Теміржол көлігі
Көлік жүйесі және қауіпсіздік мәдениеті
Адамның өзі қалыптастырған өмір сүру ортасының маңызды бөлігі — көлік жүйесі. Жасымызға немесе мамандығымызға қарамастан, біз күн сайын түрлі көлік түрлерін қолданамыз. Сондықтан көлік — адам өмірінен, тіпті қоғам тіршілігінен бөліп қарауға болмайтын белсенді сала.
Көлік жүйесінің негізгі түрлері
Қазіргі көлік жүйесі екі үлкен санатқа бөлінеді: қоғамдық және жекеменшік. Қоғамдық көлікке теміржол, автокөлік, теңіз, өзен, әуе көлігі және құбыр арқылы тасымалдау жатады.
Теміржол көлігі: жоғары тәуекел аймағы
Қазіргі теміржол жүйесі қауіптілігі жоғары аймақ ретінде белгілі. Жүк пойыздары шамамен 90 км/сағ, ал жолаушы пойыздары 140 км/сағ жылдамдықпен жүре алады. Жолаушы пойызының жалпы салмағы 1000 тоннадан асуы мүмкін, ал жүк пойыздары бұдан бірнеше есе ауыр болады.
Неге пойыз бірден тоқтай алмайды?
Үлкен массаға байланысты пойыздың тежеу жолы бірнеше жүз метрге дейін созылады. Сол себепті теміржол маңында қырағылық ең жоғары деңгейде болуы керек.
Қауіпті жүк факторлары
Пойыздармен тасымалданатын жүктің 3000-нан астам түрі қауіпті химиялық заттарға жатады. Олардың ішінде жанғыш, жарылғыш, уландыратын, ауру тарататын және қоршаған ортаға ірі залал келтіретін заттар кездеседі.
Теміржолда қатаң тыйым салынатын әрекеттер
- Вагон төбесінде, баспалдағында немесе вагондардың арасындағы алаңдарда жүру.
- Қозғалып келе жатқан пойызға міну немесе одан түсу.
- Жүріп келе жатқан пойыздың терезесінен/есігінен еңкею немесе сыртқа шығу.
- Жеңіл жанғыш немесе жарылғыш заттарды алып жүру.
- Платформадан теміржолға секіру.
- Вагонда/тамбурда арнайы орындардан басқа жерде темекі шегу.
- Пойыз өтіп жатқанда платформаның шетіне 2 метрден жақын тұру.
Пойыз құрамасының үстіне шығу, әсіресе электрленген теміржолда, аса қауіпті. Контакт сымдарына 2 метрден жақындаудың өзі адам өміріне қатер төндіреді.
Әуе көлігі: қауіпсіздікті қамтамасыз ету шаралары
Әуе көлігіндегі қауіпсіздік кешенді ұйымдастыру арқылы қамтамасыз етіледі. Негізгі мақсат — жолаушылардың, экипаждың және әуеайлақ инфрақұрылымының қорғалуын күшейту.
Негізгі бағыттар
- Жолаушыларды және қол жүгін тұрақты тексеру.
- Әуе кемелерін арнайы тексеруден өткізу.
- Өткізу және ішкі тәртіп режимін ұйымдастыру, қатаң қадағалау.
- Авиациялық техниканы күзету.
- Төтенше жағдайлардың алдын алу үшін қажетті күштер мен құралдарды дайындау.
- Әуежай және азаматтық авиация объектілерін қоршау, қорғау.
Көпшілікке арналған қала көлігі: ЖКО себептері және алдын алу
Жол-көлік оқиғасы (ЖКО) — көлік құралдарының соқтығысуынан немесе қозғалыс қатысушыларының қауіпсіздік талаптарын бұзуынан туындайтын жағдай. Ол материалдық шығынға, жарақатқа немесе адам өліміне әкелуі мүмкін.
Жиі кездесетін түрлері
- Жүргіншіні қағып кету 47%
- Көліктердің соқтығысуы 22%
- Аударылып қалу 14%
- Басқа түрлері 17%
Жүргізуші кінәсінен болатын себептер
- Жолдың/көшенің оң жиегіне шығып кету.
- Қашықтықты және тоқтау орнын дұрыс бағаламау.
- Маневр тәртібін бұзу, қиылыстан дұрыс өтпеу.
- Кенет бұрылу немесе ойламаған жерден тежеу.
- Қарсы көліктің жарығынан көрмеу (көз шағылуы).
- Ақауы бар көлікпен жолға шығу.
- Шаршаңқылық, денсаулықтың нашарлығы, мас күйінде көлік жүргізу.
Жаяу жүргінші кінәсінен болатын себептер
- Жолды белгіленбеген жерден кесіп өту.
- Жолды өтіп бара жатқан көлікке тым жақын кесіп өту.
- Көліктен жол жақ бетке (қозғалыс жағына) түсіп кету.
- Балалардың ойнап жүріп жолға кенет шығуы.
- Қозғалып келе жатқан көліктен түсуге әрекет жасау.
Жол жағдайына байланысты қауіптер
- Жолдың көлік жүретін бөлігінің жарықтандырылмауы.
- Шұңқырлар, жөндеу жұмыстары және уақытша кедергілер.
Техникалық ақаулар
- Тежеуіш жүйесінің ақауы.
- Руль басқаруының ақауы.
- Дөңгелектердің дұрыс бекітілмеуі.
ЖКО кезіндегі жүргізушінің міндеттері
- 1 Қоршау қою, апат белгісін және қызыл ескерту белгісін орналастыру.
- 2 Жарақат алғандарға алғашқы медициналық көмек көрсету.
