Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеудің негізгі құралы
Мектепалды даярлық топтарында еңбекке баулу әрекетінің басқа сабақтармен байланысы
Жалпы білім мен тәрбие беретін балабақшаларда бағдарламалық талапқа сай оқыту мен тәрбиелеудің негізгі міндеттерінің бірі — балаларға берілетін қарапайым түсініктердің ғылым мен техниканың қазіргі даму деңгейіне сәйкес болуы және білім беру үдерісін оңтайландыру.
Негізгі ой
Еңбекке баулу сабақтарын басқа пәндермен жүйелі байланыстыру — оқу материалын терең түсіндіруге, бұйым жасаудағы әрекеттерді дәл орындауға және баланың жан-жақты дамуына тікелей әсер етеді.
Пәндер арасындағы байланысты күшейту мәселесіне кезінде Ж. Аймауытов та ерекше мән берген. Ол баланың тіл байлығын арттыруға, еркін сөйлей білуге жағдай жасауға және басқа сабақтардың тіл үйренуге көмекші құрал болуын қарастыруға назар аударған. Демек, сабақтарды өзара тығыз бірлікте интеграциялау — мектепке дейінгі оқытуда нәтижені арттыратын маңызды бағыт.
Еңбекке баулуды қандай сабақтармен ықпалдастыру тиімді?
Мектепалды даярлық топтарында еңбекке баулу әрекетін басқа сабақтармен, әсіресе бейнелеу өнері, айналамен таныстыру, математика, тіл дамыту, мүсіндеу, жапсыру және құрастыру сабақтарымен байланыстыра оқытудың маңызы зор. Бұл байланыс қарапайым көрнекілік пен дидактикалық материалдар арқылы іске асады.
- Бейнелеу өнері: пішін, түс, композиция, эстетикалық талғамды күшейтеді.
- Айналамен таныстыру: табиғат, қоғам, заттар мен құбылыстар туралы білімді кеңейтеді.
- Математика: өлшем, көлем, пішін, симметрия мен дәлдікке үйретеді.
- Тіл дамыту: жұмысты жоспарлау, сипаттау, түсіндіру және қорытындылау дағдыларын дамытады.
- Мүсіндеу, жапсыру, құрастыру: қол моторикасын, кеңістікті елестетуді және шығармашылықты арттырады.
Аталған пәндердің оқу мазмұнымен байланыс құрылмайынша, еңбекке баулуда бұйым дайындау тәсілдерін түсіндіру де, орындату да күрделене түседі. Сондықтан интеграцияланған оқыту формасы тәрбиеші үшін де, бала үшін де тиімді: ол баланың ой-өрісін кеңейтіп қана қоймай, пәндер арасындағы табиғи сабақтастықты көрсетеді.
Еңбекке баулудың тәрбиелік және дамытушылық әсері
Тұлғалық қасиеттер
Өз бетінше жұмыс істеуге, табандылыққа, тұрақтылыққа және өз күшіне сенуге үйретеді.
Мінез-құлық пен ерік сапалары
Ептілік, жігер, жауапкершілік сияқты қасиеттерді қалыптастыруға ықпал етеді.
Еңбекке баулудың өзге сабақтардан ерекшеліктерінің бірі — болашақ кәсіби бағдардың алғашқы негізін қалыптастыруға жағдай жасауы. Балалар өндірістік үдерістердің бастапқы элементтерімен танысып, еңбек құралдарын қарапайым деңгейде қолдану дағдыларын меңгереді. Ауылшаруашылық еңбек бөлімінде өсімдіктер мен жан-жануарлар туралы мағлұмат алып, табиғатты күтіп-баптаудың мәнін түсінеді.
Математикамен байланыс: дәлдік пен өлшем мәдениеті
Кез келген бұйымды жасамас бұрын бала оның формасын, көлемін, пішінін талдап алады. Осы талдау — математикалық сауаттылықтың практикалық көрінісі. Нәтижесінде бұйымды дәл орындауға ұмтылыс пайда болып, математикалық білім мен біліктері бекіп, кеңейе түседі.
Айналамен таныстыру: мазмұнсыз еңбек өнімді болмайды
Еңбекке баулу әрекетінің айналамен таныстыру сабағымен байланысы балалардың табиғат, қоғам және тірі ағза туралы түсініктерін байытады, дүниетанымын кеңейтеді. Мысалы, қазақ халқының ұлттық мерекелері, ұлттық тағамдары, ұлттық киімдері, төрт түлік туралы алған білімдерін еңбек сабақтарында қағаздан, ермексаздан, сазбалшықтан немесе табиғи материалдардан бұйым жасап көрсетуге қолданады.
Маңызды шарт
Балалар тақырыптың мәнін (пайдасы, айырмашылығы, түр-түсі, пішіні, негізгі белгілері) түсінбейінше, сапалы бұйым жасауға қиналады. Сондықтан айналамен таныстыру арқылы білім қоры қалыптаспаса, еңбекке баулуда қиындықтар туындайды.
Бейнелеу өнерімен ықпалдасу: эстетика және шығармашылық
Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеудің негізгі құралдарының бірі — өнер. Өнер шындықты көркем бейнелер арқылы жеткізіп, адамның сезімі мен санасына әсер етеді және көзқарасының қалыптасуына көмектеседі. Еңбекке баулу әрекетін бейнелеу өнерімен жүйелі байланыстыру баланың ой-өрісін кеңейтіп, суретшілік қабілетін арттырады және көркем іс-әрекетке ерте бейімдейді.
Бала өз ортасында көргенін суреттеп, баяндауға талпынады. Алғашқыда салған суреттері түсініксіз шимай болып көрінгенімен, уақыт өте пішіндік сипат алып, бейнелеудің бастапқы негіздері қалыптасады. Еңбекке баулу сабақтарында да бала бұйым немесе модель жасар алдында оның өлшемін, түр-сипатын талдайды, дайындау тәсілдерімен танысады. Бұл үдеріс әсіресе ермексазбен, табиғи материалдармен жұмыс істегенде айқын байқалады.
Қорытынды: әсемдік пен еңбектің бірлігі
Бұйымдар мен модельдерді әзірлеуде олардың эстетикалық тұрғыдан тартымды болуы — маңызды талаптардың бірі. Әсемдікті сезіну және түсіну үшін бейнелеу өнері, ән сабағы және еңбекке баулу бағытында бастапқы білім қажет. Білімді адам сұлулықты бағалап, мәнін тереңірек түсінеді. Сондықтан еңбекке баулу — балаларды әсемдікке тәрбиелеудің, еңбек мазмұны мен еңбек үдерісін танытудың, саналы тәрбие мен мінез-құлық қалыптастырудың пәрменді жолы.