Қазақша рефераттар

Модульдік оқыту технологиясының тиімділігі

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында оқыту формаларын, әдістерін және технологияларын таңдауда көпнұсқалылық қағидасы айқын көрсетілген. Бұл білім беру ұйымдарындағы мұғалімдерге өзіне оңтайлы тәсілді қолдануға, педагогикалық үдерісті әртүрлі үлгімен құрастыруға мүмкіндік береді.

Қазіргі оқу-тәрбие үдерісінің басты ерекшелігі — баланың тұлғалық дамуына бағытталған жаңа оқу технологияларын ұтымды пайдалану. Білім алу — адам әрекетінің ең маңызды түрлерінің бірі: ол білім мен тәрбиенің негізін қалайды, адамның ішкі мүмкіндігі мен қабілетінің дамуын айқындайды.

Қабілет, бір жағынан, білім, дағды, іскерлікті қалыптастырудағы саналы әрекеттің нәтижесі болса, екінші жағынан, адамның табиғи-генетикалық ерекшеліктерімен тікелей байланысты. Осыған орай білім беруде әрекетті саналы мақсатқа тәуелді үдеріс ретінде түсіну маңызды: мақсатқа жетудің басты шарты — білім беруші мен білім алушының бірлесе әрекет етуі.

Мемлекет деңгейінде де білімнің стратегиялық маңызы айқын. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев ХХІ ғасырда білімді дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық екенін, жоғары технологиялық және ғылымға негізделген өндірістер үшін кадрлық қор қалыптастыру қажет екенін атап өткен. Бұл талаптар білім саласы қызметкерлеріне үлкен жауапкершілік жүктейді, өйткені әр мемлекеттің болашағы мектеп қабырғасында қалыптасады.

Қазіргі білім беру үдерісі: мақсат пен нәтиже

Жаңа парадигманың талабы

Білім парадигмасы мен философиясының өзгеруі оқытуды ақпараттық және компьютерлік технологияларға негіздеп, оның сапасы мен қарқындылығын қамтамасыз етуді талап етеді. Нәтиже тек білім, білік және дағды жүйесімен шектелмейді: қоғам сұранысы — саяси-қоғамдық, коммуникациялық, ақпараттық және өзге де негізгі құзыреттіліктер жиынтығы.

Мектептің міндеті

Мектептің міндеті — оқушылардың жан-жақты танымдық белсенділігін арттыруға жағдай жасап, әр оқушыны жеке тұлға ретінде дамыту. Білім беру үдерісін басқару құрылымы жеке тұлғаның даралығын дамытуға, шығармашылық бастамасын қолдауға және жағымды орта қалыптастыруға бағытталуы тиіс.

Басты тәрбиелік мақсат

Егемен елдің болашағы дарынды, білімді, ізденімпаз жастарға байланысты. Сондықтан мектеп алдындағы басты міндет — өзіндік ой-пікірі бар, белсенді, сапалы біліммен қаруланған азамат қалыптастыру. Бұл мақсатқа жету үшін оқушылардың ойлау қабілетін дамыту, дербестігі мен еркіндігін кеңейту, өз бетінше білім алуға ынтасын арттыру және білімін жаңа жағдайларда қолдана алу біліктілігін қалыптастыру қажет.

Модульдік оқыту: прогрессивті қадам

Білім беру мен тәрбиенің бірлігін сақтай отырып, оқушыға берілетін білімнің үйлесімділігін қамтамасыз ету және әр оқушының ерекшелігін ескеру — педагогикалық үдерістің тиімділігін арттырады. Осы тұрғыдан алғанда оқытудың прогрессивті қадамдарының бірі — модульдік оқыту.

Осыған сәйкес жоба «Модульдік оқыту технологиясы» деп аталады. Оның түпкі бағыты — оқушының танымдық ізденімпаздығын күшейту, өзіндік әрекетін ұйымдастыру және нәтижеге бағытталған оқу үдерісін жобалау.

Жобаның мақсаты

Сабақтарды модульдік оқыту технологиясы негізінде жобалаудың тиімділігін анықтау.

Жобаның міндеттері

  • Модульдік оқыту технологиясының мазмұнымен таныстыру.
  • Модульдік оқыту технологиясының құрылымын айқындау.
  • Тиімділікті көрсететін сабақ үлгісін құрастыру.
  • Технологияның білім сапасына ықпалын талдау.
  • Модульдік тәсіл арқылы сабақты жоспарлаудың маңызын негіздеу.

Негізгі ұғымдар: «модуль» және «технология»

Модуль

Модуль — жоспарланған нәтижеге жету үшін сұрыпталған және дидактикалық өңделген білім, білік, дағды мазмұнының бірлігі әрі оны жүзеге асыруға арналған әдістемелік нұсқауы бар аяқталған оқу ақпараты. С.И. Ожегов пайымдауынша, модуль — белгілі бір тақырып ішіндегі бөліктердің өзара топтастырылған жүйесі.

Технология

«Технология» ұғымы шеберлік мағынасын береді. Оқытуда бұл — оқу-тәрбие үдерісін мақсатқа сай ұйымдастырудың әдістері, тәсілдері, формалары мен мазмұнының өзара байланысқан жүйесі.

Оқу модулінің құрылымы

Оқу модулі, негізінен, үш бөліктен тұрады: кіріспе, сөйлесу және қорытынды. Әр модульдің сағат саны оқу бағдарламасында тақырыпқа немесе тарауға бөлінген уақытқа тәуелді. Зерттеулер 7–12 сағаттық модульдердің тиімді екенін көрсетеді: жалпы сағат санына қарамастан, кіріспе мен қорытындыға әдетте 1–2 сағат беріліп, қалған уақыт сөйлесу бөліміне тиесілі болады.

