Клеткалық мембраналардың ішкі жағындағы органикалық емес иондар концентрациясының айырмашылығының биопотенциалдың пайда болуы

Негізгі ұғымдар

Биопотенциалдардың айырмасы тірі ұлпаларда жартылай өткізгіш жасуша мембраналарының қасиеттеріне байланысты байқалады.
Тыныштық потенциалы — қозу жоқ кезде мембрананың ішкі беті сыртқы ортаға қатысты теріс болады.
Қозу кезінде қысқа мерзімді потенциал өзгерісі — әсер потенциалы — пайда болады.

Сандық мәндер

Жүйке жасушалары: 60–80 мВ
Көлденең жолақты бұлшық ет талшықтары: 80–90 мВ
Жүрек бұлшық ет талшықтары: 90–95 мВ

Биопотенциалдардың пайда болуы

Тірі ұлпаларда биопотенциалдардың айырмасы жасуша мембраналарының жартылай өткізгіш қасиетіне және жүретін физиологиялық процестерге байланысты байқалады. Биопотенциалдың қалыптасуының негізгі себебі — жасуша мембранасының ішкі және сыртқы беттеріндегі органикалық емес иондардың концентрация айырмашылығы.

Тыныштық потенциалы

Қозу процесі жүрмеген кезде мембрананың ішкі жағы сыртқы ортамен салыстырғанда тұрақты теріс потенциалға ие болады. Бұл құбылыс тыныштық потенциалы деп аталады.

Әдеттегі диапазондар

Жүйке жасушаларында: 60–80 мВ
Көлденең жолақты бұлшық ет талшықтарында: 80–90 мВ
Жүрек бұлшық ет талшықтарында: 90–95 мВ

Әсер потенциалы

Ұлпалар қоздырылған кезде мембранада қысқа уақытқа созылатын потенциал өзгерісі пайда болады. Бұл өзгеріс әсер потенциалы деп аталады және жасушалардағы қозу процесімен тығыз байланысты.

Негізгі механизм

Бұл кезде мембрананың әр түрлі жағындағы иондардың таралуы өзгереді, ал кейінірек иондардың концентрациясы біртіндеп қайта тұрақталады.

Уақыты мен амплитудасы

Ұзақтығы (шың): бірнеше миллисекунд
Жүйке жасушаларында: 1–2 мс
Қаңқа (сүлде) бұлшық ет жасушаларында: 3–5 мс
Амплитудасы: шамамен 120 мВ

Қысқаша қорытынды

Биопотенциалдар жасуша мембранасы арқылы иондардың таралуындағы айырмашылықтан туындайды. Қозу болмаған кезде тыныштық потенциалы сақталады, ал қозу кезінде қысқа мерзімді және айқын өзгеріс ретінде әсер потенциалы пайда болады.