Кәсіпорының өндірістік бағдарламасы

Кәсіпорындағы өндірістік бағдарламаны жоспарлау

Өнім өндіру жоспары (өндірістік бағдарлама) кәсіпорынның перспективалық және ағымдық жоспарларының негізгі бөлігі болып саналады. Ол сату көлемі, өнім номенклатурасы мен ассортименті, сапа деңгейі, пайда массасы, рентабельділік, сондай-ақ кәсіпорынның нарықтағы үлесі арқылы айқындалады.

Өндірістік бағдарламаның құрылымы, әдетте, кәсіпорынның нарықты зерттеу бөлімшесі және маркетинг қызметі арқылы қалыптастырылады. Себебі өндіріс жоспары нарық сұранысына, жеткізу шарттарына және бәсекелестік ортаға тікелей тәуелді.

Маркетингтің өндірістік бағдарламаны қалыптастырудағы рөлі

Маркетингтік зерттеулер өндірістік бағдарламаның негізін құрайды және жоспарлау алдында жүйелі түрде жүргізіледі. Маркетингтік шаралар кешені, әдетте, төмендегі бағыттарды қамтиды:

Тұтынушыны зерттеу

Тұтынушылардың қажеттіліктері мен нарықтағы мінез-құлқын талдау.
Нарықтық мүмкіндіктерді талдау

Фирманың нарықтағы әлеуетін, өсу нүктелерін және шектеулерін бағалау.
Өнім/қызметті бағалау

Өндірілетін өнім мен көрсетілетін қызметтің перспективалары және жетілдіру бағыттары.
Өткізу арналары

Қолданылатын өткізу арналары мен өткізу формаларын талдау.
Баға қалыптастыру

Баға саясатының тиімділігін бағалау және түзету.
Нарыққа жылжу

Өнімді нарыққа жылжыту шараларын зерттеу және жоспарлау.
Бәсекелестер және нарықтағы орын

Бәсекелестерді талдау және фирманың нарықтағы орнын тұрақты қадағалау.

Өндірістік бағдарламаны кәсіпорын ішінде құрастыру кезеңдері

1) Номенклатура мен ассортиментті анықтау

Өнімнің ассортименті мен номенклатурасы нақтыланып, жеткізу көлемі натуралдық көрсеткіштерде қарастырылады. Бұл көрсеткіштер, әдетте, жасалған келісімшарттарға сүйене отырып қабылданады.

2) Жеткізу жоспарын жасау

Әрбір тұтынушы бойынша жеткізу жоспары натуралдық көрсеткіштермен құрылады. Жеткізу кестесі тапсырыс берушілермен бекітілген келісімшарттарға сәйкес жасалады.

3) Қалдықтардың өзгерісін есептеу

Жоспарланған кезеңнің басы мен соңындағы өткізілмеген өнім қалдықтарының өзгерісі анықталады. Бұл көрсеткіш өткізу жоспары мен өндіріс көлемін үйлестіруге көмектеседі.

4) Өндіріс көлемін күнтізбелік жоспарлау

Жоспарланған уақыт аралығында (күнтізбелік бөліністе) әр өнімнің өндірістік көлемі есептеледі. Бағдарлама кәсіпорынның негізгі цехтары бойынша жоспарланады.

5) Қуат балансы және бөлімшелер бойынша негіздеу

Өнім көлемі өндірістік қуаттың баланстық есептеулеріне сүйеніп анықталады және учаскелер, цехтар, бөлімшелер мен жалпы кәсіпорын деңгейінде негізделеді. Сонымен қатар тауарлы өнім және өткізілген өнім сияқты бағалық өлшемдер есептеледі.

Өндірістік бағдарлама, әдетте, 3–5 жылға жоспарланады. Бір жылдық жоспар тоқсан және ай бойынша бөлініп, натуралдық, шартты-натуралдық, еңбек және ақшалай көрсеткіштер арқылы есептеледі.

Негізгі ұғымдар: номенклатура, ассортимент және көлем

Өнім номенклатурасы

Шығарылуы жоспарланған дайын өнім атауларының жиынтығы.

Өнім ассортименті

Номенклатура ішіндегі бұйымдардың құрылымы: түрлері, типтері, сорттары, өлшемдері және басқа да жіктелу белгілері.

