Дебиторлық борыштар есебі
Ақша қаражаттарының есебі
Ақша қаражаттары — банктегі және ағымдағы есеп айырысу шоттарындағы, сондай-ақ кассадағы ақшалар. Олар қысқа мерзімді активтер құрамында есепке алынып, активті шоттар ретінде жүргізіледі.
Ақша нысандары
- Қолма-қол ақша (кассадағы қаражат)
- Қолма-қолсыз ақша (банктік шоттардағы қаражат)
Ақша баламалары
Ақша баламалары — ақшаларға ұқсас, бірақ жеке жіктелетін жоғары өтімді активтер.
- Қазыналық вексельдер
- Коммерциялық қағаздар
- Депозиттік сертификаттар
Нормативтік негіз
Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру Қазақстан Республикасының «Төлемдер мен ақша аударымдары туралы» заңнамасына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төлемдік құжаттарды қолдану және қолма-қолсыз төлемдер мен аударымдарды жүзеге асыру ережелерін бекітетін қаулыларына сәйкес жүзеге асырылады.
Ақша қаражаттары ең өтімді активтер қатарына жатады: ақша арқылы кез келген операцияны жедел орындауға және міндеттемелерді уақытылы өтеуге болады.
Ақша қаражаттары бойынша шоттар (1000 тобы)
Ақша қаражаттарының есебі шоттардың үлгілік жоспарындағы 1000 — «Ақша қаражаттары» шоттар тобы арқылы жүргізіледі. Бұл шоттар активтер есебіне жатады.
Шоттар тізімі
Касса операциялары және құжат айналымы
Ұйым кассасына қолма-қол ақшаның түсуі кірістік кассалық ордер (ККО) арқылы рәсімделеді. ККО бухгалтерия қызметкерімен бір данада толтырылады, оған бас бухгалтер (немесе уәкілетті тұлға) және кассир қол қояды. Құжат кассирдің мөрімен куәландырылып, кірістік және шығыстық кассалық құжаттарды тіркеу журналында тіркеледі: ордердің түбіртегі ақша тапсырушыға беріледі, ал негізгі бөлігі кассада қалады.
Ақша беру
Қолма-қол ақшаны беру операциялары шығыстық кассалық ордер (ШКО, № КО-2) немесе төлем тізімдемесі, ақша беру туралы өтініш сияқты құжаттар негізінде жүзеге асырылады. Қажет болған жағдайда фискалдық коды бар бақылау-кассалық аппарат қолданылады.
Кассирдің тексеруі
- Құжаттардағы бас бухгалтер қолының болуы және дұрыстығы
- ШКО бойынша басшы қолының болуы
- Құжаттарды рәсімдеудің толықтығы мен дұрыстығы
- Тіркемелердің бар-жоғы
Талаптардың бірі орындалмаса, кассир құжаттарды бухгалтерияға қайтарады.
Ескерту: ұйымның ақша қаражаттарының қозғалысы шетел валюталық шоттарда жүргізілмейді. Ақшалай қаражаттарды тексеру (түгендеу) жылына кемінде бір рет, сондай-ақ басшының бұйрығымен жоспардан тыс жүргізіледі. Нәтижелері «Ақшалай қаражаттың бар-жоғын түгендеу актісімен» рәсімделеді.
Касса бойынша типтік бухгалтерлік жазбалар
Дебет / Кредит
| Операция мазмұны | Дебет | Кредит |
|---|---|---|
| Студенттен оқу ақысы кассаға қабылданды | 1010 | 1210 |
| Демеушілік, ерікті қайырымдылық және өзге шаралардан қаражат түсті | 1010 | 6160 |
| Жауапты тұлғалардың пайдаланбаған сомасы кассаға қайтарылды | 1010 | 1251 |
| Банктен кассаға ақша келіп түсті (жолдағы ақшаны есепке алу арқылы) | 1010 | 1020 |
| Түгендеу кезінде кассада артық ақша анықталды | 1010 | 6160 |
| Жауапты тұлғаларға ақша берілді | 1251 | 1010 |
| Берушілер мен мердігерлерге кассадан қолма-қол ақша төленді | 3310 | 1010 |
| Қызметкерлерге еңбекақы төленді | 3350 | 1010 |
| Түгендеу кезінде жетіспеушілік анықталды (кінәлі тұлға дәлелденбеген) | 7470 | 1010 |
| Түгендеу кезінде жетіспеушілік анықталды (кінәлі тұлға дәлелденген) | 1253 | 1010 |
Ескерту: бастапқы мәтінде қосымшаларға сілтемелер берілген (№1–28), олар осы материалға енгізілмеді.
Есеп айырысу шоты (1030) бойынша операциялар
Есеп айырысу шоты бойынша операциялар 1030 шотында жүргізіледі. Шоттың дебетінде ай басындағы ақша қалдығы және кезең ішіндегі түсімдер көрсетіледі.
