Азаматтарға республикалық бюджеттің есебінен орындалатын тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі

Экономиканы дамытуға жұмсалатын шығыстардың мәні

Экономиканы дамытуға жұмсалатын шығыстар — өндіріс көлемінің тұрақты өсуін қамтамасыз етуге және оның тиімділігін арттыру үшін қажетті жағдайларды қалыптастыруға бағытталатын ақша қаражаттары. Бұл шығыстар экономиканың ұлғаймалы ұдайы өндірісін қолдап, инфрақұрылымды күшейтуге, өндірісті жаңартуға және ресурстардың тұрақты айналымын сақтауға қызмет етеді.

Негізгі бағыттар

Күрделі жұмсалымдар

Негізгі капиталды ұдайы жаңғыртуға бағытталған инвестициялар.
Негізгі капиталды жөндеу

Тозған және сапалық ескірген активтерді ішінара қалпына келтіру.
Айналым қаражаттарының өсімі

Өндірістің үздіксіздігін сақтау үшін қажет айналым ресурстарын ұлғайту.
Материалдық және қаржылық резервтер

Тәуекелдер мен іркілістерді жабуға арналған қорлар.
Арнаулы қорлар және мақсатты қаржыландыру

Белгілі бір бағдарламалар мен міндеттерге бағытталатын қаражаттар.

Күрделі жұмсалымдар: экономиканы жаңғыртудың өзегі

Экономикаға жұмсалатын шығыстардың ішінде негізгі орын күрделі жұмсалымдарға тиесілі. Олар ұлттық шаруашылықтың барлық салаларындағы негізгі капиталды ұдайы жаңғыртуға бағытталған материалдық, еңбек және ақша ресурстарының жиынтығын білдіреді.

Күрделі жұмсалымдардың құрамы

1) Құрылыс-монтаж жұмыстары

Өндірістік және инфрақұрылымдық объектілерді салу мен монтаждау шығындары.
2) Жабдық, сайман, аспап сатып алу

Өндірістік қуатты арттыруға және технологияны жаңартуға арналған сатып алулар.
3) Өзге күрделі жұмыстар мен шығындар

Жобалау-іздестіру, геологиялық барлау және бұрғылау, жер учаскелерін бөлу, қоныс аудару және өзге де ілеспе шығындар.
4) Кадрларды даярлау

Жаңа салынып жатқан кәсіпорындар үшін мамандарды дайындау шығындары.

Қаржыландыру көздері

Шаруашылық субъектілерінің меншікті қаражаттары

Бұл үлес артып келеді: кәсіпорындар техникамен қайта жарақтандыру және қайта құруға, ұлғаймалы жаңғыртуға толық жауапкершілік алады.

Банктердің ұзақ мерзімді кредиттері

Инвестициялық жобалардың ұзақ циклін қаржыландыруға мүмкіндік береді.

Халықтың жинақ ақшасы

Негізінен тұрғын үй құрылысына бағытталады.

Бюджеттен қаржы бөлу

Көбіне мемлекеттік маңызы бар ірі өндірістік құрылыстарды және әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін қаржыландыруға пайдаланылады.

Жөндеу шығыстары және айналым қаражаттарының өсімі

Негізгі капиталды жөндеу

Жөндеу шығыстары табиғи тозған және сапалық ескірген негізгі капиталды ішінара қалпына келтіруге, сондай-ақ оның жұмысқа қабілеттілігін сақтауға бағытталады. Бұл шығыстар арнайы жөндеу қоры есебінен жүзеге асырылады.

Жөндеу қоры кәсіпорындар мен ұйымдар өнімдерінің (жұмыстардың, қызметтердің) өзіндік құнына белгіленген нормативтер бойынша қосу арқылы қалыптастырылады.

Айналым қаражаттарының өсімі

Айналым қаражаттарының өсімі, әдетте, кәсіпорындардың меншікті немесе оларға теңестірілген қаражаттары есебінен қаржыландырылады. Қаражат жеткіліксіз болған жағдайда жаңа кәсіпорындар үшін бюджеттен қаржы бөлінуі немесе кейін қайтарылатын кредит берілуі мүмкін.

Сонымен қатар меншікті айналым қаражаттарының тапшылығын жабуға мақсатты қаржыландыру қаражаттары да бағытталуы ықтимал.

Резервтер: тұрақтылық пен тәуекелді басқарудың құралы

Резервтер жасауға жұмсалатын шығындар қаражаттардың үздіксіз ауыспалы айналымын, ұлғаймалы ұдайы өндірістің толық циклін және шаруашылық үйлесімдерінің сақталуын қамтамасыз етудің маңызды шарты болып табылады. Олар сондай-ақ дүлей апаттардан және күтпеген шығындардан келген залалды өтеуге мүмкіндік береді.

Қаржы резервтері

Қаржы резервтері ақша ресурстарын оңтайландыруға және кәсіпорын қызметі барысында туындайтын уақытша қаржылық қиындықтарды еңсеруге көмектеседі. Резервтік капитал шаруашылық жүргізудің әртүрлі деңгейлерінде қалыптастырылады.