Өндіріс көлемі

Натуралдық бірліктермен өлшенетін шығарылым мөлшері. Ол тұтыну ерекшеліктеріне және өнімнің техникалық сипаттарына тәуелді.

Өнім көлемін анықтау өндірістік жоспарлаудың өзегін құрайды: өндіріс пен жеткізу міндеттемелерін орындау, ресурстарды бөлу және қуат жүктемесін теңестіру осы көрсеткіштерге сүйенеді. Сонымен қатар жоспардың маңызды бөлігі ретінде өнім сапасын жетілдіру шаралары да қарастырылады.

Өлшемдер жүйесі: натуралдық, шартты-натуралдық, еңбек және ақшалай

Натуралдық өлшемдер

Өндіріс көлемі өнімге тән бірліктермен (дана, тонна, метр және т.б.) көрсетіледі. Бұл өлшем номенклатура мен ассортиментті нақты сипаттауға мүмкіндік береді.

Шартты-натуралдық өлшемдер

Біртектес бұйымдар әртүрлі материалдан жасалып немесе параметрлері бойынша айырмашылыққа ие болған жағдайда қолданылатын салыстырмалы өлшемдер.

Еңбек өлшемдері

Норма-сағат, адам-күн, станок-сағат сияқты көрсеткіштер өндірістік бағдарламаны цехтар бойынша жоспарлауға, жұмыс көлемін, еңбек нормаларын және еңбекақы қорын есептеуге қажет.

Ақшалай өлшемдер

Жалпылаушы көрсеткіштер. Кәсіпорын бойынша өнім шығару мен өткізудің жалпы көлемін, табыстылықты және жоспардың экономикалық нәтижесін бағалауға мүмкіндік береді.

Тауарлы өнім және өткізілген өнім: ақшалай көрсеткіштердің негізі

Тауарлы өнім

Тауарлы өнім — кәсіпорында өндірілген және өткізуге арналған өнім. Ол өндірістік жоспардың негізгі ақшалай көрсеткіші болып табылады және жалпы өнім мен өткізілген өнімді есептеуге база ретінде қолданылады.

Шикізат құнының ескерілуі

Егер тапсырыс беруші шикізатты өзі ұсынып, дайын өнім үшін төлесе, тауарлы өнім құрамына шикізат құны енгізілмейді. Ал егер кәсіпорын шикізатты өзі сатып алып, тапсырыс берушіге өнім өндірсе, онда шикізатқа кеткен шығындар тауарлы өнім құнына кіреді.

Салалық ерекшеліктер

Көптеген салаларда тауарлы өнім «зауыттық әдіспен» анықталады. Кейбір жағдайларда кәсіпорынның өз қажеттілігіне шығарылған ішкі ауыстырулар (ішкі тұтыну) бағалық көрсеткіштерде бөлек ескерілуі мүмкін. Азық-түлік өнеркәсібінде бұл тәсілдің ерекшеліктері жиірек кездеседі.

Баға және есепке алу тәртібі

Дайын өнім бойынша тауарлы өнім жоспарлау кезеңінде кәсіпорынның қолданыстағы бағаларымен есептеледі. Есептілік кезеңінде нақты қалыптасқан бағалар арқылы көрсетіледі, сондай-ақ салыстырмалы талдау үшін сәйкестендірілген (салыстырмалы) бағалар қолданылуы мүмкін. Төлем құжаттарында өнім бағасынан бөлек қосылған құн салығы, акциздер және басқа да міндетті төлемдер жеке көрсетіледі.

Цехтік бағдарламалар және өндіріс ағымының үйлесімі

Кәсіпорынның негізгі цехтарының цехтік бағдарламалары технологиялық процестің өту ретін ескереді: дайындаушы бөлімшелерден өңдеуші цехтарға, одан кейін құрастыру немесе дайын өнім шығаратын цехтарға дейін. Мұндай жүйе цехтардың өнім шығару мерзімдерін өзара келісуге мүмкіндік береді және бұл мерзімдер кәсіпорынның жалпы өндірістік бағдарламасында бекітіледі.

Нәтижесінде өндірістік бағдарлама — нарық сұранысын, келісімшарттық міндеттемелерді, қуат мүмкіндіктерін және экономикалық көрсеткіштерді бір жүйеге біріктіретін басқарушылық құрал.