Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Қазакстанның қызметі
Жоспар
I. Кіріспе
- Тақырыптың өзектілігі
- Мақсат пен міндеттер
- Дереккөздер мен зерттелу деңгейі
II. Негізгі бөлім
- БҰҰ-ның құрылуы мен құрылымы
- Жарғы, Бас Ассамблея, Бас хатшы
- Қоғамдық ақпарат департаменті
- БҰҰ Даму бағдарламасы
III–VII. Қазақстан және БҰҰ
- Қазақстан және БҰҰ-ның арнайы мекемелері
- Қазақстан және БҰҰ Даму бағдарламасы (ПРООН)
- Қазақстан және ЮНЕСКО
- Қазақстан және МАГАТЭ
- Қазақстан және БҰҰ Босқындар істері жөніндегі басқармасы
- Қазақстан және ЮНИДО
- Қазақстанның БҰҰ-дағы қызметі
- Қосымша материалдар, қорытынды, әдебиеттер
Ескерту: Қысқартулар мен кейбір атаулар бастапқы мәтінге сәйкес берілді, редакциялық өңдеу барысында жазылуы біріздендірілді.
Кіріспе
Қазіргі әлемдегі ең беделді әрі күрделі құрылымды халықаралық ұйымдардың бірі — 1945 жылы құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ). Қазақстан Республикасы үшін БҰҰ-мен бірлесіп әрекет ету — еліміздің сыртқы саясатының ең маңызды бағыттарының бірі. Осы себепті таңдалған тақырып өзекті әрі маңызы жоғары.
«Біріккен Ұлттар» атауын АҚШ Президенті Франклин Рузвельт ұсынды. Бұл атау алғаш рет 1942 жылғы 1 қаңтарда қабылданған Біріккен Ұлттар Декларациясында қолданылды. Сол кезеңде Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы 26 мемлекеттің өкілдері өз елдерінің атынан агрессияға қарсы бірлесіп күрес жүргізетінін мәлімдеді.
БҰҰ-ның құрылуы және Жарғысы
Дайындалуы
БҰҰ Жарғысы 1945 жылғы 25 сәуір мен 25 маусым аралығында Сан-Францискода өткен Біріккен Ұлттар конференциясында 50 мемлекеттің өкілдері тарапынан әзірленді.
Құқықтық мәртебесі
Жарғы — конституциялық сипаттағы құжат. Ол халықаралық ұйым ретінде БҰҰ қызметін реттейді және мемлекеттердің түрлі саладағы қатынастарындағы мінез-құлық қағидаларын айқындайды.
Күшіне енуі
БҰҰ ресми түрде 1945 жылғы 24 қазаннан бастап қызмет етеді. Жыл сайын 24 қазан — БҰҰ күні ретінде аталып өтеді.
БҰҰ-ның негізін қалаушылар ретінде АҚШ, Ұлыбритания, Қытай және Кеңес Одағы аталады. БҰҰ Жарғысы халықаралық құқықтың жалпы мақсаттары мен қағидаларын айқындайтын, әскери, экономикалық, әлеуметтік және мәдени салалардағы мемлекетаралық мінез-құлықтың ортақ нормаларын бекітетін, барлық мемлекеттер үшін міндетті халықаралық құжат болып саналады.
БҰҰ-ның мақсаттары мен қағидалары
Негізгі мақсаттар
- Халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
- Халықтар теңдігі қағидасы негізінде ұлттар арасындағы достық қатынастарды дамыту.
- Экономикалық, әлеуметтік, мәдени және гуманитарлық сипаттағы халықаралық проблемаларды шешуге жәрдемдесу.
- Осы мақсаттарға жету жолында мемлекеттердің іс-әрекетін үйлестіретін орталық болу.
Іргелі қағидалар
- Барлық мүшелердің тәуелсіз теңдігі.
- Жарғыдағы міндеттемелерді толық әрі адал орындау.
- Халықаралық дауларды бейбіт құралдармен шешу.
- Басқа мемлекетке қарсы күш қолданудан немесе күш қолданамын деп қоқан-лоқы жасаудан бас тарту.
Бейбітшілікті қолдайтын және БҰҰ Жарғысындағы міндеттемелерді толық орындауға дайын кез келген мемлекет ұйымға мүше бола алады. 1999 жылғы 14 қыркүйектегі дерек бойынша БҰҰ құрамында 188 мемлекет болған.
Қазақстанның БҰҰ-ға қосылуы және тарихи маңызы
Қазақстан Республикасы БҰҰ-ға 1992 жылғы 2 наурызда мүше болды. БҰҰ Бас Ассамблеясының 46-сессиясында Қазақстанды ұйымға қабылдау туралы қарар бірауыздан мақұлданды. Бұл оқиға көпұлтты халқымыз үшін айрықша тарихи мәнге ие болып, халықаралық қоғамдастықтың Қазақстанды тәуелсіз мемлекет ретінде танығанын айқын көрсетті.
Зерттеу мақсаты
Жұмыстың негізгі мақсаты — Қазақстанның БҰҰ аясындағы қызметін ашып көрсету, сондай-ақ еліміздің БҰҰ-ның даму бағдарламаларын іске асырудағы рөлі мен белсенділігін сипаттау.
