Экономикалық өсудің қазіргі жаңа көзқарастарының сипаты туралы қазақша реферат
Экономикалық өсудің қазіргі жаңа көзқарастары
Ұзақ мерзімді экономикалық өсудің себептерін түсіндіруде неоклассикалық талдаудың әлсіз тұстары дәстүрлі теорияға қанағаттанбаушылық туғызды. Классикалық түсіндірулердің бір бөлігі экономикада ұзақ уақыт көкжиегінде өсудің айқын ішкі көздері жоқ деген ұстанымға сүйенді.
Мұндай тәсілде талдау көбіне капитал мен еңбек ресурстарының арақатынасы уақыт өте келе тепе-теңдікке келетінін көрсетуге бағытталады. Нәтижесінде, сыртқы шоктар мен техникалық прогресс болмаса, кез келген экономика өсім әлеуетінен айырылып, нөлдік өсімге жақындайды деген қорытындыға келу қаупі бар.
Неоклассикалық көзқарастың негізгі шектеулері
Халықтың жан басына шаққандағы ЖҰӨ-нің өсуі көбіне технологияның өзгеруінен туындайтын уақытша құбылыс ретінде түсіндірілді. Алайда бұл түсіндіру әлем экономикасының әртүрлі бөліктеріндегі ұзақ мерзімді өсім феноменін толық қамти алмады.
Мәселе
Техникалық прогрестің себептері модель ішінде көрінбейді: ол экономикалық субъектілердің шешімдеріне тәуелсіз, сырттан берілген фактор ретінде қалады.
Салдар
Елдер арасындағы ұзақ мерзімді өсім айырмашылықтарын, әсіресе дамушы экономикалардың тұрақты стагнациясын, бір ғана жинақталу логикасымен түсіндіру қиындайды.
1980–1990 жылдар: күмәннің күшеюі
Дәстүрлі неоклассикалық модельге көңіл толмаушылық 1980–1990 жылдары айқын күшейді. Бұл кезеңде елдер арасындағы өсім қарқынының айырмашылықтары тереңдеп, қарыз дағдарысы көптеген экономикалардың даму траекториясына ауыр әсер етті.
Дәстүрлі теория бұл құбылыстарға қанағаттанарлық жауап беруде әлсіз болды. Әсіресе, техникалық прогресті түсіндіру механизмі экономикалық саясат пен шешім қабылдаудың рөлін жеткілікті ашып көрсете алмады.
Капитал ағымдары және саясаттың күтілген нәтижесі
Неоклассикалық логика бойынша капитал тапшылығы бар үшінші әлем елдерінде инвестициялардың рентабельділігі жоғары болуы тиіс. Осы ұстанымға сүйене отырып, үлкен сыртқы қарызы бар мемлекеттер үшін Әлемдік Банк пен Халықаралық валюта қоры еркін нарық қағидаларын күшейтуге және инвестициялардың өсуіне бағытталған саясатты қолдады.
Күтілім мен шындық арасындағы алшақтық
Күтілген нәтиже
Инвестициялардың артуы өмір сүру деңгейін көтеріп, еңбек өнімділігінің өсуін жеделдетуі керек еді.
Бақыланған нәтиже
Көптеген дамушы елдер, сыртқы сауда мен ішкі нарықтың ырықтандырылуына қарамастан, стагнациядан шыға алмады; жаңа шетелдік инвестицияны кең көлемде тарта алмады әрі капиталдың сыртқа ағуын толық тежей алмады.
Кедей елдерден бай елдерге капиталдың ағуы — күтілген «табиғи» бағытқа кері құбылыс — экономикалық өсуді түсіндіретін жаңа теориялық құралдарды қажет етті.
Жаңа өсу теориялары және эндогенді өсу
Осы қайшылықтар өсудің жаңа теорияларының пайда болуына түрткі болды. Соның ішінде эндогенді өсу теориясы ерекше орын алады: ол технологиялық өзгерістерді, білім жинақталуын және инновацияны экономиканың ішкі динамикасы ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Эндогенді өсу теориясының қалыптасуы 1990-жылдары даму теориясы аясындағы маңызды құбылысқа айналды және ұзақ мерзімді өсудің тұрақты көздерін түсіндіруде жаңа зерттеу бағытын ұсынды.
Қорытынды
Ұзақ мерзімді экономикалық өсуді түсіндіруде дәстүрлі неоклассикалық модельдің шектеулері — әсіресе техникалық прогресті экзогенді деп қабылдауы және елдер арасындағы нақты айырмашылықтарды әлсіз сипаттауы — жаңа тұжырымдамалардың дамуына жол ашты. Капитал ағымдарының парадоксалды бағыты мен дамушы елдердің ұзаққа созылған стагнациясы эндогенді өсу теориясы сияқты бағыттардың өзектілігін күшейтті.