Жалпы қылмыстық құқықтың негізгі міндеттері
Қылмыстық құқықтың мәні мен міндеттері
Қылмыстық құқық — құқық салаларының негізгі түрлерінің бірі. Ол қылмыстың түсінігі мен белгілерін, қылмыс үшін қылмыстық жауаптылықтың негізі мен шектерін, сондай-ақ қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босатудың шарттарын айқындайтын құқық нормаларының жиынтығы болып табылады.
Негізгі міндеттер
- әлеуметтік құндылықтарды қорғау;
- қылмыстардың алдын алу (қылмыстарды болдырмау, қылмыстардың профилактикасы).
Заң әдебиеттерінде қылмыстық құқықтың тәрбиелік міндеттерді де жүзеге асыратыны туралы пікірлер айтылады. Бұл көзқараспен келісуге болады, өйткені азаматтардың бойында заңды құрметтеу дағдысын қалыптастыру және мораль талаптарына сай тәртіпке баулу — барлық құқық салаларының ортақ міндеті. Осы тұрғыдан алғанда, қылмыстық құқық та азаматтық, әкімшілік және өзге құқық салалары сияқты тәрбиелік мәні бар ықпал ету шараларын қолдануға тиіс.
Қылмыстардың көптігі: ұғымы және қоғамдық қауіптілігі
Қылмыстардың көптігі ұғымы бір тұлғаның бірнеше рет қылмыс жасауы жағдайларын қамтиды. Мұндай жағдайларда қылмыстың көптігі, әдетте, тұлғаның қылмыстық жауапқа тартылуының ескіру мерзімі өтпеген немесе соттылығы жойылмаған (алынбаған), әрі қылмыстық жауапқа тартылуы заңға сәйкес тоқтатылмаған күйде екі не одан да көп қылмыс жасауы ретінде танылады.
Неге қауіпті?
- Қылмыстық-құқықтық қорғаудағы қоғамдық қатынастарға келетін зиян объективті түрде арта түседі.
- Егер қылмыстар әртүрлі объектілерге қол сұқса, зиян шегетін қоғамдық қатынастар аясы кеңейеді.
Құқықтық салдары
Бір тұлғаның бір ғана емес, бірнеше қылмыс жасауы көбіне оның бойында тұрақты қоғамға қарсы бағыттың қалыптасқанын көрсетеді. Бұл мән-жайлар, жағдайлар тең қарастырылғанның өзінде, тұлғаға неғұрлым қатаң қылмыстық-құқықтық ықпал қолдану қажеттігін негіздеуі мүмкін.
Сонымен қатар, қылмыстардың көптігі тұлғаның әрекеттерін дұрыс саралау мәселесін де өткір қояды: әрбір әрекеттің құқықтық табиғаты мен құрам белгілерін дәл анықтау қателіктердің алдын алады.
Қылмыстардың көптігінің түрлері
Қылмыстардың көптігі үш түрге ажыратылады:
- 1) Қылмыстың бірнеше мәрте жасалуы
- 2) Қылмыстардың жиынтығы
- 3) Қылмыстың қайталануы
Жекелеген қылмыстан ажырату
Қылмыстардың көптігін жекелеген қылмыстан, яғни қылмыстың бір ғана құрамының белгілерінен тұратын әрекеттен ажырата білу қажет. Егер жасалған қылмыс қарапайым құрам белгілерінен тұратын қылмыстық қылықтың бір ғана көрінісі болса, жекелеген қылмыс түрін қылмыстардың көптігінен ажырату, әдетте, қиынға соқпайды.
Негізгі ой
Қылмыстық құқық әлеуметтік құндылықтарды қорғап қана қоймай, қылмыстардың алдын алуға және азаматтардың құқықтық мәдениетін қалыптастыруға қызмет етеді. Ал қылмыстардың көптігі — қоғамдық қауіптілігі жоғары құбылыс болғандықтан, оны дәл саралау және жекелеген қылмыстан дұрыс ажырату құқық қолдану тәжірибесінде ерекше маңызды.