Органикалық заттармен адамзат өте ертеден таныс болды
Органикалық заттар туралы бастапқы түсінік
Адамзат органикалық заттармен өте ертеден таныс болды: қант, май, крахмал сияқты заттарды тағам ретінде пайдаланды, өсімдіктерден әртүрлі бояулар алып қолданды. Кейбір заттарды ашыту арқылы спирт пен сірке қышқылын өндірді.
XIX ғасырдың басында жануарлар мен өсімдіктер организмдерінің негізі көміртекті заттар екені анықталды. Органикалық химияның ғылымның жеке саласы ретінде бөлінуіне сол кездегі минералды және органикалық заттардың тегі туралы көзқарастар әсер етті.
«Органикалық химия» ұғымының қалыптасуы
1808 жылы швед ғалымы Я. Берцелиус организмнен алынатын заттарды органикалық заттар деп, ал оларды зерттейтін химия саласын органикалық химия деп атауды ұсынды.
Сол кезеңде кейбір ғалымдар органикалық заттар тек тірі организмде ғана «тіршілік күші» әсерінен түзіледі, оларды бейорганикалық заттар сияқты лабораториялық әдіспен алу мүмкін емес деп есептеді.
Алайда XIX ғасырдың басында қымыздық қышқылы, несепнәр, сірке қышқылы, анилин сияқты бірқатар органикалық қосылыстардың организмнен тыс, бейорганикалық заттардан синтезделуі органикалық және бейорганикалық заттарды қатаң түрде жеке бөлуге болмайтынын көрсетті.
Органикалық пен бейорганикалықтың ара-жігі
Органикалық және бейорганикалық заттардың арасына айқын шек қоюға болмайды. Мысалы, көміртек оксидтері, көмір қышқылы, карбонаттар сияқты көміртектің қарапайым қосылыстары қасиеттері жағынан бейорганикалық заттарға ұқсас болғандықтан бейорганикалық қосылыстар қатарына жатады.
Органикалық қосылыстардың ерекшеліктері
- Барлық органикалық қосылыстардың құрамында көміртек атомы болады.
- Органикалық заттардың балқу және қайнау температуралары, әдетте, төмен болады.
- Көпшілігі жанады және қыздырғанда ыдырайды.
Салыстыру үшін
Бейорганикалық заттардың бәріне ортақ, оларды түгел біріктіретін бір элемент жоқ. Ал органикалық химияның өзегінде көміртек атомының ерекше рөлі жатыр.
Неліктен органикалық қосылыстар саны өте көп?
Қазіргі кезде табиғи және синтетикалық 18 миллионға жуық органикалық зат белгілі, әрі олардың саны үнемі өсіп келеді. Органикалық қосылыстардың мұншалықты көп болуы көміртек атомының ерекше қасиеттерімен түсіндіріледі.
Көміртектің құрылым түзу қабілеті
Көміртек атомдары бір-бірімен байланысып, құрамында көп атом топтары болатын тізбектер түзе алады.
Сонымен қатар көміртек атомдары түзу және тармақты тізбектермен бірге тұйық циклдер құрып та байланыса алады.