Астрономия (гректің astron - жұлдыз және nomos заң) - ғарыштың денелердің құрылысы, дамуы, олар құрайтын ғарыштық жүйелер және тұтас ғалам тұралы ғылым
Астрономия: ғарышты танудың ежелгі әрі іргелі ғылымы
Астрономия (гректің astron — «жұлдыз» және nomos — «заң» сөздерінен) — ғарыш денелерінің құрылысы мен дамуын, олардың түзетін ғарыштық жүйелерін және тұтас ғаламды зерттейтін ғылым. Ол адам баласының өмірлік қажеттіліктерінен туындаған ең көне ғылымдардың бірі саналады.
Ерте кезеңдегі астрономиялық білімдер
Шығыс халықтарында б.з.б. VI ғасырдың өзінде-ақ алғашқы астрономиялық түсініктер қалыптаса бастады. Ежелгі Қытай мен Вавилонда негізгі уақыт бірліктерімен қатар экватордың эклиптикаға көлбеулігі, сондай-ақ Күн мен Ай тұтылуының қайталану кезеңі — сарос белгілі болған.
Грекияда Жердің шар тәрізділігі туралы ілім орнықты. Бұл тұжырым кейінгі астрономиялық есептеулер мен аспан механикасының дамуына маңызды негіз болды.
Қазақ даласындағы аспанға бағдарлану дәстүрі
Ежелгі қазақ даласын мекендеген халық жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың орнына қарап жыл мезгілдерін ажыратып, жер тараптарын бағдарлай білген. Аспанды бақылау көшпелі тұрмысқа тән уақытты есептеу, бағыт табу және табиғат ырғағын тану тәжірибесімен тығыз байланысты болды.
Іле өзенінің орта ағысындағы Малайсары адырының батыс беткейінен б.з.б. V ғасырға жататын, жарты сақина тәрізді тастармен қаланған қорғанның табылуы да көне дәуірдегі астрономиялық түсініктер мен ғұрыптық-бағдарлық нысандардың болғанын аңғартады.
Астрономия нені зерттейді?
Астрономияда аспан объектілерінің орны мен қозғалысы анықталады, Жердің айналу заңдылықтары зерттеледі және астрономиялық тұрақты шамалардың мәндері нақтыланады.
- Сфералық астрономия — аспан денелерінің орнын және қозғалысын математикалық әдістермен анықтайды.
- Тәжірибелік астрономия — бұрыш өлшейтін аспаптардың жаңа теорияларын дамытып, уақытты, географиялық координаттарды (бойлық пен ендікті) және белгілі бір бағыттағы азимуттарды анықтау әдістерін жүйелейді.
Негізгі ой
Астрономия — көне бақылаулардан бастау алып, бүгінге дейін ғаламның құрылысы мен қозғалыс заңдарын түсіндіруге қызмет етіп келе жатқан ғылым. Ол уақытты өлшеу, кеңістікте бағдарлану және табиғат құбылыстарын болжау сияқты практикалық қажеттіліктерден өрбіді.