Қазақша рефераттар

Тарих ғылымы, мектептiң тарих пәнi адамзат тәжiрибесiн, оның басынан кешкен қоғамдар тарихын баяндайтын болғандықтан, ол қоғамның барлық салаларын, қырларын қарастырады

Тарих пен экономиканы оқытудың өзара байланысы

Тарих ғылымы мен мектептегі тарих пәні адамзат тәжірибесін, қоғамдардың қалыптасуы мен даму жолын баяндай отырып, қоғамдық өмірдің барлық саласын қамтиды. Сол салалардың өзегінің бірі — халықтың күнкөрісін қамтамасыз еткен шаруашылық, яғни экономика және оның жетілу, өркендеу тарихы.

Шақпақ тас арқылы тіршілік етуге қажет қарапайым құрал жасаған алғашқы адамдар мен бүгінгі машина жасайтын зауыттарды жүргізіп тұрған мамандардың кәсіби айырмашылығы орасан. Мұндай өзгерістердің бәрі экономикалық дамудың нәтижесі. Сондықтан Қазақстан тарихындағы тарихи-экономикалық материалды оқыту да басқа тарих курстары сияқты білімдік, тәрбиелік және дамытушылық тұрғыдан маңызды.

Негізгі нәтижелер

  • Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыруға көмектеседі.
  • Тарихи дамудың заңдылықтарын түсінуге жетелейді.
  • Еңбектің қоғам дамуындағы рөлін, халық бұқарасының тарихи қызметін ашып көрсетеді.
  • Ежелгі дәуірден бүгінге дейінгі экономикалық өзгерістерді тарихи шындық тұрғысынан түсіндіруге мүмкіндік береді.

Мектеп бағдарламасында экономикалық материалдың берілуі

Мектеп бағдарламалары мен оқулықтарында экономика мәселесі көбіне жеке бөлім ретінде бөлініп берілмейді. Ол белгілі бір дәуірдің қоғамдық дамуын түсіндіретін тақырыптардың құрамында, қоғамның өзге салаларымен қатар баяндалады.

Саяси өмір, Отанды қорғау, мәдени ескерткіштер сияқты тақырыптардағы оқиғалар мен фактілер кейде бір-ақ рет кездесуі мүмкін. Ал экономикалық сипаттағы материал әр кезеңде жиі қайталанып отырады. Сондықтан ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көрсетуге қажетті фактілерді жинақтап, талдау күрделі болғанымен, тарихи-экономикалық материалды жүйелі түрде меңгерту салыстырмалы түрде жеңілірек болады.

Неліктен бұл материал жиі ұшырасады?

Ежелгі дәуірден бастап барлық елдерде адамдар тіршілік ету үшін өнім өндіруге мәжбүр болды. Бұл — күнделікті қажеттілік әрі тарихи заңдылық.

Курстардың қатар оқытылуының артықшылығы

Қазақстан тарихы мен дүние жүзі тарихын қатар оқыту оқушыларға ортақ экономикалық құбылыстарды салыстыруға, байланысын көруге және материалды тиімді меңгеруге жағдай жасайды.

Сынып жоғарылаған сайын тарихи-экономикалық материал кеңейіп, тереңдей түседі. Бұл — қоғамдық дамудың, әсіресе экономикалық өзгерістердің қоғам алға озған сайын күшейе түсетін табиғи үдеріс.

Мұғалімге арналған негізгі міндеттер

  1. 1) Қазақстан тарихын дүние жүзі тарихымен салыстыра оқыту

    Қазақстан тарихындағы тарихи-экономикалық фактілер мен құбылыстарды дүние жүзі тарихында өтілетін ұқсас материалмен байланыстырып отыру қажет. Оқушыларды (әсіресе 8-сыныптан бастап) ұқсастық пен айырмашылықтың себептерін анықтауға белсенді қатыстыру маңызды.

  2. 2) Негізгі тарихи-экономикалық ұғымдарды қалыптастыру

    7-сыныптан бастап тарихи-экономикалық ұғымдарды жүйелі түрде енгізіп, оқушылардың тілдік және түсініктік қорын кеңейту қажет. Мысалы:

    қанау өндіріс тәсілінің ауысуы пайда шығын салық еңбек нарығы жұмыссыздық макроэкономика бәсеке нарықтық жүйе нарық нарықтық экономика қор биржасы құнды қағаз фирма акционерлік қоғам валюта дағдарыс

  3. 3) Әр тарихи кезеңдегі экономикалық өзгерістерді ашып көрсету

    Ежелгі және орта ғасырлар, жаңа заман және қазіргі заман тақырыптарын оқыту барысында сол кезеңдердегі экономикалық өзгерістер мен ерекшеліктерді айқындап, оқушылардың берік әрі толық түсінік қалыптастыруына жағдай жасау қажет.

  4. 4) Тәуелсіз Қазақстан экономикасындағы түбегейлі өзгерістерді түсіндіру

    Тәуелсіз Қазақстан Республикасының экономикасында болған аса маңызды өзгерістерді жан-жақты ашып көрсету керек: олардың себептері, нәтижелері және келешектегі бағыттары түсінікті түрде талдануы тиіс. Сондай-ақ алыс-жақын шетелдермен орнатылған экономикалық байланыстарды нақты тарихи деректерге сүйене отырып түсіндіріп, оның ел үшін беретін пайдасын дәлелді мәліметтермен негіздеу маңызды.

  5. 5) Оқушылардың өздігінен жұмыс істеу дағдыларын дамыту

    Мұғалім өзінің жинақтаған тәжірибесін, әсіресе жоғары сынып оқушыларының өздігінен орындайтын жұмыстарын ұйымдастыру әдістерін тиімді пайдалана отырып, оқушыларды тарихи-экономикалық материалды талдауға, жинақтап қорытынды жасауға және меңгерген теориялық білімін оқу үдерісінде қолдануға үйретуі қажет.

  6. 6) Әр сабақтан тәрбиелік қорытынды шығару

    Тақырып тәрбиелік мәнге ие болғандықтан, әр тарихи-экономикалық материалды өту барысында да, оны аяқтағаннан кейін де оқушыларды белгілі бір тәрбиелік қорытындыға жетелеу керек. Мәселен, 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың алғашқы жартысындағы қиындықтарды толық ашып көрсетіп, оларды болдырмау жолдарын талқылау және оқушылардың пікірін тыңдау орынды. Немесе елдің болашақ экономикалық жоспарларымен таныстыра отырып, «мен де оның орындалуына үлес қосамын» деген азаматтық ұстаным қалыптастыру пайдалы.

Оқулықпен жұмыс: тарихи шындық, іріктеу және адам еңбегіне назар

1990-жылдары жарық көрген тарих оқулықтарында, әсіресе жоғары сыныптарда ХХ ғасырдың 30–80-жылдарын қамтитын тақырыптарда тарихи-экономикалық материалға көбірек орын берілді. Мұғалім бұл материалды сабақта қолдануда да, іріктеуде де шығармашылық танытқаны дұрыс.

Тарихилық ұстанымы

Материалды іріктегенде педагогика теориясындағы тарихилық ұстанымын басшылыққа алып, Кеңес дәуіріндегі Қазақстан экономикасының жетістіктерін тарихи шындық тұрғысынан көрсету қажет.

Статистиканы сұрыптау

Оқулықтағы статистикалық мәліметтерді барынша іріктеп, ең маңыздыларын ғана қолданған жөн. Негізгі назар сандық көрсеткіштерге емес, адамдардың еңбегіне және сол еңбектің нәтижесіне аударылуы тиіс.