Қазақша рефераттар

Основы социальной работы

Қарттық туралы көзқарасты қайта қарау

Халық даналығында «Қарттық — қуаныш емес» деген сөз бар. Афоризмнің қысқалығы кейде өмірдің көпқырлылығын, күрделілігін толық қамти алмайды. Бұл — пікір, демек оған қарсы уәж де бар.

Қарттықты тек мүмкіндіктер мен күш-қуат біртіндеп азаятын кезең ретінде қабылдау — кең тараған стереотип. Иә, қартайған шақ оңай болмауы мүмкін. Бірақ бұл кезеңді уақытқа пассивті түрде «демалыс» деп қарастырудан арылу қажет.

Қарттық — құлдырау емес, саналы өмір стилі

Қарттық — адамның өзіне, тұлғалық және психикалық дамуына жауапкершілікпен қарауды талап ететін өмір кезеңі. Өмірдегі құндылықтар мен қуаныштар белгілі бір жаспен аяқталмайды; оларды күн сайын айналаңнан да, өз ішіңнен де саналы түрде көре білу маңызды.

Қартаю құлдырау процесіне айналмауы керек. Бұл кезеңнің «шеберлігі» — әр минуттан өмірлік мән таба білуде.

Егде жастағы адамның басты капиталы

  • Өмірлік даналық — талай тәжірибеден сүзілген байып пен өлшем.

  • Білім құндылығы — ұрпаққа бағыт көрсететін, қоғамға тірек болатын ресурс.

  • Тарихи тәжірибе мен дәстүрді жеткізу — мәдени сабақтастықтың өзегі.

Дәл осы даналық адамға ұзақ уақыт серік болып, қоғам дамуына күшті стимул мен маңызды фактор бола алады.

Әлеуметтік қолдау не үшін қажет?

Ғылым адам өмірін, адамдардың бір-біріне қызығушылығын әртүрлі теориялар, категориялар мен түсініктер арқылы талдап түсіндіруге ұмтылады. Бірақ өмірлік деңгейде ең маңыздысы — егде адамның өзін қауіпсіз, қадірлі әрі қажет сезінуі.

Қарт адамдар әлеуметтік қолдауға мұқтаж. Ол олардың өздерін құзыретті сезінуіне, өзін-өзі анықтауға, бақылау мен таңдау қажеттілігін мойындауға және өмірін жаңа жағдайға бейімдеудің баламалы жолдарын табуға мүмкіндік береді. Әлеуметтік қолдау — өмірдің соңғы кезеңіне бейімделу мен қоғаммен әрекеттесуді қамтамасыз ететін негізгі факторлардың бірі.

Егде адамдар — өзіндік әлеуметтік қауым

Егде адамдарды жеке әлеуметтік қауым ретінде қарастыруға болады. Бұл ерекшелік бірнеше үрдіспен күшейе түседі: халықтың қартаюы, урбанизация, демократиялану, әлеуметтік-мәдени қызметтер аясының кеңеюі, зейнеткерлер санының артуы, сондай-ақ ересек балалар мен қарт ата-аналардың бөлек тұруының жиілеуі.

Қоғамдағы егде адамдардың рөлі көбіне тарихи тәжірибе мен мәдени дәстүрлердің сақтаушысы әрі жеткізушісі болуымен айқындалады. Әр ұрпақтың әлеуметтік өмірбаянына байланысты қарттықтың да өзіндік ерекшеліктері бар.

Қазақстандағы өзекті мәселелер

Қазақстанда қарт адамдардың өмір салты мен бос уақытын жүйелі зерттеу, мемлекет пен қоғамдық ұйымдардың тұрақты назары жеткілікті деңгейде емес. Қарттардың тәжірибесі мен әлеуеті толық пайдаланылмай келеді.

Ел дамуының қазіргі кезеңінде халықтың қартаю мәселесін адам әлеуетін дамыту арқылы, сондай-ақ қарттыққа лайықты кепілдік беретін әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін жетілдіру арқылы шешу қажет.

Қартаю үрдісі және әлеуметтік жұмыстың рөлі

Қартаю үрдісі адамның өмір салтын өзгертеді, психологиялық құрылымында да өзгерістер болады. Мұндай кезде әлеуметтік қызметкердің үлесі ерекше маңызды.

Бүгінде кейбір қарттар өз балаларынан жеткілікті қолдау көрмей, өмірге лайықты қамтамасыз ету мен күтім тұрғысынан әлеуметтік қызметкерлердің көмегіне жүгінеді. Бұл жағдай әлеуметтік жұмыстың теориялық негізін күшейтіп, тәжірибеде нақты әрі дұрыс әрекеттер жүйесін ұсынуды талап етеді.

