Тарихшы Е. Бекмахановтың өз монографиясында Жеке батыр туралы мағұлыматтарды Ресей архив құжаттары мен М. Жүсіп қолжазбасынан алып пайдаланған көрінеді
Архив деректері мен қолжазбадағы Жеке батыр бейнесі
Тарихшы Е. Бекмаханов өз монографиясында Жеке батыр туралы мәліметтерді Ресей архив құжаттары мен М. Жүсіптің қолжазбасына сүйене отырып пайдаланғаны байқалады. Бұл дереккөздер Жеке батырдың шығу тегі мен Кенесары ордасындағы рөлін нақтылай түседі.
Ата-тегі және есімнің қойылуы
М. Ж. Көпеев мұрасында батырдың ата-тегі былайша беріледі: түп тегі Арғын ішінде өсіп-өнген қырғыз, аты — Толабай. Жұрттан бұрын жалғыз «қарғып түсті» деген тіркес оның елден оқшау, ерекше қимылымен танылғанын аңғартады.
Жұрттан бөлек, шеттен қарғып түскендігіне байланысты Толабайға сол жолы-ақ «Жеке батыр» деген ат қойылғаны айтылады.
Кенесары ордасындағы орны және әлеуметтік жағдайы
1845 жылы Кенесары ордасында болған бас штаб поручигі Герннің мәлімдеуінше, ханның ерекше сеніміне ие кеңесшілерінің бірі — Жеке батыр. Алайда оның әлеуметтік жағдайы аса дәулетті болмаған: 5–10 үйлі батыр ауылында сиыр саны 15–16-дан аспаған.
Ақтау оқиғасы және тактикалық тәсіл
1836 жылғы 22 маусымда Кенесары Қасымұлының басшылығымен 2000 адам Ақтауды қоршап, шамамен бір сағат бойы шабуыл жасайды. Дегенмен бекіністі ала алмай, кері шегінеді.
М. Ж. Көпейұлының жазбасында Ақтауда бекініп алып, маңайына жан жуытпаған 100 солдатқа қарсы Кенесары да 100 адаммен шыққаны айтылады. Олар шылбырға буылған баялыш отынын қалқан етіп, домалатып жүріп, шабуылға жақындайды.
Алдында «қараймын» деп бас көтерген бір жігіттің оққа ұшқанына қарамастан, жұрттан бұрын жеке шығып, орыс әскеріне ұмтылған Толабайдың шабуылды бастағаны көрсетіледі. Осы ерлігі үшін сол жолдан бастап ол Жеке батыр атанып кеткен.
Осыған ұқсас бекініске шабуылдау тәсілін кейін Иканда бекінген патша әскеріне қарсы Сыздық сұлтан да қолданғаны айтылады. Сыздық сұлтан мұндай тәсілді әкесі Кенесарыдан алғанын мәлімдеген.
Е. Бекмахановтың бағасы және куәгер дерегі
Ақтау ұрысы туралы Е. Бекмаханов та жазған. Оның пайымдауынша, Ж. Көпеевтің сипаттауы арқылы Кенесарының соғыс тактикасы жөнінде тұңғыш рет нақты дерек аламыз. Бекмаханов Жәдігер Смайыловтың аузынан жазылып алынған мәліметке сүйене отырып, Ақтау қамалына 1838 жылы жасалған батыл шабуылды суреттейді және сол шайқаста ерлігімен көзге түскен батырларды атап өтеді. Солардың бірі — Кенесарының ерекше ерлігі үшін Жеке батыр деп ат қойған Төлебай.
1844 жылғы шолғыншылық және 1847 жылдан кейінгі тағдыр
Ресми орыс құжаттарында сақталған мәліметтерге қарағанда, Жеке батыр 1844 жылы Кенесарының бұйрығын орындап, екі жүз адамдық шолғыншы топты бастап, Ор мен Ырғыз бойында орыс әскеріне қарсы барлаушылық жұмыстар жүргізген.
1847 жылы Кенесары Қасымұлы көтерілісі жеңіліске ұшырағаннан кейін, Жеке батыр Арқадағы еліне оралып, патша әкімшілігінен кешірім сұратып алған.