрде біріктіріп, қалыпты кәсіпкерлік табыс алуға ұмтылады.
Бұл бағыт кәсіпкерлік теориясындағы ең маңызды әрі болашағы бар бағыттардың бірі ретінде қарастырылады. Шумпетердің пікірінше, егер шаруашылық субъектісі жаңа комбинацияларды жүзеге асырмаса, ол кәсіпкер болып саналмайды. Кәсіпкерлік функцияларды инновациялық өзгерістерге сезімтал, жаңалықты таба алатын және оның нәтижесін тиімді қолдана білетін тұлға атқара алады.
Бұл бағыт кәсіпкерлікті менеджментпен тығыз байланыстырады: екеуі бірін-бірі толықтырып, өзара құрамдас бөлік ретінде көрінеді. Менеджмент көбіне кәсіпорын қызметін ұйымдастыруға және басқару стилін күшейтуге көңіл бөледі, соның ішінде кәсіпкерлік басқару тәсілдерін орнықтырады.