Фармацевтикалық өндірушілер
Қазақстан Республикасының фармацевтикалық нарығына шолу
Қазақстанда дәрілік препараттарды өндірумен айналысатын шамамен 100-ге жуық кәсіпорын тіркелген. 2005 жылы медициналық препараттар өндірісінің жалпы көлемі 3,16 млн теңгені құрап, 2004 жылмен салыстырғанда 110%-ға жоғары болды. Сол жылы медициналық препараттар экспорты 305,8 млн теңгеге жетті.
2005 жылғы импорт көлемі
26 млрд теңге (186,6 млн АҚШ доллары), 2004 жылмен салыстырғанда 26% өсім.
Ішкі өндірістің үлесі
11%
Нарық қажеттілігін қамту
Дегенмен, қазақстандық тұтынушының дәрілік препараттарды сатып алуының нақты көлемі дамыған елдермен (АҚШ, Батыс Еуропа) салыстырғанда шамамен 10 есе төмен.
Импорт құрылымы және негізгі жеткізушілер
Нарықтық қатынастардың дамуы тауар түрлерінің көбеюіне әкеліп, бұл үрдіс дәрілік препараттар нарығына да айқын әсер етті. Қазіргі таңда Қазақстанда әлемдік фармацевтикалық нарықтағы жетекші өндірушілердің өнімдері кеңінен ұсынылған, бұл тұтынушыға өзіне тиімді әрі қолайлы дәріні таңдауға мүмкіндік береді.
ҚР медициналық препараттармен негізгі жабдықтаушылар (2005)
Тізім импорт көлемінің қысқару ретімен берілген.
Бағасына байланысты
- 1.Ресей
- 2.Германия
- 3.Үндістан
- 4.Венгрия
- 5.Словения
- 6.Франция
- 7.Польша
- 8.Литва
- 9.Болгария
Санына байланысты
- 1.Ресей
- 2.Үндістан
- 3.Беларусь
- 4.Литва
- 5.Германия
- 6.Польша
- 7.Франция
- 8.Венгрия
- 9.Швейцария
Ескерту
Бастапқы мәтінде «2-сурет» аталғанымен, визуалды материал берілмеген. Сондықтан көрсеткіш мәтіндік түрде берілді: ішкі өндіріс нарық қажеттілігінің 11%-ын ғана қамтамасыз етеді.
Нарық динамикасы және аймақтық салыстыру
Қазақстанның фармацевтикалық нарығы қарқынды дамып келеді. Сарапшылардың пайымдауынша, Ресей ТМД ішінде ең дамыған нарықтардың бірі саналады, ал Украина шамамен 2 жылға, Қазақстан 4 жылға артта қалып отыр. Ресейде өсімді ынталандырған факторлардың бірі — қосымша дәрілік қамтамасыз етуге арналған мемлекеттік бағдарлама: 2005 жылы ол ресейлік нарықтың 25–28%-ға өсуіне ықпал етті.
Қазақстан нарығына шетелдік өндірушілердің қызығушылығы да артып отыр: бірқатар халықаралық компаниялар өз өкілдіктері мен инфрақұрылымына инвестиция салуды жоспарлайды. Бұл жағдайда бәсеке күшейіп, нарықтағы үлестердің бөлінуі жақын кезеңде өзгеруі ықтимал.
Нарық көлемі және инфрақұрылым
Атаулы препараттар
6000
Нарықтағы жалпы ассортимент
Отандық өндіріс
600
Қазақстанда өндірілетін дәрілер
Нарық көлемі
$400 млн
Жылдық бағалау
Өкілдіктер
100
Шетелдік компаниялар
Қазақстандағы ірі жеткізушілердің қатарында Ресей, Германия, Франция және АҚШ аталады. 2006 жылдың алғашқы тоқсанында отандық өндірушілер сатылым көлемінің екі есеге артқанын көрсетті, сәйкесінше дәріханалық сатулар нарығы да ұлғайды.
Тұтынушы мінез-құлқы және денсаулық сақтау жүйесіне көзқарас
Көп жағдайда тұрғындар ауырған кезде алдымен дәріханаға жүгініп, дәрігерге кейінірек барады. Бұл үрдіс денсаулық сақтау жүйесіне деген сенім мен қолжетімділік мәселелерін де көрсетеді.
Респонденттердің медициналық ұйымдарға бағасы
Өткір сын айтпаған
52%
Қанағаттанбаған
40%
Мүлдем наразы
8%
ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметі бойынша, 2006 жылы республикалық бюджеттен денсаулық сақтау шығындарына 80 млрд теңгеден астам қаржы бөлінді. Негізгі басымдықтар: емханалардың материалдық-техникалық базасын жақсарту, профилактикалық тексерулер, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету, денсаулық сақтау нысандарын салу және жаңғырту.
Дәрілердің қолжетімділігі: халықаралық салыстыру
Бұрын дәрілер тапшылығы байқалып, сатып алу қиын болатын. Қазіргі нарық жағдайында бұл мәселе едәуір дәрежеде шешілді. Сауалнама нәтижелері бойынша респонденттердің 17%-ы барлық маңызды препараттарды Қазақстанда сатып алуға болады десе, 45%-ы маңызды дәрілердің басым бөлігі қолжетімді екенін айтқан. Ал 38%-ы тек кейбір маңызды препараттарды ғана сатып алуға болады деп есептейді.
