Отв ред
Қазақстан тәуелсіздігінің қалыптасу үрдісі және құқықтық жаңғыру
Қазақстан тәуелсіздігінің қалыптасу үрдісі мемлекеттік басқаруды, құқықтық жүйені және экономикалық қатынастарды түбегейлі жаңартумен қатар жүрді. Билік тармақтарының өкілеттілігін кеңейту, олардың қызметін жетілдіру, заңнаманы жүйелі түрде жаңарту, сот реформасын тереңдету және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғауды күшейту — осының барлығы құқықтың кәсіби деңгейін көтеруді талап етті.
Негізгі бағыттар
- билік тармақтарының теңгерімін күшейту және басқару тиімділігін арттыру;
- заңнаманы жаңарту және құқық қолдану тәжірибесін заман талабына бейімдеу;
- сот реформасы және құқықтар мен бостандықтарды қорғаудың институционалдық кепілдіктерін күшейту;
- тиімді нарықтық экономиканы қалыптастыру және қазақстандық кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау;
- қылмыспен күрес және құқықтық тәртіпті нығайту.
Құқық мамандығының беделі және жаңа талаптар
Қоғамда құқықтың рөлі күшейген сайын заңгерлік мамандыққа әлеуметтік тұрғыдан ерекше маңыз беріліп, оның беделі артты. Құқықтық мәдениеттің күнделікті өмірдегі мәні айқын болғандықтан, оның қажеттілігін ұзақ дәлелдеудің өзі артық.
Алайда заң жүйесіндегі оң өзгерістер құқықтық білім мен заң тәжірибесін қайта қарауды талап етеді. Өкінішке қарай, құқықтық жүйенің сапасы көбіне кадр даярлау деңгейіне тікелей байланысты екенін кейде ескерусіз қалдырамыз.
Мәселе: білім мазмұны мен тәжірибенің алшақтығы
Ашық айтқанда, заңгердің кәсіби дайындығын күшейту кейде бұрыннан бар пәндерге тек ақпараттық толықтыру енгізумен шектеледі. Кей жағдайларда оқу үдерісі тәжірибеде туындаған мәселелерді кейіннен “қуып жетуге” тырысқандай әсер қалдырады.
Маңызды түйін: “Тәжірибеден бастау алатын” заң білімі қалыптасқан құқықтық қоғам үшін тиімді болуы мүмкін. Бірақ белсенді реформалар жүргізіліп жатқан мемлекет үшін бұл тәсіл әрдайым қолайлы емес: мұнда іргелі теория, әдістеме және жүйелі даярлық қатар жүруі тиіс.
Құқықтық білім беру нарығындағы тәуекелдер
Заңгер мамандығына сұраныстың өсуі көптеген жеке меншік жоғары оқу орындарының ашылуына себеп болды. Кейде техникалық, ауыл шаруашылығы және сауда бағытындағы жоғары оқу орындарының өзі заңгер даярлауға көшті. Мұндай үрдіс орта арнаулы оқу орындарында да байқалды, тіпті кейбір коммерциялық құрылымдар құқықты оқытатын бизнес мектептерін ұйымдастырды.
Алайда осындай оқу орындарының бір бөлігінде кәсіби педагог кадрлар да, қажетті оқу-әдістемелік база да жеткіліксіз. Соның салдарынан сапалы заңгер кадр даярлау мүмкіндігіне қатысты күмән туындайды.
Салдары: құқықтық нигилизм қаупі
Мұндай жағдай құқықтық білім берудің беделін төмендетіп қана қоймай, құқықтық нигилизмнің күшеюіне жол ашуы мүмкін. Заңды үстірт білетін, кәсіби білімі мен біліктілігі жеткіліксіз мамандардың көбеюі қоғамның заңдылықты сақтауға деген сеніміне нұқсан келтіреді.