Қызылқұмда ауылым
Аймақтық шолу
Шардара ауданы — облыстың оңтүстік-батыс бөлігіндегі аумақтық-әкімшілік бірлік. Аудан аумағы 13 мың км², бұл облыс жерінің 11,1%-ын құрайды. Халық саны 70,0 мың адам. Әкімшілік орталығы — Шардара қаласы.
Аумақ және әкімшілік құрылым
Аудан 1969 жылғы қазанда Қызылқұм ауданының негізінде құрылды. Аумағындағы 27 елді мекен бір қалалық және ауылдық округтерге біріктірілген.
Елді мекендер негізінен Қызылқұм магистральды каналы мен Сырдария өзені бойын жағалай орналасады. Бұл ерекшелік өңірдің суармалы егіншілікке бейімділігін айқындайды.
География және ірі жобалар
Аудан жері негізінен Сырдария өзенінің сол жағалауын, Қызылқұм құмының оңтүстік-шығыс бөлігін қамтып, аллювийлік жазықта орналасқан.
Қызылқұм өңіріндегі мыңдаған гектар шөлейт алқаптарды игеру және суландыру арқылы қоныстандыру мақсатында 1958 жылы «Шардара құрылыс» басқармасы құрылды. Кеңес Одағының әр түкпірінен келген комсомол жастар мен білікті мамандар жергілікті кадрлармен бірлесіп еңбек етті.
Шардара бөгені мен СЭС
1967 жылғы 15 қазанда Мемлекеттік комиссия сыйымдылығы 5 млрд 700 млн м³ болатын Шардара бөгені мен су электр станциясы құрылысының аяқталғаны туралы актіге қол қойды.
Қызылқұм магистральды каналы
Сол жылы Сырдария өзенін бойлай ұзындығы 130 км болатын Қызылқұм магистральды каналы іске қосылды. Бұл жоба суармалы егіншіліктің кеңеюіне серпін берді.
Климат, топырақ, өсімдік-жануарлар дүниесі
Климат
- Климаты айқын континенттік.
- Қысы салыстырмалы жұмсақ: қаңтардың орташа температурасы −4…−6°C.
- Жазы ыстық әрі аңызақты: шілденің орташа температурасы 28…29°C.
- Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150–200 мм.
Топырақ және пайдалы қазыналар
Аудан аумағында құрылыс материалдары барланған. Жерінің басым бөлігі құмды болып келеді.
Негізгі топырақ түрлері: сұр, сортаң, ал өзен аңғарларында шалғынды-сазды топырақ таралған.
Өсімдіктер мен жануарлар
Өсімдіктер
Жусан, селеу, сексеуіл, жантақ, жыңғыл, баялыш өседі. Сырдария бойында қамыс, құрақ, тал, жида кең таралған.
Жануарлар
Қасқыр, түлкі, қарсақ, ақбөкен, қарақұйрық және әртүрлі бауырымен жорғалаушылар кездеседі. Өзен бойында қаз, үйрек, қырғауыл мекендейді.
Халық және қоныстану
Аудан тұрғындарының негізгі бөлігі — қазақтар (93,9%), орыстар — 4%. Қалған бөлігі өзбек, әзербайжан, украин және басқа да ұлт өкілдерінен тұрады.
Ауыл халқы
60,7%
Тұрғындардың ауылдық елді мекендерде тұратын үлесі.
Тығыздық
5,4
1 км² жерге шаққандағы адам саны.
Ірі елді мекен
Шардара
Қала халқы — 25,5 мың адам.
Ірі елді мекендер
- Шардара қаласы — 25,5 мың
- Көксу — 6,1 мың
- Шардара — 4,8 мың
- Қоссейіт — 4,5 мың
- Ұзыната — 4,3 мың
- Қазақстан — 4,3 мың
- Целинное — 3,5 мың
Ауыл шаруашылығы және экономика
Кеңес дәуірінде ауданда күріш өсіру, қаракөл қой шаруашылығы, сонымен бірге мақта, сүтті және етті мал шаруашылығы, жылқы, түйе өсіру, көкөніс пен бақша өнімдерін өндіруге маманданған кеңшарлар мен тәжірибелік шаруашылықтар жұмыс істеді. Кейін бірқатар шаруашылық құрылымдары қайта ұйымдастырылып, олардың негізінде өндірістік кооперативтер, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер және 4186 шаруа қожалығы құрылды.
Негізгі көрсеткіштер
Жалпы өнім
67,7%
Ауыл шаруашылығы өнімінің мақта шаруашылығына тиесілі үлесі.
Мақта егістігі
58,8%
Егістік жердің үлесі (30,2 мың гектар).
Қаракөл қойы
23,69%
Қой басындағы қаракөл қойының үлесі.
Негізгі ұйымдар
Ауыл шаруашылығы саласының негізін «Талапты» ӨК, «Қызылқұмда ауылым» ӨК, «НИМПКС» корпорациясының зауыты, «Мырзакент» АҚ, «Игілік» ЖШС және басқа да ұйымдар құрайды.
Әлеуметтік сала: медицина, білім, мәдениет
Денсаулық сақтау
Ауданда 43 мекеме жұмыс істейді: аудандық аурухана, 3 ауылдық аурухана, 9 ауылдық дәрігерлік амбулатория, 9 фельдшерлік-акушерлік пункт, аудандық туберкулезге қарсы диспансер, санитариялық-эпидемиологиялық станция және стоматологиялық емхана.
Білім беру
Білім беру жүйесінде 30 жалпы білім беретін мектеп және 1 кәсіптік-техникалық мектеп қызмет етеді.
Мәдениет және БАҚ
Ауданда 35 кітапхана, 10 мәдениет үйі, клубтар, халық театры, 1 кинотеатр және «Шардара толқындары» ансамблі жұмыс істейді. 1969 жылдан бері аудандық «Өскен өңір» газеті шығады.
Тарихи-мәдени мұра
Аудандағы Ұзыната ауылынан шамамен 8 км жерде орта ғасырдан сақталған құнды сәулет ескерткіштерінің бірі — Ұзыната кесенесі орналасқан.
Шардара ауданы табиғи-географиялық ерекшелігімен, су шаруашылығы инфрақұрылымымен және суармалы егіншілікке негізделген экономикасымен ерекшеленеді. Өңірдің әлеуметтік саласы мен мәдени өмірі де тұрақты дамып келеді.