| № | Мемлекет | Барлық маңызды дәрілер | Маңызды дәрілердің басым көпшілігі | Тек кейбір маңызды дәрілер | Бәрібір |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Австрия | 45 | 46 | 4 | 5 |
| 2 | Босния және Герцоговина | 32 | 42 | 25 | 1 |
| 3 | Хорватия | 21 | 52 | 26 | 1 |
| 4 | Чехия | 25 | 47 | 15 | 13 |
| 5 | Венгрия | 36 | 56 | 7 | 1 |
| 6 | Қазақстан | 17 | 45 | 38 | — |
| 7 | Польша | 32 | 48 | 15 | 5 |
| 8 | Румыния | 15 | 45 | 38 | 2 |
| 9 | Ресей | 18 | 39 | 24 | 19 |
| 10 | Словакия | 18 | 57 | 23 | 2 |
| 11 | Словения | 21 | 54 | 8 | 17 |
| 12 | Украина | 21 | 37 | 16 | 26 |
Отандық өндірістің локомотиві: «Химфарм» (SANTO)
Қазақстандағы отандық фармацевтикалық өндірушілердің ішінде «Химфарм» компаниясы көшбасшылардың бірі ретінде аталады. Кәсіпорынның тарихы 1882 жылы Шымкент химия-фармацевтикалық зауытынан бастау алады. Кең танылған сантонин препаратын шығарудан кейін өндіріс қарқын алып, өнім ассортименті кеңейді.
Ұзақ уақыт бойы зауыт фармацевтикалық субстанциялар өндіруге маманданды. Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанда дайын дәрілік препараттарды шығаратын индустрияны дамыту қажеттілігі күшейіп, 1993 жылы атауы өзгертілген «Химфарм» АҚ базасында заманауи ірі өндірісті құру бағдарламасы кезең-кезеңімен іске асырылды. Қазіргі кезде зауыт SANTO сауда белгісімен дайын дәрілік препараттарды шығаруды кеңейтіп келеді.
Негізгі өндірістік бағыттар
- Ампуладағы инъекциялық ерітінділер.
- Инъекцияға арналған флакондардағы антибиотиктердің зарарсыздандырылған ұнтағы.
- Таблеткалар мен капсулалар.
- Бальзамдар, тұнбалар, сироптар, сулы/майлы/спирттік ерітінділер.
- Өсімдік шикізаты мен химиялық синтез негізіндегі фармацевтикалық субстанциялар.
Сапа және технология
- Өндірістік кезеңдердің көпшілігі автоматтандырылған тестілеуден өтеді және микробиологиялық тазалық бойынша сертификатталады.
- Соңғы өнім сапасы заманауи аналитикалық жабдықтары бар зертханада бақыланады.
- Жоғары технологиялық жабдықтардың бір бөлігі IMA (Италия) компаниясынан.
- Еуропалық жеткізушілердің субстанциялары қолданылады, бақылау жүйесі халықаралық стандарттарға сай.
Нарықтағы үлесі
55%
Қазақстанда өндірілетін фармөнім көлеміндегі үлесі
Ассортимент
200+
Дженерик және оригиналды препараттар
Терапевтік бағыттар және клиникалық-фармакологиялық топтар
Антибиотиктер
Аминогликозидтер және пенициллин тобы.
Антисептиктер
Кең қолданылатын жергілікті және жүйелік топтар.
Симптоматикалық терапия
Жөтелге қарсы және тұмауға қарсы препараттар.
Жүрек-қан тамыр жүйесі
Жүйеге әсер ететін дәрілік заттар.
ОЖЖ
Психиатрия және неврология бағыттары.
Иммунология және аллергология
Иммундық жауапты реттеуге арналған препараттар.
Компания жұмсақ дәрілік формалар (майлар, линименттер, суппозиториялар) өндірісін де дамытып отыр. Кәсіпорын өнімдерін ішкі нарықпен қатар жақын және алыс шетелдерге экспорттайды. Экспорт үлесі өсу үстінде: 2008 жылға қарай жалпы өндіріс көлеміндегі экспорттың үлесі 20%-ға жетуі мүмкін деп көрсетілген.
Қазақстан өндірушілерінің құрылымы: үш топ
«Медфарм Қазақстан» фармацевтикалық және медициналық өнімдер өндірушілер ассоциациясының жіктемесіне сәйкес, өндіріс көлеміне қарай қазақстандық өндірушілерді шартты түрде үш топқа бөлуге болады.
| № | Фармацевтикалық өндірушілер | Жылдық өндіріс көлемі (млн АҚШ долл.) |
|---|---|---|
| 1 | Химфарм АҚ | 16 |
| 2 | Леовит ЖШС, Алматы фармацевтикалық фабрикасы, Қан құюдың республикалық орталығы, Ромат ЖШС | 1 |
| 3 | Қалған 35 компания | 0,3 |
Жалпы алғанда, Қазақстанда дәрілік препарат шығаратын кәсіпорындар саны туралы дереккөздерде әртүрлі бағалар кездеседі (бір жерде шамамен 100 кәсіпорын тіркелгені айтылса, басқа бөлігінде нақты өндіріс жүргізетін 40 кәсіпорын көрсетіледі). Бұл айырмашылық тіркеудегі ұйымдар мен белсенді өндіріс жүргізетін кәсіпорындардың ара-жігіне байланысты болуы мүмкін.
Қорытынды: өсу әлеуеті және негізгі шарт
Қазақстан фармацевтикалық нарығы кеңейіп келеді: ассортимент өсуде, импорт құрылымы тұрақты, ал отандық өндіріс біртіндеп күшеюде. Нарықтың жылдам дамуы үшін шешуші факторлардың бірі — мемлекет тарапынан өндірісті, технологиялық жаңғыртуды және қолжетімді дәрі-дәрмек саясаттарын жүйелі қолдау. Осы жағдайда Қазақстан аймақтық деңгейде бәсекелік позициясын нығайтып, ішкі қажеттілікті өтеу үлесін арттыра алады.