Басқадай резервтік капитал шоттарының тиістісі
Резервтік капиталдың мәні және мақсаты
Акционерлік қоғамдар мен басқа да ұйымдар резервтік капиталды өздерінің таза пайдасы есебінен қалыптастырады. Резервтік капиталдың мөлшері ұйымның жарғысында белгіленеді және оның қолданылу тәртібі де сол құжатта бекітіледі.
Резервтік капиталда жинақталған қаражат, әдетте, алдын ала болжанбаған және төтенше жағдайлар салдарынан туындайтын шығындарды жабуға бағытталады.
Резервтік капитал пайдаланылған жағдайда оның сомасы азаяды. Мұндай азаю келесі есепті кезеңде жарғыда көрсетілген деңгейге дейін қайта толықтыруды талап етеді.
Резервтік капиталдың бухгалтерлік есебі
Есепте қолданылатын шоттар
- 5013 — Заңдармен белгіленген резервтік капитал
- 5340 — Басқа да резервтік капитал
- 5300 — «Резервтік капитал» бөлімшесінің пассивті шоттары
Резервтік капиталдың балансқа әсері
Резервтік капитал жарғылық капиталмен және басқа да қаражаттармен бірге бухгалтерлік баланстың пассивінде көрсетіледі және кәсіпорынның меншік капиталының бір бөлігі болып саналады.
Қалыптастыру кезіндегі жазба
Резервтік капитал ұйымның таза пайдасы есебінен қалыптасқанда бухгалтерлік есепте төмендегідей корреспонденция жасалады:
Дебет
Ағымдағы жылдың бөлінбеген табысы
Кредит
Заңмен белгіленген резервтік капитал / Басқа да резервтік капитал
Пайдалану (жұмсау) кезіндегі жазбалар
Резервтік капиталдағы жинақталған сома жұмсалғанда, дебетке резервтік капиталдың тиісті шоты, ал кредитке мақсатқа байланысты шоттар жазылады.
Дебет
Заңмен белгіленген резервтік капитал / Басқа да резервтік капитал
Кредит (мысалдар)
- Есепті жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған зияны)
- Өткен жылдардағы бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян)
- Артықшылығы бар акциялар бойынша есеп айырысу және басқа да тиісті шоттар
Заңмен белгіленген резервтік капитал
Шаруашылық жүргізуші субъектілерде (ЖШС, АҚ және т.б.) резервтік капиталдың мөлшері құрылтай құжаттарында (жарғыда, құрылтайшылар шарттарында) көрсетіледі және белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркеуден өтеді. Жыл сайын таза табыстан аударым жасау мөлшерін акционерлердің жалпы жиналысы бекітеді.
Нормативтік талап
Заңмен белгіленген резервтік капиталдың мөлшері, әдетте, жарияланған жарғылық капиталдың 15%-ынан кем болмауы тиіс.
Қалыптастыру және пайдалану үлгісі
Қалыптастыру
Д-т 5410 — Есепті жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған зияны)
К-т 5310 — Заңдармен белгіленген резервтік капитал
Пайдалану
Резерв қаражаты 5310 шотының дебеті арқылы, мақсатқа байланысты шоттардың кредитінде көрсетіледі. Мысалы:
- 3031, 3032 — артықшылығы бар акциялар бойынша төлем жасауға қаражат жеткіліксіз болғанда дивидендтерді резерв есебінен төлеу
- 5410, 5430 — зиянды резервтік капитал есебінен жабу
Басқа да резервтік капитал
Ұйымдар таза пайда есебінен әртүрлі мақсаттарға арнап қосымша қорлар (резервтер) құра алады. Мұндай қорлар жұмсалғаннан кейін оларды міндетті түрде қайта қалыптастыру талап етілмейді — бұл кәсіпорынның өз шешіміне байланысты.
Есеп жүргізу тәртібі
Заңмен көзделген ең төменгі мөлшерден тыс қалыптастырылған резервтер 5340 — «Басқа да резервтік капитал» шотында есепке алынады. Бұл шот бойынша дебет және кредит корреспонденциясы, әдетте, 5310 шотындағы тәртіпке ұқсас.
Қысқаша қорытынды
- Резервтік капитал — меншік капиталының бір бөлігі; ол күтпеген шығындарды жабуға және табыс жеткіліксіз болғанда дивиденд төлеуге пайдаланылады.
- Құру және пайдалану тәртібі құрылтай құжаттарымен және қолданыстағы заңнама талаптарымен айқындалады.
- Заңмен белгіленген резерв әдетте жарғылық капиталдың 15%-ынан төмен болмауы тиіс және пайдаланылса, кейін қайта толықтырылады.
- Қосымша (басқа) резервтер кәсіпорынның қалауымен қалыптастырылады және оларды қайта қалыптастыру міндетті емес.