Негізгі міндеттер
- БҰҰ құрылуына негіз болған тарихи алғышарттарды қарастыру.
- БҰҰ құрылымын ашып көрсету және қызмет бағытын сипаттау.
- Жарғының қабылдануын, Бас Ассамблея өкілеттігін және Бас хатшы институтының ерекшелігін көрсету.
- БҰҰ-ның арнайы мекемелерінің Қазақстандағы қызметіне және бағдарламаларына назар аудару.
- Қазақстанның БҰҰ-дағы қызметінің тарихи маңызды қырларын талдап, сипаттама беру.
Зерттелу деңгейі және дереккөздер
Тарихи деректерге сүйенсек, елімізде БҰҰ қызметіне арналған арнайы ғылыми еңбектер көп емес, алайда ұйым туралы тұжырымдар бірқатар зерттеулерде жалпылама түрде қарастырылған. Қазақстан дипломаты әрі саяси қайраткері Қ. Тоқаевтың еңбектері және халықаралық ынтымақтастық аясындағы қызметі осы бағытта маңызды орын алады. Сондай-ақ бұл мәселелер Ж. О. Құлжабаева және басқа да ғалымдардың еңбектерінде көрініс тапқан.
БҰҰ-ның ХХІ ғасырдағы рөлі: сын-қатерлер және жаңару
Тәуелсіздік жылдарынан бергі кезең ірі оқиғаларға толы болды. БҰҰ бірнеше мәрте сынға ұшырап, оның әлеуеті туралы түрлі пікірлер айтылды. Соған қарамастан, ұйым әлемдік қауымдастықтың бейбіт даму мен халықаралық ынтымақтастыққа деген үмітін білдіретін басты алаңдардың бірі болып қала береді.
Ұйымға және оның Әкімшілік басшысы Кофи Аннанға Нобель Бейбітшілік сыйлығының берілуі — БҰҰ-ның бейбітшілік пен қауіпсіздікті қолдауға бағытталған халықаралық ынтымақтастықты нығайту ісіне қосқан үлесін мойындаудың айқын белгісі.
Мыңжылдық саммиті және жаңа міндеттер
2000 жылы Нью-Йоркте өткен Мыңжылдық саммиті БҰҰ Жарғысының мақсаттары мен қағидаларының өзектілігін тағы да дәлелдеді. Қорытынды декларацияда ХХІ ғасырда БҰҰ халықаралық қатынастарда көпжақты реттеудің маңызды тетігі ретіндегі рөлін сақтауы тиіс екені атап көрсетілді. Жаңа әлемдік тәртіп БҰҰ Жарғысының қағидалары мен халықаралық құқық нормаларына сүйенуі қажет.
Кофи Аннан белгілеген үш басымдық
БҰҰ-ның ХХІ ғасырдағы міндеттеріне арналған баяндамасында Кофи Аннан әлемді болашақта оң өзгерістерге бастайтын үш ірі міндетті атады: мұқтаждықтан құтылу, қорқыныштан арылу және қоршаған табиғатты сақтап қалу. Бұл қағидаларды іске асыру бүкіл халықаралық қоғамдастықтың күш-жігерін біріктіруді талап етеді.
Қазақстанның ұстанымы және БҰҰ мінберіндегі бастамалар
Қазақстан Мыңжылдық декларациясын қолдайтынын білдіріп, бейбітшілікке, ынтымақтастық пен дамуға қатысты ережелерді жүзеге асыруға ниетті екенін растады. Мыңжылдық саммитінде сөйлеген сөзінде ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаев жаһандану үдерісі әлемдік қоғамдастық алдына жаңа міндеттер қойып отырғанын атап өтті. Жаңа қауіп-қатерлер пайда болған жағдайда мемлекеттердің бірлескен әрі уақтылы жауап беруі ерекше маңызға ие.
БҰҰ-ның маңызды міндеттерінің бірі — жаһанданудың оңтайлы сипатын қамтамасыз ету. Жаһандану кең мүмкіндіктерге жол ашқанымен, белгілі бір шығындарды да қатар алып келетіні анық. Пайда мен шығынның теңгерімсіздігі ең алдымен дамушы елдерге және өтпелі экономикасы бар мемлекеттерге кері әсер етеді. Сондықтан осы елдердің қажеттіліктеріне жауап беретін, олардың қатысуымен әзірленіп, іске асырылатын тиімді әрі ауқымды шаралар қажет.
АӨСШК бастамасы
Қазақстан БҰҰ аясында өз егемендігін және халықаралық беделін нығайту үшін жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. 1992 жылы БҰҰ мінберінен Қазақстан Президенті Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңесті (АӨСШК) шақыру бастамасын көтерді. Бұл ұсыныс ұйымның рухына сай келіп, аймақтық қауіпсіздікті нығайтуға бағытталған қадам ретінде бағаланды.
Қазақстанның осындай деңгейге көтерілуі — ел басшылығы мен отандық дипломатияның дәйекті әрі ілгерішіл сыртқы саясатының нәтижесі.
Мәтін соңындағы «Курстық жұмыс 41 бет» деген белгі бастапқы нұсқадағы техникалық ескертпе ретінде берілген және мазмұндық бөлімге жатпайды.