Пьер Бурьде туралы қазақша реферат
Пьер Бурдье және оның интеллектуалдық бағыты
Пьер Бурдье — 1960-жылдардағы француз ойшылы. Шығармашылық жолының бастапқы кезеңінде марксизм ықпалы байқалғанымен, кейінгі еңбектерінде ол бұл дәстүрді өткір сынға алды. Бурдьенің тұжырымдамасына ерекше әсер еткен бағыттардың бірі — құрылымдандыру (структурализм). Бұл ағым 1960-жылдардағы Францияда кең тарады: Клод Леви-Стросс еңбектерінің арқасында құрылымдық тәсіл антропология арқылы әлеуметтік ғылымдарда ықпалды зерттеу құралына айналды.
Әлеуметтану нысаны: жеке тұлға және әлеуметтік агент
Бурдьенің пікірінше, әлеуметтану адамды тек биологиялық жеке тұлға ретінде ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік агент ретінде де қарастыруы тиіс. Әлеуметтік агенттер белгілі бір кеңістікте нақты орынды иеленеді; бұл орын олардың қоғамдағы ұстанымымен айқындалады.
Орын ұғымы
Агенттің «орны» жазықтық, көлем, кеңістік секілді өлшемдермен сипатталуы мүмкін. Физикалық кеңістік бөліктерінің сыртқы белгілері арқылы анықталса, әлеуметтік кеңістік ұстанымдардың өзара шектесуі мен бірін-бірі жоққа шығару шекаралары арқылы танылады. Осылайша, әлеуметтік ұстанымдардың қатар орналасуы әлеуметтік кеңістіктің құрылымын түзеді.
Әлеуметтік агенттер ғана емес, олардың иеленген заттары да әлеуметтік кеңістікте белгілі бір орынға «орналасады». Оларды сипаттау басқа орындармен салыстырғандағы қатынасына және өзге ұстанымдардан қаншалықты алшақ екеніне тәуелді.
Париж мысалы: кеңістіктегі әлеуметтік оппозициялар
Әлеуметтік кеңістік құрылымын талдауда Бурдьенің Париж туралы ойлары ерекше қызықты. Оның айтуынша, Париж кеңістігі тұрғындардың орналасуымен — орталық, шеткері аймақтар және қала маңы арасындағы айырмашылықтармен — айқын көрінеді. Сонымен бірге тағы бір символдық әрі әлеуметтік тұрғыдан маңызды оппозиция бар: оң жағалау мен сол жағалау арасындағы қарама-қайшылық.
Орталық және шеткері кеңістік
Қаланың орталығы мен шеткері аудандардың айырмашылығы әлеуметтік мүмкіндіктердің, қолжетімді ресурстардың және күнделікті тәжірибенің өзгешелігін көрсетеді.
Оң және сол жағалау
Екі жағалау арасындағы айырмашылық кеңістіктің жай географиясы ғана емес, мәдени және әлеуметтік ұстанымдардың да қарсы қойылуы ретінде ұғынылады.
Әлеуметтік кеңістік, өрістер және капитал
Бурдье үшін әлеуметтік кеңістік — абстрактілі кеңістік. Ол экономикалық, интеллектуалдық және өзге де көптеген «өрістердің» ұштасуынан құралады. Бұл кеңістіктің ішкі құрылымы капиталдың жекелеген түрлерінің (мысалы, экономикалық немесе мәдени капиталдың) қоғамда қалай бөлінетініне тәуелді.
Габитус: кеңістікті әлеуметтік пайдалану
Осы тұрғыдан алғанда, Бурдьенің пайымдауынша, габитус (habitus) адамның өмір сүру ортасын әлеуметтік тұрғыдан пайдалану арқылы өмір сүру кеңістігін қалыптастырады. Яғни кеңістік адамға сырттан ғана берілмейді; ол күнделікті тәжірибе, дағды, талғам және таңдаулар арқылы әлеуметтік мағынаға ие болады.
«Практикалық мән» және объективизмге сын
Пьер Бурдье «Практикалық мән» еңбегінде теориялық ақылға сын айтып, құрылым, габитус және практика мәселелерін талдайды. Ол объективизмді әлеуметтік ортаны әрекетке қатысы жоқ бақылаушыға ұсынылатын «спектакль» ретінде түсіндіретін тәсіл ретінде сипаттайды.
Бақылаушының шектеуі
Бурдьенің сынына сай, объективистік бақылаушы өз ұстанымының принциптерін зерттеу нысанына енгізе отырып, өзін тек ақпарат жинаушы және танушы ретінде ғана ұстайды. Нәтижесінде, әлеуметтік әлемдегі нақты әрекеттестік күрделілігі еленбей, барлық қатынас символдық алмасуға ғана телінуі мүмкін.