Бейімделу

Зейнетке шыққаннан кейінгі әлеуметтік ортаға үйренісу күрделі болуы мүмкін.

Қауіпсіздік

Жалғызбасты қарттар санының өсуі қолдаудың маңызын арттырады.

Қатысу

Қарттарды әлеуметтік белсенділікке тарту олардың өмір сапасын көтереді.

Әлеуметтік қорғау: міндеттің кеңеюі

Қарттарды әлеуметтік қорғау — оларды кедейліктен қорғауды, өмір сүру деңгейін көтеруді және құқықтарын сақтауды қамтиды. Бұрын қарттар үшін жауапкершілікті көбіне отбасы көтерсе, қазір бұл міндет көп жағдайда мемлекеттік және жергілікті органдарға, әлеуметтік қорғау мекемелеріне жүктеліп отыр.

Қолдауға мұқтаж адамдардың бір бөлігі зейнеткерлер мен мүгедектерге арналған мемлекеттік стационарлық медициналық-әлеуметтік мекемелерде тұрады, ал мыңдаған жалғызбасты қарттарға әлеуметтік қызметкерлер үйіне барып қызмет көрсетеді.

Ең ауыр сезім — «керексіздік»

Қазіргі қарттардың ең ауыр кезеңдерінің бірі — өзін ешкімге керек емес сезіну. Бұл сұрақ қоғам алдына жауапкершілік жүктейді: біз үлкенді құрметтеу дәстүрін қалай сақтап, қалай жаңғыртып жүрміз?

Қазақ дүниетанымында ата-ананы өмір бойы құрметтеу — моральдық заң. Қарт адам баласынан жылу, ілтипат, мейірім көрмесе, оны үнемі аңсап жүреді. Құрмет тек отбасынан ғана емес, қоғамдағы жастардан да көрініс табуы тиіс.

Қарттар үйі және әлеуметтік белсенділік

Қарттар үйінде жасы, денсаулық деңгейі, тұрмыстық жағдайы әртүрлі адамдар тұрады: әлі еңбекке жарамды, дені сау ата-әжелер де, денсаулығы сыр берген жандар да болады. Сондықтан әлеуметтік жұмысты ұйымдастыруда жеке қажеттілікті ескеру шешуші мәнге ие.

Қарт адамдарды әлеуметтік жұмыстарға араластырудың маңызы зор. Әлеуметтік қызметтер көбіне тікелей қарттармен жұмыс істегенімен, балаларды, еріктілерді, қауымдастықтарды да тарту арқылы байланыс кеңейеді. Әлеуметтік қызметкердің негізгі міндеті — қарттармен жүргізілетін жұмысты жоспарлап, жүйелі түрде ұйымдастыру және тұрақты қарым-қатынасты сақтау.

Әр жастың өз құндылығы бар

«Жастық шақтың несі жақсы — өмірден адасуы әлі алда,
Қарттық шақтың несі жаман — ақыл толған қалтаңда».

Әрине, әр жас кезеңінің өз ерекшелігі мен құндылығы бар. Бірақ адам қартайған сайын оған қамқорлық, көмек және махаббат көбірек қажет болады. Өмірдегі ең жақсы сезім — біреуге керек екеніңді сезіну.

Әлеуметтік қызметкердің көпқырлы міндеті

Қарттармен әлеуметтік жұмыс жүргізу әлеуметтік қызметкерге көптеген міндет жүктейді. Бұл қызмет бір ғана саламен шектелмейді: қажет кезде ол психолог, педагог және медициналық қызметкердің функцияларын да үйлестіреді.

Құқықтық қорғау

Қамқорлық қарт азаматтардың жеке және мүліктік құқықтарын, мүдделерін құқықтық тұрғыда қорғауды да білдіреді.

Психоәлеуметтік қолдау

Сүйіспеншілік, төзімділік, қарапайымдылық, адалдық, өзіне сенім және денсаулықты нығайтуға көмектесу — негізгі бағыттар.

Қорытынды

Қарттарға қамқорлық көрсету — біздің ортақ парызымыз. Әлеуметтік қызметкерлер егде жастағы адамдармен тиімді жұмыс жүргізіп, өмірінің соңғы кезеңінде жан-жақты қолдау көрсетуі қажет. Бүгінде күнделікті қамқорлық пен қолдау мемлекеттік әлеуметтік саясаттың маңызды бағытына айналып отыр, ал көрсетілетін қызмет түрлері жыл сайын кеңеюде.

Ата-әжелеріміздің жақсы өмір сүруі — мемлекет үшін де, отбасы үшін де маңызды әрі қуанышты нәтиже. Қоғам болып үлкенді қадірлеп, олардың өмір сапасын арттыруға бірге үлес қосуымыз керек.