1030 шоты бойынша қозғалысты есепке алуда журнал-ордерлік форма қолданылады: жазбалар №2 журнал-ордерде және №2 ведомоста жүргізіледі. Әр банк құжатына, жасалған уақытына қарамастан, регистрде жеке жол бөлінеді. Журнал-ордер мен ведомостағы жолдар саны тиісті кезеңде банктен алынған құжаттар санына тең болуы тиіс.
Ұйым бұл шотты қызметкерлермен есеп айырысуға, сондай-ақ жабдықтаушылардан негізгі құралдар мен материалдық емес активтерді сатып алу/сату кезінде төлемдерді жүргізуге пайдаланады.
Ағымдағы банктік шот бойынша типтік жазбалар
Дебет / Кредит
| Операция мазмұны | Дебет | Кредит |
|---|---|---|
| Кассадан банк шотына ақша түсті | 1030 | 1010 |
| Алынған аванс | 1030 | 3510 / 4410 |
| Борышкерлерден ақша түсті | 1030 | 1210 / 2110 |
| Займдар түріндегі ақша келіп түсті | 1030 | 3010 / 4010 |
| Аванс аударылды | 1610 / 2910 | 1030 |
| Банктен кассаға ақша алынды | 1010 | 1030 |
| Жалпы және әкімшілік шығындар төленді | 7110 / 7210 | 1030 |
| Салықтар және бюджетке төленетін міндетті төлемдер төленді | 3110 / 3130 | 1030 |
Ескерту: бастапқы мәтінде қосымшаларға сілтемелер берілген (№3, 20, 21), олар осы материалға енгізілмеді.
Қысқа мерзімді дебиторлық берешек есебі
Дебиторлық берешек — сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің ұйым алдында өткізілген тауарлар, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер үшін төлем жасау бойынша міндеттемесі.
Жіктелуі
- Ағымдағы (өтеу мерзімі бір жылға дейін немесе операциялық цикл ішінде)
- Ағымдағы емес (бір жылдан ұзақ)
Кімдер дебитор болады?
Дебиторлар — ұйымға берешегі бар заңды және жеке тұлғалар. Өтелу мерзіміне қарай алынуға тиісті берешек ағымдағы және ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Есептік регистрлер
- №7 журнал-ордер — «Жұмысшылар мен басқа тұлғалардың борышы» шотының кредиті бойынша
- №8 журнал-ордер — ҚҚС, есептелген пайыздар, басқа дебиторлық берешек және берілген аванстар шоттарының кредиті бойынша
- №9 тізімдеме (қосымша) — «Берілген аванстар» шотының дебеті бойынша
- №10 журнал-ордер — күдікті қарыздар резерві және алдағы кезең шығындары шоттарының кредиті бойынша
- №11 журнал-ордер — «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы» және еншілес ұйымдардың дебиторлығы шоттарының кредиті бойынша
Дебиторлық берешек бойынша операциялардың үлгілік жазбалары
Дебет / Кредит
| № | Операция мазмұны | Дебет | Кредит |
|---|---|---|---|
| 1 | Көрсетілген қызмет үшін сатып алушы/тапсырыс беруші берешегі есептелді | 1210 | 6010 |
| 2 | Көрсетілген қызмет бойынша ҚҚС сомасы есептелді | 1210 | 3130 |
| 3 | Іссапар және өзге мақсаттарға қызметкерлерге есеп беруге сома берілді | 1251 | 1010 |
| 4 | Сақтандыру полисін сатып алу үшін банк шотынан төлем жасалды | 1620 | 1030 |
| 5 | Сақтандыру полисін рәсімдеу шығындары есепті кезеңнің тиісті шоттарына жатқызылды | 7110 / 7210 / 8418 | 1620 |
| 6 | Алдағы кезеңнің жал төлемі банк шотынан аванс ретінде алдын ала аударылды | 1620 | 1030 |
| 7 | Есепті кезеңде жал төлемі шығындарға есептен шығарылды | 7110 / 7210 / 8417 | 1620 |
Ескерту: бастапқы мәтінде қосымшаларға сілтемелер берілген (№86–89, 120), олар осы материалға енгізілмеді.
Қорытынды
Ақша қаражаттары мен қысқа мерзімді дебиторлық берешек — ұйымның өтімділігі мен қаржылық тәртібін айқындайтын негізгі көрсеткіштер. Касса және банктік шоттар бойынша құжат айналымын дұрыс ұйымдастыру, регистрлерді толық жүргізу, сондай-ақ тұрақты түгендеу жүргізу ұйымның тәуекелдерін төмендетіп, есептің шынайылығын қамтамасыз етеді.