Экономикалық талдау мақсаттарын ЭММ
2.1 Кезектік әдіс
Кезектік әдістің негізі — дәлденген (түзетілген) мағыналардың жалпы белгілерін факторлардың базистік белгілерін нақты көбейткіштерге жүйелі түрде алмастыру арқылы анықтау. Қатар тұрған белгілерді салыстыру фактордың жалпыланған көрсеткішке ықпалын есептеуге мүмкіндік береді, яғни базистік мәннің нақты мәнге ауысуынан туындайтын әсер өлшенеді.
Негізгі идея
Факторлар бірінен соң бірі ауыстырылады; әрбір ауыстырудың нәтижеге қосқан үлесі жеке есептеледі.
2.2 Салыстыру әдісі
Салыстыру әдісі фирманың жұмысын бағалауға, жоспар көрсеткіштерінен ауытқуларды анықтауға, олардың себептерін ашуға және резервтерді айқындауға мүмкіндік береді.
Талдауда қолданылатын салыстырудың негізгі түрлері
- Есеп беру көрсеткіштерін жоспарлы көрсеткіштермен салыстыру
- Жоспар көрсеткіштерін алдыңғы кезең көрсеткіштерімен салыстыру
- Есеп беру көрсеткіштерін алдыңғы кезең көрсеткіштерімен салыстыру
- Күнделікті жұмыс көрсеткіштерін салыстыру
- Өндірістер (бөлімшелер) арасындағы салыстыру
- Орта салалық деректермен салыстыру
- Техникалық деңгей көрсеткіштерін және осы кәсіпорын өнім сапасын туыс кәсіпорындардың көрсеткіштерімен салыстыру
2.3 Факторлық талдау
Факторлық талдау — объектілерді (жүйелерді) зерттеу әдісі. Оның мәні — функцияға немесе нәтижелік белгіге әсер ететін факторлардың ықпал ету дәрежесін анықтау (мысалы, машинаның пайдалы әсер коэффициенті, жалпы шығындар құрылымы, еңбек өнімділігі).
Қолданылу мақсаты
Объектінің (жүйенің) жұмысын жақсарту үшін ұйымдық-техникалық іс-шаралар жоспарын әзірлеу.
2.4 Функционалды-құндық талдау
Функционалды-құндық талдау — объектінің тағайындалуын (бұйымдар, процестер, құрылымдар) зерттеудің жүйелік әдісі. Бұл әдіс объектінің өмірлік циклі бойындағы жиынтық шығындардың бірлігіне шаққандағы пайдалы әсерін арттыруға (қайтарымын өсіруге) бағытталады.
Нәтижеге бағдар
Қызметті сақтай отырып, шығынды қысқарту немесе сол шығынмен пайдалы әсерді күшейту.
2.5 Экономика-математикалық (эконометрикалық) әдістер
Экономика-математикалық әдістер (эконометрикалық тәсілдер) қалыптасқан немесе жоспарланған экономикалық жағдайларда шаруашылық шешімдерін таңдауға көмектеседі және ең тиімді, үйлесімді нұсқаларды негіздеуге мүмкіндік береді.
ЭММ арқылы шешілетін міндеттердің үлгілік тізімі
- Жоспар негізінде өнім өндірісін бағалау
- Шаруашылық бағдарламаны оңтайландыру және оны цехтар, жабдықтар және өнім көлемі (жұмыстар) бойынша бөлу
- Шаруашылық қорларын бөлуді оңтайландыру, материалды пішуді оңтайландыру және нормалардың орындалу кернеулігін (қаталдығын) анықтау
Индекстік әдіс
Индекстік әдіс жеке элементтерін тікелей өлшеу қиын болатын күрделі құбылыстарды зерттегенде қолданылады. Индекстер салыстырмалы көрсеткіш ретінде жоспар тапсырмасының орындалуын бағалауға және құбылыстар мен процестердің динамикасын анықтауға қажет.
Графикалық әдіс
Графикалық әдіс шаруашылық процестерін көрнекі түрде көрсетуге, сондай-ақ бірқатар көрсеткіштерді есептеу мен талдау нәтижелерін рәсімдеуге арналған құрал болып табылады.