Қазақстандағы өндірістік кооперативтің дамуы
Кіріспе
Кәсіпорындардың кооперативтік түрі Қазақстан Республикасында бұрыннан таныс. Бұл, әсіресе, тарихымыздың кеңестік кезеңінде тұтынушылар кооперативінің өмір сүргенімен байланысты. Кәсіпкерлікті ұйымдастыру формасы ретінде кооперативтердің мәні — олардың мүшелері енгізетін пайлық жарналар (заттай немесе қаржылай) есебінен құрылуында.
Қалыптасу көзі
Кооператив бастапқыда мүшелердің пайлық жарналары арқылы құрылады.
Мүліктің ұлғаюы
Мүлік өндірілген өнімнен, оны сатудан түскен пайдадан, қызмет көрсетуден және өзге де қызмет түрлерінен түсетін кірістер есебінен толықтырылып отырады.
Кооперативтің ең жоғары органы — жалпы жиналыс. Өкілеттік және атқарушылық міндеттерді жалпы жиналыс сайлайтын басқарма мен оның төрағасы жүзеге асырады. Әр елде кооперативтер әртүрлі тарихи және экономикалық жағдайда дамығанымен, олардың қоғамның түрлі салаларына қатысуы орныққан құбылыс болып саналады. Сондықтан кооперативтердің пайда болу табиғаты мен дүниежүзілік кооперативтік қозғалыстың экономикалық мәнін теориялық тұрғыдан түсіндіру өзекті.
Өндірістік кооператив ұғымы және теориялық негіздері
Кооперацияның өз теоретиктері бар: олар кооперация феноменіне анықтама беріп, қоғамның қандай формацияда болғанына қарамастан, түрлі елдердегі даму үрдістерінің заңдылықтарын айқындауға ұмтылады. Кооперативтік жүйенің теориялық негіздерін талдауды кооперация ұғымының түп-төркінінен бастаған жөн.
Терминнің шығу төркіні
- Латынша
- cooperation — ынтымақтастық, бірлесу.
- Ағылшынша
- cooperation — адамдардың шаруашылық одаққа бірігу үдерісі.
- Немісше
- mitwirking — бірлесіп атқарылатын қызмет.
Кооперативтің анықтамасы
Кооператив (лат. cooperation — ынтымақтастық) — меншікті, жалға алынған немесе тегін пайдалануға берілген мүлік негізінде қандай да бір қызметті бірлесіп жүргізу үшін азаматтардың ерікті түрде біріккен ұйымы.
«Кооперация» термині Ресейде алғаш рет 1866 жылы Эд. Пфейфердің «Об Ассоциациях» атты еңбегінің орыс тіліне аударылуына байланысты қолданысқа енгені көрсетіледі.
Тұтыну кооперативтері туралы қысқаша
Кооперативтердің өзге бір тобы — тұтыну кооперативтері. Мұндай кооперативтер сауда мен кәсіпкерліктегі артық үстемелерді (өсімдерді) болдырмауға бағытталып, тұтынушылық мақсаттарды шешуді көздейді.
Негізгі бағдар
- Тұтынушылар мүддесін қорғау.
- Бағаның негізсіз қымбаттауын тежеу.
Осы мәтіндегі келесі бөлімдер
Жоспарда әрі қарай Қазақстандағы өндірістік кооперативтің құрылымы (мақта шаруашылығы мысалында) және даму үрдістері қарастырылады.
- Құрылымы және сипаттамасы (9–14 бет)
- Дамуы (14–19 бет)