Мемлекеттік резервтер

Мемлекеттік резервтер — мемлекет қалыптастыратын шикізат, материалдар, отын, машиналар мен жабдықтардың жекелеген түрлері, астық, азық-түлік тауарлары және қорғаныс мұқтаждарына арналған маңызды өнім түрлерінің босалқы қорлары.

Бұл резервтер үнемі қалпына келтіріліп, толықтырылып отыратын айрықша орталықтандырылған қор болып саналады және мемлекеттік бюджет қаражаттары есебінен жасалады.

Әлеуметтік-мәдени шараларды қаржыландыру

Мемлекеттік шығыстардың маңызды бағыты — әлеуметтік-мәдени шараларды қаржыландыру. Бұл бағыт оқу-ағарту, ақпараттық қызметтер (баспасөз, радио және теледидар), мәдениет пен өнер, денсаулық сақтау, дене шынықтыру мен спорт, мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру және әлеуметтік көмек сияқты салаларды қамтиды.

Ірілендірілген жіктелім

1) Білім беру

Кадрларды даярлау және қайта даярлау.

2) Мәдениет және БАҚ

Өнер, спорт, бұқаралық ақпарат құралдары.

3) Денсаулық сақтау

Кепілдендірілген және қосымша қызметтер.

4) Әлеуметтік қолдау

Әлеуметтік сақтандыру және көмек.

Нарықтық қатынастар жағдайындағы өзгерістер

Нарықтық қатынастар жағдайында әлеуметтік-мәдени шараларды бұрынғыдай қоғамдық тұтыну қорлары есебінен толық қаржыландырудан біртіндеп бас тарту үрдісі байқалды. Тұтыну мөлшері еңбек салымына және адамның қабілеттеріне тәуелді бола бастайды; жеке табыстардың рөлі артады, ал орталықтандырылмаған қорлар көбейеді.

Соңғы жылдары әлеуметтік саланы қаржыландыруда жаңа қағидаттар енгізілді: бірқатар мекемелер ішінара шаруашылық есеп негіздеріне және сақтандыру қағидаттарына көшуде. Білім беруде — ақылы оқыту қызметтері кеңейеді, денсаулық сақтауда — ақылы медициналық қызметтер дамиды.

Білім беруді қаржыландыру: кепілдендірілген деңгей және қосымша көздер

Білім беруге жұмсалатын шығыстар мектепке дейінгі ұйымдардан бастап жоғары білім беру мен кадрлардың біліктілігін арттыруға дейінгі кең ауқымды қамтиды. Мемлекет кепілдендіретін деңгей шегінде шығыстар бюджет ресурстары есебінен жабылады.

Қаржыландырудың негізгі қағидаты

Білім беру мекемелері оқушыға шаққандағы мемлекеттік нормативтерге сәйкес қаржыландырылады. Қызметкерлер мен өндірістегі кадрларды даярлау және біліктілігін арттыру шығыстары өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өзіндік құнына енгізіледі.

Бюджеттен тыс ресурстар және жаңа механизмдер

Бюджеттен тыс қаражаттар

Білім беру мекемелері ақылы оқыту қызметтері есебінен, сондай-ақ валюталық ресурстарды қоса алғанда, түрлі көздерден қаражат тарта алады. Қосымша қолдауды кәсіпорындар мен ұйымдар демеушілік арқылы көрсетуі мүмкін.

Гранттар мен кредиттер

«Білім туралы» заңға сәйкес жоғары білім беруді қаржыландыруда гранттық және кредиттік тетіктер қолданылады: грант кезінде қаражат мемлекеттік бюджеттен өтеусіз бөлінеді, ал кредит кезінде студентке келісімшарт негізінде коммерциялық банк арқылы ұзақ мерзімді қарыз беріледі.

Мәдениет, өнер және бұқаралық ақпарат құралдары

Мәдениет пен өнерді қаржыландыру

Мәдениет пен өнерді қаржыландыру кітапханалар, клубтар, мәдениет үйлері, мұражайлар мен көрмелер, театрлар, филармониялар, шығармашылық ұйымдар, ансамбльдер және киностудияларды ұстауды қамтиды. Қаржыландыру көздері ретінде бюджет, сондай-ақ кәсіпорындар мен қоғамдық ұйымдардың қаражаттары пайдаланылады.

Театрлар мен цирктер сияқты бірқатар мекемелер шаруашылық есепте болуы мүмкін; мұндай жағдайда меншікті табыстармен жабылмайтын шығыстар көлемінде бюджеттен демеу қаржы белгіленеді.

Бұқаралық ақпарат құралдары

Бұқаралық ақпарат құралдарын ұстауға жұмсалатын шығыстар мемлекет құрылтайшысы болып табылатын мемлекеттік радио хабарын тарату, теледидар, баспа ұйымдары және газет-журналдарды қаржыландыруға бағытталады.

