Кроманьондықтардың кеңінен таралуы 45 - 50 мың жыл бұрын басталған

Кроманьондықтардың таралуы және адам эволюциясындағы бетбұрыс

Кроманьондықтардың кеңінен таралуы шамамен 45–50 мың жыл бұрын басталған. Осы кезеңде А.Г. Маленков пен И.Е. Ковалевтің пікірінше, адам дамуы тізбегінде елеулі өзгерістер орын алды: қолдың босауы → еңбек ету қабілетінің артуы → мидың дамуы → терінің жүнді жабыннан босауы.

Бұл уақыт шамасында Жердің геомагниттік өрісінде кезекті инверсия (полюстердің орын ауысуы) жүргені айтылады. Дәл осы кезеңнен бастап адамның гомосапиенттік белгілері айқынырақ көрініп, әрі қарайғы дамуында маңызды оқиғалар орын алғаны археологиялық деректермен де жанама расталады: Батыс, Орта және Шығыс Еуропадан, Сібірден, Орта Азиядан, Қиыр Шығыстан, Африкадан және Микронезиядан табылған өнер туындылары соған дәлел ретінде келтіріледі.

Ең ерте өнер және геомагниттік инверсиялар хронологиясы

К.Л. Сонетт және әріптестері мұздықтардағы Be-10 (бериллий-10) концентрациясы 31 мың жыл бұрын күрт көтерілгенін айтады. Ал Б.М. Владимирский мен Л.Д. Кисловский бұл кезеңде Жерден 80 жарық жылы қашықтықта жаңа жұлдыздың жарқылы байқалған болуы мүмкін деп көрсетеді. Авторлар бұл жарқыл геомагниттік инверсияны қоздыруы ықтимал деген болжам ұсынады.

Магниттік экран әлсіреген кезде: биосфера, сәулелену және антропологиялық салдар

Антропологиялық деректерге сүйенген пікір бойынша, палеоантроптар ми орталықтарының салыстырмалы әлсіз дамуына байланысты әлеуметтік өмірге нашар бейімделген. Ал неоантроптар әлдеқайда жоғары деңгейде ұйымдасқан деп сипатталады.

30 мың жыл бұрынғы мәдени серпіліс: өнер, музыка, теңіз және өндіріс

Бұл кезеңде өнер саласында айқын жетістіктер болғаны айтылады. Мысал ретінде Франциядан табылған «Леспук Венерасы», Сібірден табылған адамдар мен жануарлар мүсіндері, Забайкальеде кездесетін аю мүсіндері, сондай-ақ Еуропадағы үңгірлік «сурет галереялары» келтіріледі. Олардың жасы шамамен 30 мың жыл деп беріледі.

Егіншілік, аңшылық және алғашқы қалалар туралы деректер

Мәтінде кейінгі кезеңдерде (әр дәуірлердің қабаттасқан сипаттамалары берілген) адамдардың егіншілікке көшкені, садақ атып аң аулағаны, балық аулауды жетілдіргені, ілгектер мен торлар жасағаны айтылады. Кей өңірлер бойынша нақты мысалдар келтіріледі: Алдыңғы Азия мен Шри-Ланкада астық, Перуде картоп өсіру.

7–8 мың жыл бұрынғы ықтимал инверсия: Be-10, «екінші Күн» және астрономиялық сәйкестіктер

Геомагниттік өрістің келесі инверсиясы 7–8 мың жыл бұрын болып, полярлық мұздықтардағы бериллий-10 концентрациясының артуымен сәйкес келгені айтылады. Сонымен қатар бұл кезде тағы бір жаңа жұлдыз жарқылы байқалған деген тұжырым келтіріледі.

Осы жұлдыз шумер жазбаларындағы «екінші Күн» болуы мүмкін деген болжам айтылады: онда оңтүстіктегі Парус пен Корма шоқжұлдыздарының арасында алып жұлдыз болғаны сипатталады. Австралиялық астрономдар аспанның осы бөлігін зерттеу барысында RR-6835-45 пульсарын анықтағаны аталады.

Мезолиттен неолитке ауысу: уран концентрациясы және алғашқы өркениет нышандары

Қарастырылған кезеңде Жердің беткі қабаты мен гидросферада уран концентрациясы артқаны айтылады. Осы факторлардың бірлескен ықпалы нәтижесінде мезолиттің неолит пен энеолитке ауысуы жеделдеп, алғашқы өркениет нышандары ретінде Кіші Азияда, Таяу Шығыста және Египетте қалалардың пайда болуы мүмкін деген қорытынды жасалады.

Голоценнің климаттық оптимумы және әлеуметтік күйзелістер

Одан кейін басталған планетаның сейсмикалық белсенділігі органикалық заттарға бай балдырлар құрамындағы уран мөлшерінің 4,5 × 10⁻³%-ға дейін артуына әкелгені көрсетіледі. Бұл үдеріс б.з.д. 5,6–5,1 мың жыл бұрын басталған делінеді және голоценнің климаттық оптимумымен сәйкес келеді: климат жұмсарып, жылу мен ылғал молайып, материалдық дамуға жағдай туған.

