Аппалач тауы және Ньюфаундленд аралы туралы қазақша реферат
Ньюфаундленд аралы: орналасуы, жер бедері және климаты
Ньюфаундленд аралының аумағы шамамен 111 мың км². Ол материктен солтүстікте жіңішке Белл-Айл бұғазы арқылы, ал оңтүстік-батыста едәуір кең Кабота бұғазы арқылы бөлініп жатыр. Ньюфаундленд — материктен бөлінген арал, әрі ол өте кең материктік таяз қайраң үстінде орналасқан.
Географиялық ерекшеліктері
Таяз қайраң бедерінен өзен аңғарларының іздері айқын байқалады. Бұл аумақтардың салыстырмалы түрде жақын геологиялық кезеңде мұхит суымен басылғанын көрсетеді.
Ньюфаундленд маңында теңіз түбінің көтеріңкі бөліктері — банкалар кең таралған. Солардың ең белгілісі аралдың оңтүстік-шығысында орналасқан Үлкен Ньюфаундленд банкасы. Ол басқа банкалармен бірге есептегенде шамамен аралдың өзімен шамалас аумақты алып жатады.
Жер бедері және таулы бөлігі
Аралдың басым бөлігі биіктігі 400–600 м болатын дөңес үстірттен тұрады. Ньюфаундленд Аппалач тау жүйесінің бір бөлігі ретінде байырғы кристалды жыныстардан құралған. Ең биік бөлігі — Лонг-Рейндж жотасы; оның биіктігі 800 м-ге дейін жетеді.
Климаты
Жазы қысқа, салқын әрі жаңбырлы. Шілдедегі орташа температура солтүстікте +10°C-тан, оңтүстікте +17°C-қа дейін өзгереді. Қысы аязды: қаңтардағы орташа температура солтүстікте −12°C-тан оңтүстікте −3°C-қа дейін. Қыс мезгілінде қар қалың түседі.
Жылдық жауын-шашын мөлшері 750 мм-ден 1300 мм-ге дейін жетеді.
Аппалач таулары: созылымы, құрылымы және табиғи жағдайы
Эпиплатформалық Аппалач тау жүйесі Канада мен Америка Құрама Штаттары аумағында солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2000 км-ге созылады. Негізгі бөлігі қоңыржай белдеудің оңтүстік жартысын кесіп өтіп, оңтүстікке қарай субтропиктік аймаққа енеді.
Аймақтық жіктелуі және геологиялық негізі
Солтүстік Аппалач жүйесі Әулие Лаврентий шығанағына барып тіреледі, ал жоталардың бір бөлігі Гаспе және Жаңа Шотландия түбектеріне ұласады. Солтүстік Аппалач пен Адирондак таулары кристалды және метаморфтық жыныстардан тұрады.
Оңтүстік Аппалачта тау түзілу процестері төменгі палеозойда ғана емес, жоғары палеозойда да жүрген. Батыс шетінде Аппалач таулары биіктігі 1000 м және одан жоғары болатын Аппалач үстіртімен шектеседі.
Климаттық жағдайы
Аппалач таулары қоңыржай және субтропиктік белдеулерде орналасқан. Таулар Атлант мұхитынан келетін ауа ағыстарына белгілі бір дәрежеде тосқауыл болғандықтан, ауаның континенттік сипаты күшейеді. Сонымен бірге Мексика шығанағынан келетін жазғы муссонның әсері де маңызды.
- Қаңтар: солтүстікте −10°C, оңтүстікте +4°C шамасында.
- Шілде: солтүстікте +18°C, оңтүстікте +25°C-қа дейін.
Жылдық мөлшері 1000–2300 мм. Ауа райы жиі құбылады: температура күрт ауысып, жыл бойы ылғал мол түседі.
Биіктік белдеулік, өсімдік және топырақ
Аппалач тауларына биіктік белдеуліктің екі негізгі спектрі тән: орманды-тундралы континенттік және орманды-шалғынды континенттік. Таулардың салыстырмалы аласа болуына байланысты аумақтың негізгі бөлігі орман белдеуінде жатыр, әрі аралас ормандар басым.
700–1000 м биіктікте жалпақ жапырақты ормандарға қылқан жапырақтылар араласады.
Тауда күлгін және орманның қоңыр топырақтары басым.
Аңғар табандарында құнарлы карбонатты топырақтар дамыған.
Пайдалы қазбалар
Аппалач таулары пайдалы қазбалардың сан алуан кен орындарымен танымал. Мұнда тас көмір, мұнай, темір, күміс, кобальт және басқа да кен түрлері өндіріледі.