Денсаулық сақтау: кепілдендірілген тегін көмек және қаржыландыру көздері

Медициналық қызметтердің бір бөлігі бұрыннан ақылы негізде көрсетіліп келеді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 27 қаңтардағы №135 қаулысына сәйкес тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі белгіленген.

Республикалық бюджет есебінен көрсетілетін көмек

Мамандандырылған медициналық көмек

Ұйымдардың жолдамасы бойынша ересектер мен балаларға (оның ішінде оңалту көмегі): хирургиялық, нейрохирургиялық, уронефрологиялық, психиатриялық, онкологиялық және радиологиялық, тері-венерологиялық, офтальмологиялық, кардиологиялық, акушерлік-гинекологиялық, сондай-ақ зиянды және қауіпті өндірістік факторларға байланысты аурулар, туберкулез, лепра жағдайларында.
ВИЧ-инфекциясы

ВИЧ-инфекциясын жұқтырған адамдарға медициналық көмек көрсету.
Шұғыл және төтенше жағдайлар

Шұғыл немесе төтенше жағдайларда пайда болған аурулар кезінде медициналық көмек.
Сот-медициналық сараптама

Сараптама жүргізуге арналған шығыстар.

Жергілікті бюджет есебінен көрсетілетін көмек

Алғашқы және амбулаториялық көмек

Алғашқы медициналық-санитарлық көмек.
Жолдама бойынша консультациялық-диагностикалық көмек.
18 жасқа дейінгі балаларға, жүкті әйелдерге және тісі қатты ауырған науқастарға стоматологиялық көмек (ортодонтиядан басқа).
18 жасқа дейінгі балаларға физиотерапиялық көмек.

Жедел және стационарлық көмек

Жедел және шұғыл жәрдем.
Жолдама бойынша ересектер мен балаларға стационарлық көмек (оның ішінде оңалту): онкология, психоневрология, инфекциялар, офтальмология, хирургия, нейрохирургия, ортопедия, уронефрология, терапия, травматология, тері-венерология, жүктілік пен гинекологиялық аурулар, алкоголизм және нашақорлық, туберкулез, қант диабеті, тыныс жолдары мен өкпе аурулары бойынша жоспарлы көмек.
Төтенше жағдайларда пайда болған аурулар кезіндегі көмек.
ВИЧ-инфекциясы бар адамдарға көмек.

Қаржыландыру көздері және қаражатты пайдалану

Көздері

Республикалық және жергілікті бюджет қаражаттары (ұзақ мерзімді экономикалық нормативтер бойынша).
Шаруашылық субъектілері кірістерінен аударымдар, мақсатты субсидиялар.
Халықаралық ұйымдардың арнаулы бағдарламалар бойынша қаражаттары.
Республикалық және жергілікті валюта қорларынан бөлінетін валюталық қаржы.
Ақылы қызметтерден және шаруашылық қызметтің өзге түрлерінен түсетін медициналық ұйымдардың кірістері.
Ұйымдар мен азаматтардың (оның ішінде шетелдік) қайырымдылық салымдары.

Бағыттары

Азаматтарға медициналық көмек көрсету.
Мақсатты кешенді бағдарламаларды іске асыру.
Материалдық-техникалық базаны дамыту.
Емдеу-профилактикалық және санитарлық-эпидемиологиялық мекемелерді ұстау.
Медициналық кадрларды даярлау және біліктілігін арттыру.
Медициналық ғылымды дамыту және нәтижелерін енгізу.
Жұқпалы аурулар эпидемияларын жою.

Әскери қызметшілерге және тиісті күш құрылымдарының қызметкерлеріне заңда белгіленген тәртіппен тегін медициналық көмек көрсетіледі. Қалған қызметтер ақылы негізде ұсынылуы мүмкін, бұл нарықтық медициналық қызметтердің дамуына ықпал етеді.

Дене шынықтыру және спортты қаржыландыру

Дене шынықтыру мен спортқа жұмсалатын шығыстар бірнеше көзден қалыптасады: мемлекеттік бюджет қаражаттары, кәсіподақ ұйымдарының ресурстары, шаруашылық жүргізуші субъектілердің кірістері, спорт қоғамдарының меншікті қаражаттары және демеушілік қолдау.

Бюджеттік қаржыландыру

Стадиондар мен өзге спорт ғимараттарына арналған күрделі жұмсалымдар, спорт ұйымдарының аппаратын ұстау, оқу-жаттығу жиындары мен жарыстарды өткізуге бөлінетін қаражаттар көбіне мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылады.

Ұйымдық қолдау

Кәсіподақ ұйымдары мен шаруашылық субъектілері спорттық инфрақұрылым мен бағдарламаларды қолдауға өз кірістерінен қаражат бөлуі мүмкін.

Демеушілік

Шығыстардың белгілі бір бөлігін ұйымдар демеушілік ретінде өтейді; бұл көбіне жарнамалық және имидждік мақсаттармен ұштасады.