Адам баласының рухани тарихында қолы жеткен зор игілігі - сәлемдесу
Сәлемнің мәні
«Сәлем» сөзі араб тіліндегі «ассалам» (тыныштық, бейбітшілік) ұғымымен байланысты. Қазақ тілінде ол фонетикалық өзгеріске ұшырап, бүгінгі қалыптасқан түріне келген.
Сәлемдесу — алғаш рет немесе араға белгілі бір уақыт салып кездескен таныс та, бейтаныс та адамдардың дәстүрлі сөз, ишара немесе дене қимылы арқылы бір-біріне жақындық ниетін, ілтипатын білдіріп, жылы шырай танытуы. Сондықтан да «Сәлем — сөздің басы» деп бекер айтылмайды.
Қысқа анықтама
Сәлемдесу — адамаралық қарым-қатынастың алғашқы қадамы; ықылас, құрмет және бейбіт ниеттің белгісі.
Сәлемдесу — әдептің өзегі
Тегінде, әдеп пен адамшылық амандасудан басталады. Адам баласының рухани тарихында қолы жеткен зор игіліктердің бірі — сәлемдесу мәдениеті. Оның құдіреті адамзат әдебінің қалыптасуына ықпал етіп, адамдардың бір-біріне жылы мейір мен кең пейіл көрсетуіне жол ашуында.
Адамдар әрдайым тыныш-бейбіт өмірді, басы аман, бауыры бүтін күйде тату-тәтті тіршілікті аңсайды. Сол татулықтың алғашқы іргетасын көбіне қарапайым ғана, бірақ мағыналы амандасу қалайды.
Қоғамдық маңызы
Сәлемдесу адамдарды жақындастырып, өзара сыйластық пен достықты нығайтады.
Тәрбиелік маңызы
Бала жастайынан сәлем беруді үйренсе, ол әдептілікке, кішіпейілділікке және дұрыс сөйлеу мәдениетіне бейімделеді.
Балаларға қалай үйретеміз?
Бүлдіршіндерге ең алдымен үлкенге сәлем беру әдебін үйрету қажет. Баланы таңертең ұйқыдан тұрған соң беті-қолын жуып келіп, ата-анасына, отбасы мүшелеріне және үйге келген қонақтарға сәлем беруге дағдыландырған жөн.
Сондай-ақ, әр күнгі іс-қимылдың таңертеңгі сәлемнен, жақсы лебіз бен ықыластан басталатынын балаға түсіндіру маңызды.
Үйде қалыптастыратын қарапайым әдеттер
- Оянғаннан кейін: жуыну → отбасыға сәлем беру.
- Қонақ келгенде: орнынан тұрып, көзбен байланыс жасап амандасу.
- Сөзді анық айтуға, дауысты жұмсақ ұстауға дағдыландыру.
Сәлемдесу түрлері және мағынасы
Бүгінде сәлемдесудің түрлері көп. Дегенмен балаға ең қажет, күнделікті өмірде жиі қолданылатын үлгілерін үйреткен дұрыс. Мысалы, «Сәлеметсіз бе?» және «Ассалаумағалейкум» деген амандасу түрлері қолайлы.
«Сәлеметсіз бе?»
Ресми әрі сыпайы сәлемдесу. Ересектерге, таныс емес адамдарға және қоғамдық ортада қолдануға ыңғайлы.
«Ассалаумағалейкум»
Араб тілінен енген сөз. Мағынасы — «Сізге тыныштық тілеймін».
Маңызды ескерту
Балаға амандасуды жай ғана «міндеттен құтылу» сияқты салқын, тоң-торыс қалыпта айту ізеттілік емес екенін түсіндірген дұрыс. Ондай сәлем керісінше адамның көңіліне қаяу түсіруі мүмкін.
Ең басты шарт — жылы шырай
Сәлемдесудің әдеп ретіндегі ең басты шарты — жылы шырай. Мұнда сәлем беруші мен сәлем алушының қас-қабақ, бет-жүз құбылысы және дауысы маңызды рөл атқарады.
Осылардың бәрін балаға үйрету — оның қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырудың бір жолы. Дұрыс амандаса білу дұрыс сөйлеуге, сөз әдебін орнықтыруға көп көмегін тигізеді. Осындай тәлім-тәрбие арқылы балалар анық сөйлеп, айналасына құрметпен қарауды үйренеді.
Түйін
Жылы сәлем — күннің ғана емес, қатынастың да сәтті басталуы. Ол татулыққа жол ашады, мінезді тәрбиелейді, сөз мәдениетін қалыптастырады.