Неліктен бұл тиімді?

Сөйлесу бөлімінде белсенді және ойын формаларын қолдану оқу материалына қайта оралу санын арттырады: зерттеулерде бұл көрсеткіш 13–24 ретке дейін жететіні айтылады.

1) Кіріспе бөлім

Мұғалім оқушыларды модульдің құрылымымен, мақсат-міндеттерімен таныстырады. Содан кейін 10–20 минут ішінде сызба, кесте сияқты белгілік үлгілерге сүйене отырып негізгі мазмұнды ықшам түрде түсіндіреді. Бұл кезеңде оқушы «нені және не үшін оқимын?» деген сұраққа нақты жауап алуы тиіс.

2) Сөйлесу бөлімі

Оқу материалы қайта жаңғыртылады, қарапайым білік-дағдылар бекітіледі және білім бірнеше рет қолданылып, тереңдетіледі. Үдеріс көбіне 2–6 адамнан шағын топтардағы өзара әрекетке құрылады. Оқушылар тапсырмалардың деңгейін өз мүмкіндігіне қарай таңдай алады; тапсырмаларды міндетті түрде «қарапайымнан күрделіге» ретімен орындау талап етілмейді.

3) Қорытынды бөлім

Бұл бөлім — бақылау. Егер сөйлесу кезеңінде бірін-бірі оқыту, өзара көмек және түрлі дереккөздерді қолдану қолдау тапса, қорытындыда оқушы білімін, білігін және дағдысын ешкімнің көмегінсіз көрсетуі керек. Бақылау формалары пән ерекшелігіне сай таңдалады: тест, бақылау жұмысы, сынақ, зертханалық жұмыс, эксперименттік есеп.

Модульдік технологияның тұлғалық бағыты

Модульдік оқыту технологиясы білімді жай меңгертумен ғана шектелмей, оқушының танымдық қабілеттерін және танымдық үдерістерін (есту, көру, қимыл-қозғалыс жады, ойлау, қабылдау, ынта) арнайы ұйымдастырылған оқу жағдайлары арқылы дамытуға бағытталады. Сонымен бірге қауіпсіздік, қарым-қатынас, ойын, танымдық және шығармашылық қажеттіліктерді қанағаттандыруға, белсенді сөздік қорды (ауызша және жазбаша тіл) байытуға ықпал етеді.

Тиімділігі

  • Материалдың қысқа сызбалар, кестелер арқылы ықшам түсіндірілуі.
  • Диалогтық қарым-қатынасқа сүйенген танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру және сабақ сайынғы бағалау мүмкіндігі.
  • Барлық тақырыптар бойынша жүйелі тест, сынақ жүргізу.

Кездесетін қиындықтар

  • Кейбір оқушылардың ойын толық жеткізе алмауы.
  • Материалды мұғалімнің барынша жеңілдетіп түсіндіруін қалауы.
  • Нақты фактілерге жеткілікті мән бермеуі.
  • Білімді жинақтау мен жүйелеуге дағдыланбауы.

Деңгейлік нәтижелер және бағалау логикасы

Оқу материалын меңгеру деңгейін шартты түрде төрт түрге бөлуге болады. Бұл жіктеу тапсырмаларды саралауға және оқушының өсу траекториясын байқауға мүмкіндік береді.

1) Репродуктивтік деңгей

Жалпыға бірдей стандартты білімге сүйенген тапсырмалар. Негізі — алдыңғы білімді қолдану және оқулықтағы типтік мәселелер.

2) Алгоритмдік деңгей

Мұғалім түсіндірген жаңа ақпаратты пайдалана отырып, белгілі үлгімен орындауға құрылған тапсырмалар.

3) Эвристикалық деңгей

Оқушының өз бетімен ізденуі, қосымша әдебиеттерді қолдануы арқылы шешілетін тапсырмалар. Негізгі рөл — ой белсенділігінде.

4) Шығармашылық деңгей

Оқушының дербес дағдысы мен өзіндік өнімге бағытталған әрекеті; білім сапасының тереңдеуін қамтамасыз етеді.

Жаңа технологиялар және мұғалімнің кәсіби таңдауы

Әлемдік оқу үдерісінің өзегі — жаңа технологиялар. Әр технология өзіндік әдіс-тәсілдерімен ерекшеленеді, ал оны тиімді қолдану мұғалімнің ізденісіне, оқушының қабілеті мен қабылдау деңгейін ескеріп іріктей білуіне тәуелді.

Бүгінгі күн талабына сай нақты әрі терең білім беруде жаңа технологиялар — ұстаздың басты кәсіби тірегі. Модульдік оқыту оқушының белсенді оқу әрекетін ұйымдастырады: ол өз жұмысын жоспарлауға, талдауға және өзін бақылауға үйренеді. Жеке тұлғаға бағытталған технологияларды оқу үдерісіне енгізу және оны озық тәжірибемен сабақтастыра зерттеу — педагогика ғылымының маңызды міндеттерінің бірі.

Қорытынды түйін

Соңғы жылдары оқу-тәрбие үдерісінде тұлғаны дамытуға бағытталған технологияларға мәннің артуы Қазақстанда жүріп жатқан өзгерістерді білім саласында жаңа қырынан қарастыруды қажет етеді. Дәстүрлі оқытуда субъект-субъектілік қатынас толық орныға қоймаған жағдайда, модульдік тәсіл диалог пен өзара әрекетке сүйеніп, оқушының даму мүмкіндігін кеңейтеді.