Сүт өнімінің биотехнологиясы
Мазмұны
Бұл бөлім курстық жұмыстың құрылымын ықшам әрі түсінікті түрде береді.
1. Сүтке сипаттама (өнеркәсіп және шикізат ретінде)
- 1.1. Сүттің құрамы (6-бет)
- 1.2. Сүттің қасиеттері (12-бет)
- 1.3. Сүтте кездесетін ақаулар (14-бет)
2. Сүтті кәсіпорынға қабылдау және өңдеу
- 2.1. Сүтті алғашқы өңдеу (20-бет)
- 2.2. Сүтті механикалық өңдеу (22-бет)
- 2.3. Сүтті жылумен өңдеу (24-бет)
3. Сүт өнімдерінің биотехнологиясы
- 3.1. Сүзбе өндірудің жалпы технологиясы (27-бет)
- 3.2. Сүзбе өндірудің жекеленген технологиясы (29-бет)
- 3.3. Сүзбе өніміндегі ақаулар (30-бет)
Қолданылған әдебиеттер (31-бет)
Қосымшалар
Кіріспе
Биотехнология — тірі ағзаларды, олардың жасушаларын және ферменттерін өндірістік мақсатта қолдануға негізделген ғылым мен технологиялар жиынтығы. Бұл бағыттың қалыптасуы бір күнде болған жоқ: ол химия, микробиология және өндірістік тәжірибенің тоғысында біртіндеп дамыды.
Нақты дерек
«Биотехнология» терминін 1917 жылы венгр инженері Карл Эреки енгізген.
Алғашқы ғылыми алғышарттар
Биотехнологияның жекелеген элементтері ертерек пайда болды: ғалымдар өндірісте жеке жасушалар мен ферменттерді қолданып, түрлі химиялық үдерістердің жүруіне ықпал ету мүмкіндігін тәжірибе жүзінде тексерді.
1814 жылы Петербург академигі Кирхгоф биологиялық катализ құбылысын сипаттап, биокаталитикалық жолмен отандық шикізаттан қант алуға талпынды. Ол кезеңде қант негізінен қант қызылшасынан өндірілетін.
1891 жылы жапон биохимигі Такомине өндірістік мақсатта ферменттік препарат қолдануға патент алып, өсімдік қалдықтарын қанттандыру үшін диастаза ферментін пайдалануды ұсынды.
ХХ ғасырдың басында ашытқы және микробиологиялық өндірістер қарқынды дамыды. Осы жылдары ферменттерді тоқыма өндірісінде қолдану мүмкіндіктері де сынала бастады.
1916–1917 жылдары ресейлік биохимик Кулинёв темекі өндірісінде табиғи шикізат құрамындағы ферменттердің әсерін басқарудың тиімді әдістерін іздестірді.
Жоғарыдағы ізденістер, сондай-ақ шай мен темекі секілді салаларда жаңа биохимиялық өндірістердің қалыптасуы қазіргі заманғы биотехнологияның пайда болуына негіз қалады.
Тарихи контекст
Биотехнологиялық тәжірибе адамзат мәдениетінде өте ертеден бар. Тіпті ежелгі мәтіндерде ашытқымен дайындалатын сусындар мен нан туралы айтылғанымен, олардың микробиологиялық табиғаты ол кезде ғылыми тұрғыдан түсіндірілмеген еді.
Биотехнологияның даму кезеңдері
Биотехнология тарихын шартты түрде 5 кезеңге бөлуге болады. Әр кезең өндірістік міндеттердің күрделенуімен және қолданылатын биологиялық құралдардың кеңеюімен сипатталады.
1) Пастерге дейінгі дәуір
1865 жылға дейін
Бұл кезеңде биотехнологиялық әдістер арқылы сыра, шарап, ірімшік, нан, йогурт, айран сияқты әртүрлі ашытылған тағамдар өндірілді.
2) Пастер дәуірі
1865–1940 жылдар
Микроағза-продуценттер анықталып, этанол, бутанол, ацетон, лимон қышқылы сияқты өнімдерді өндірудің ғылыми негізі қалыптасты.
Сонымен қатар вакциналар өндірісі дами бастады, ал аэробты микроағзаларды қолдану арқылы ағынды суларды биологиялық тазалау үдерістерін ұйымдастыру мүмкіндігі артты.
3) Антибиотиктер дәуірі
1940–1960 жылдар
Пенициллин, стрептомицин және басқа антибиотиктер ашылып, медицина мен өндірісте кеңінен қолданылды.
Бұл жылдары жануар жасушаларын культивирлеу технологиясы дамып, вирустық вакциналар алу, сондай-ақ стероидты гормондарды биотрансформациялау бағыттары қолға алынды.
4) Антибиотиктен кейінгі дәуір
1960–1975 жылдар
Мұнай парафиндерін пайдалана отырып микробиологиялық ақуыз (single-cell protein) алу, сондай-ақ жуғыш ұнтақтарда қолданылатын ферменттер өндіру технологиялары қалыптасты.
Глюкоза–фруктоза шәрбатын алу үшін ферменттерді иммобилизациялау (тасымалдағыштарға бекіту) технологиясы зерттеле бастады.
Ағынды суды аэробты тазалау тәжірибесіне қатты қалдықтарды анаэробты өңдеу қосылып, биогаз алу бағыты күшейді.
Полисахаридтерді микробиологиялық әдіспен алу мүмкіндігі ашылды. Сонымен қатар технологиялық спирт жанармай ретінде қарастырыла бастады.
Бұл кезеңде дәрумендер өндіру, сондай-ақ ет алмастырғыш ретінде қолданылатын мицеллиалды микропротеин технологиялары дамыды. Құнды дәрілік заттарды алу үшін оқшауланған өсімдік жасушаларын культивирлеу жұмыстары да басталды.
Сондай-ақ мысты және мырышты кен орындарын бактериалды сілтісіздендіру технологиялары осы дәуірдің маңызды жетістіктерінің бірі болды.
5) Жаңа биотехнология дәуірі
1975 жылдан кейін
Бұл кезеңде микроағзалар геномын мақсатты түрде өзгерту мүмкіндігі пайда болып, өсімдік пен жануар геномынан алынған гендерді тасымалдау тәжірибеге енді.
Гендік инженерия бағытындағы зерттеулер адам инсулині, интерферон және соматотропты өсу гормоны сияқты биологиялық белсенді заттарды микробиологиялық жолмен өндіруге негіз қалады.
Гибридомды технология дамып, көптеген диагностикалық препараттардың негізі болған моноклоналды антиденелерді алу мүмкіндігі артты.
Нәтижесінде геномды мақсатты қайта құру арқылы трансгенді өсімдіктер мен жануарлар алына бастады.
Қорытынды ой
Биотехнологиялық өндірістердің негізі ұзақ тарихи эволюциядан өтті: ферменттерді қолданудың алғашқы тәжірибелерінен бастап, геномды бағытты өзгертуге дейінгі кең ауқымды жол қалыптасты. Бүгінде биотехнология өнімдердің көптеген түрін алуға мүмкіндік беріп, қарқынды дамып келе жатқан стратегиялық салаға айналды.
Курстық жұмыс көлемі: 32 бет.