- 3 Жол полициясы, жедел жәрдем және қажет болса өрт сөндірушілерді шақыруды ұйымдастыру.
- 4 Жарақат алғандарды емханаға жеткізуге жағдай жасау.
- 5 Өрт болса, оны сөндіруді ұйымдастыру.
- 6 Көлік жүріс бөлігін жауып қалса: апат сызбасын белгілеп, жолды босатуға әрекет ету.
Суға бату қаупі туындаса
Егер автобус немесе басқа көлік суға бату қаупіне ұшыраса, жолаушылар көліктен мүмкіндігінше тез шығуы керек.
- 1 Апаттық шығу терезелерін ашуды ұйымдастыру.
- 2 Абыржу мен үрейдің туындауына жол бермеу.
- 3 Жолаушылардың жағаға шығуын қамтамасыз ету.
- 4 Көліктің батқан орнын белгілеу.
Алғашқы медициналық көмектің рөлі
ЖКО кезінде жарақаттанғандарға алғашқы көмек көрсету өте маңызды. Есептеулер бойынша, жарақат алғандардың едәуір бөлігі уақытында қажетті медициналық көмек алған жағдайда тірі қалуы мүмкін. Өтіп бара жатқан жүргізушілер мен жолаушылар да көмектесуге міндетті, ал негізгі құтқару жұмыстарын арнайы дайындықтан өткен бөлімдер атқарады.
ЖКО-ның алдын алудың ең қарапайым жолы — ережені сақтау
- Автобустың артынан ғана өту.
- Жолға жүгіріп не секіріп шықпау.
- Балаларды көшеден өткенде алдыға жібермеу, қолынан ұстап өту.
- Бағдаршамның қызыл түсінде көшеден өтпеу.
- Көшеден өту үшін жерасты өткелін қолдану.
- Өтерде алдымен сол жаққа қарап, жол ортасына келгенде оң жақты бақылау.
- Аялдамада келе жатқан көлікке арқа беріп тұрмау.
- Тұрған көлік қозғалысты жауып, көрінуді шектесе — жолға жүгіріп шықпау.
- Тротуар болмаса, көлік қозғалысына қарсы бағытта жүру.
- Ересексіз келе жатқан балаға — көшеден өтпек болған адамдармен бірге өткен дұрыс.
Маусымдық және уақыттық тәуекелдер
Қыс кезінде жол апаттары жиілейді: деректер бойынша ЖКО-ның шамамен 60% қыс мезгіліне тиесілі. Аптадағы ең қауіпті күндер — жұма мен сенбі, ал тәулік ішінде — 16:00–20:00 аралығы.
ЖКО куәгерінің (немесе қатысушысының) міндеттері
- Жарақаттанған адамдарды көмексіз қалдырмау.
- Апат орнынан қашу немесе ақпарат беруден жалтару қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін.
- Жол апаты туралы жол полициясына хабарлау.
- Оқиға іздерін (мүмкіндігінше) сақтап қалуға көмектесу.
- Жүргізуші қашса: көліктің нөмірін, түсін, маркасын және жүргізушінің сыртқы белгілерін есте сақтауға тырысу.
Автобус: ең кең таралған жүйе және төтенше жағдай тәртібі
Автобус жүйесі — республика бойынша ең дамыған көлік түрлерінің бірі. Дегенмен жол сапасы, жүргізуші қателігі немесе тәжірибенің аздығы салдарынан апаттар болуы мүмкін. Сондықтан автобуста міндетті түрде алғашқы көмек қобдишасы және өрт сөндіргіш сияқты құрал-жабдықтар болуы қажет.
Автобуста төтенше жағдай туындаса
- Үрей мен абыржудың таралуына жол бермеуге тырысу.
- Жолаушыларды қосалқы терезелер мен люктер арқылы шығаруды ұйымдастыру.
- Апаттық терезенің резеңке тығыздағышын алып, әйнекті итеріп түсіру тәртібін қолдану.
- Зардап шеккендерге медициналық көмек көрсету.
- Жол полициясына хабарлау.
- Қатты тежеу немесе аударылу кезінде ұшып кетпеу үшін берік ұстап, денені қорғаныш қалыпта ұстау.
Троллейбус пен трамвай: электр қауіпсіздігі және өрт
Тоқпен жүретін көліктер экологиялық тұрғыдан тиімді саналады. Алайда оларды пайдаланғанда ерекше сақтық қажет: троллейбус пен трамвайдағы кернеу 600–1200 В дейін жетуі мүмкін.
Электр тоғы корпусқа кетсе
Әр рейс алдында тоқтың «ағып кетуі» тексеріледі. Егер электр тоғы көлік корпусына өткен болса, жүргізуші алдымен тоқты ажыратып, тоқ қабылдағышты электр сымдарынан ажыратуы тиіс. Тек содан кейін ғана жолаушыларды салоннан шығаруға болады. Кейін техникалық көмек шақырылады.
Өрт кезіндегі әрекет
Өрт болғанда жүргізуші үрей тудырмай, жолаушыларды ұйымдасқан түрде сыртқа шығаруға көмектеседі. Салондағы өртті көмірқышқылды өрт сөндіргішпен немесе құммен сөндіреді. Егер өз күшімен сөндіру мүмкін болмаса, өрт сөндіру қызметі шақырылады.
Қорытынды: қауіпсіздік — ортақ жауапкершілік
Көліктің кез келген түрі қауіпсіздік ережелерін сақтауды талап етеді. Ереже — шектеу емес, өмірді қорғаудың тетігі. Жолда да, теміржолда да, әуежайда да тәртіп пен сақтық — апаттың алдын алатын ең сенімді құрал.