Дегенмен осы өңірлерде тайпалардың варварлық басқыншылықтарына байланысты халықтардың қоныс аударуы күшейіп, көптеген қоныстар мен бірнеше мың халқы бар қалалардың жойылғаны айтылады (Чатал-Гююк, Хаджиар және т.б.).

Осыған ұқсас жағдай Ресейдің Еуропалық бөлігінің солтүстік-батысында да байқалғаны келтіріледі. С.Г. Неручев батпақты топырақтарды зерттей отырып, б.з.д. 5–4,5 мың жыл бұрынғы топырақта уран концентрациясы 2,5 × 10⁻⁴%-ға дейін көтерілгенін көрсеткен. Оның пікірінше, бұл аймақта халық санының күрт азаюына ықпал еткен болуы мүмкін.

Соңғы инверсиялар және өркениеттердің қайта құрылуы туралы гипотезалар

Геомагниттік өрістің соңғы инверсиясы б.з.д. 3,2–2,9 мың жылдар аралығында болып, халықтардың кең көлемде қоныс аударуына әкелгені айтылады. Тур Хейердал бұл кезеңде Африканың батыс жағалауындағы ежелгі халықтардың кемелермен Оңтүстік Америкаға (қазіргі Бразилия аумағына) қоныс аударғанын болжайды.

Ол Майяларда 3113 жыл 12 тамыз күні «жаңа» күнтізбектің негізі ретінде алынғанын атап өтіп, дәл осы уақытта әлемдік катастрофа болып, адамзат дамуының жаңа тарихы басталған деп түсіндіреді. Шамалас кезеңде Египетте, Месопатамияда, ежелгі Үндістан мен Қытайда өркениет пайда болып, қалалар мен пирамидалар салынып, жазу мен әдебиет қалыптасқаны, тас обсерваториялар тұрғызылып, мыс дәуірінің қола дәуірге ауысқаны айтылады. Бұл Мексиканың ежелгі халықтарына да тән делінеді.

Санторин атқылауы, б.з.д. 1200 жыл және миграциялардың жаңа толқыны

Жерорта теңізі халықтарына едәуір зиян келтірген оқиға ретінде б.з.д. 1500 жыл шамасындағы Санторин вулканының атқылауы аталады: атмосфераға 13–18 км³ күл тарап, крит-миной өркениеті жойылғаны айтылады.

Сонымен бірге, б.з.д. 1200 жыл шамасында тектоникалық белсенділіктің артуы және рифтогенездің жандануы гидросфера мен жердің беткі қабатында уранның белгілі мөлшерде жиналуымен байланыстырылып, бұл халықтардың жаңа миграция толқынын, сондай-ақ финикийліктердің Оңтүстік Америкаға қоныс аударуын туғызды деген тұжырым беріледі.

Осы кезеңде Жерорта теңізі, Қара теңіз жағалаулары мен Ресейдің Еуропалық бөлігінің солтүстік-батысында адамзат қоғамының қайта шоғырлануы жүргені айтылады. Дәл осы уақытта Трояны гректер жаулап алғаны, Таяу Шығыста хеттер мемлекеті құлағаны, Үндістанда Хараппа мен Мохенджо-Даро мәдениеттері әлсірегені, Орталық Еуропада қоныс аудару қайта жанданғаны келтіріледі.

Қорытынды тұжырым: инверсиялар, уран және адамзат қоғамындағы өзгерістер

С.Г. Неручевтің пікірінше, бұл үдерістер адамдардың дене құрылысы типінің өзгеруіне де ықпал етуі мүмкін. Дәлел ретінде Украина аумағында б.з.д. 8–1,5 мыңжылдықтарда өмір сүрген адамдар сүйектерін зерттеген Т.С. Кондукторованың деректері келтіріледі: б.з.д. 7 мыңыншы жылдан бері адам қаңқасының кішірейе бастағаны байқалған.

Алдағы болжам және шектеулер

Геомагниттік өрістің келесі жаңа инверсиясы шамамен 4000 жылдан соң болуы мүмкін деген жорамал айтылады. Алайда бұл тек өрістің сипаттары қазіргі үрдістерге ұқсас күйде сақталған жағдайда ғана ықтимал.

Осы бағытта ғалымдар Жердің магнит өрісімен қатар басқа планеталардың магнит өрістерін де зерттеуде. Магнитологтардың пайымдауынша, әртүрлі планетада мұндай өзгерістер даму сатыларының әртүрлі кезеңінде болуы мүмкін. Бірақ басқа планеталарда тірі организмдердің жоқтығы (не анықталмағаны) себепті, мұндай өзгерістердің адамдар мен жануарлар ағзасына ықпалын тікелей салыстыру арқылы нақтылау мүмкіндігі шектеулі.